Migranten in Velika Kladusa in Bosnië

FotoreportageMigranten in Bosnië

Migranten in Bosnië: ‘Ze zijn nooit ergens welkom. Dat is het ergste’

Migranten in Velika Kladusa in BosniëBeeld Eddy van Wessel

De Bosnische Alma Mujakic brengt met haar kleine organisatie bloem, olie en groenten naar kraakpanden waar vluchtelingen verblijven. Ze proberen tevergeefs de grens met Kroatië over te steken. Fotograaf Eddy van Wessel brengt de leefomstandigheden van de migranten in beeld.

Thijs Kettenis

Haar vrienden verklaren haar voor gek; medewerkers van haar kleine organisatie worden soms bedreigd. En toch gaat Alma Mujakic (35), lerares Engels in het Bosnische stadje Velika Kladusa, door met het geven van hulp aan de honderden vluchtelingen en migranten die daar zijn gestrand, tussen hun pogingen door om clandestien Kroatië binnen te komen. “Mensen hier willen er niets mee te maken hebben. Dankzij jouw hulp zijn die migranten hier nog, zeggen ze dan. En: het is niet aan ons, maar aan de overheid. Ik kan ze geen ongelijk geven.”

Haar begrip voor de kritiek van vrienden en onbekenden neemt alleen maar toe naarmate de situatie voor de migranten stagneert. “Dit duurt nu al langer dan drie jaar, en er gebeurt niets. In het begin was de stemming vriendelijker. Mensen gaven wat ze hadden. Maar Bosnië is een arm land, Velika Kladusa een nog armere stad. Dat beetje wat mensen konden delen, is nu op. Dan begrijp ik dat ze zich afkeren.”

Migranten in het Bosnische Velika Kladusa.
 Beeld Eddy van Wessel
Migranten in het Bosnische Velika Kladusa.Beeld Eddy van Wessel

Waarom gaat Mujakic zelf dan nog wel door? “Ik heb nog wat te geven. Ik vind het onze verantwoordelijkheid als mens om anderen te helpen zolang dat kan.” En dus brengt ze met haar kleine organisatie, die nu vijf vrijwilligers telt, onder meer bloem, olie en groenten naar kraakpanden, voornamelijk bekostigd uit donaties van buitenlandse vrijwilligers die ooit een tijdje in Velika Kladusa zijn geweest. Ze haalt vuile was op en brengt die schoon terug. En ze regelt, met behulp van buitenlandse artsen die ook op vrijwillige basis werken, behandeling van schurft.

De meeste migranten geven er de voorkeur aan om buiten het officiële kamp te verblijven. Daar hebben ze meer privacy en vrijheid, zegt Mujakic, en kunnen ze makkelijker hun oversteek naar Kroatië organiseren. Bovendien moet wie het kamp binnen gaat eerst tien dagen in quarantaine, en zijn de leefomstandigheden er niet veel beter dan in een kraakpand. Tijdens haar rondes maar ook op straat hoort ze alle verhalen. Over de soms tientallen vruchteloze pogingen om Kroatië in te komen. Over de even zovele keren dat de migranten hardhandig teruggestuurd worden, soms terwijl ze al kilometers de grens over zijn. Over de kleine sprankjes hoop, wanneer het iemand toch lukt verder te reizen. En over de wanhoop van jonge mannen, vooral Marokkanen en Algerijnen, die eigenlijk terug naar huis willen, maar voor wie eergevoel jegens de familie en de opgebouwde schulden dat onmogelijk maken.

De meeste migranten geven er de voorkeur aan om buiten het officiële Bosnische kamp te verblijven. Daar hebben ze meer privacy en vrijheid. Beeld Eddy van Wessel
De meeste migranten geven er de voorkeur aan om buiten het officiële Bosnische kamp te verblijven. Daar hebben ze meer privacy en vrijheid.Beeld Eddy van Wessel

“Het moeilijkste vind ik om te zien dat ze nergens welkom zijn. Nooit. Ergens een kopje koffie drinken, of een wandeling maken? Kan niet, ze worden aangekeken alsof ze een crimineel zijn, of weggejaagd. Alleen in het bos zijn ze veilig, waar niemand ze ziet.” Laatst overleed een Algerijnse man. Landgenoten hadden zich verzameld bij het pand waar hij verbleef, Bosniërs stonden vanaf de buren toe te kijken. Onder hen Mujakic. “Een Algerijn die ik ken stond op en wilde naar me toekomen. Een politieman verbood het hem. ‘Ga zitten of ik schiet’, zei hij. Natuurlijk trekt hij niet echt zijn pistool. Maar alleen de dreiging ermee al was afschuwelijk.”

De oplossing? Wist ze het maar. Mujakic’ enige hoop is de EU, want van de verdeelde en ongeïnteresseerde Bosnische politici valt niets te verwachten. “Er komen hier wel eens parlementariërs, uit Italië, Duitsland, laatst nog uit Oostenrijk. Die schrikken van wat ze hier zien. ‘Van de situatie in Griekenland wisten we, maar dit is nieuw’, zeggen ze dan. Vervolgens verandert er helemaal niets.”

null Beeld Eddy van Wessel
Beeld Eddy van Wessel

Hoe gek het ook klinkt, Mujakic denkt als ze niet bezig is met hulpverlening niet veel aan de migranten. Niet als ze lesgeeft op school, en niet in haar vrije tijd. Dat is voor haar de manier om er niet aan onderdoor te gaan. “En ik zie hoe blij de migranten zijn als we een praatje maken. Dat geeft mij dan weer energie. Inmiddels zitten veel van hen verspreid door heel Europa. Ik heb ontzettend veel fantastische mensen ontmoet, en dat koester ik.”

null Beeld eddy van wessel
Beeld eddy van wessel

De komende weken publiceert Trouw de foto’s die Eddy van Wessel maakte in vluchtelingenkampen in Bosnië. Op trouw.nl/overdegrens zijn alle beelden te zien, inclusief de documentaire De Grenzen van Europa, gemaakt door Van Wessel en Daimon Xanthopoulos.

Lees ook:

Deze Nederlandse arts hielp illegaal vluchtelingen aan de Kroatische grens.

Arts Peter Scholten schrok van wat hij zag en hoorde aan de Kroatische grens met Bosnië. ‘Ik snap dat grenzen bewaakt moeten worden, maar doe dat dan wel op een humane manier.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden