InterviewMichelle Good

Michelle Good schreef over de misstanden op Canadese internaten: Wij hebben altijd geweten dat hier kinderen stierven

Jongens bidden gezeten op stapelbedden op de Canadese Bishop Horden Memorial School, in 1950. Beeld REUTERS
Jongens bidden gezeten op stapelbedden op de Canadese Bishop Horden Memorial School, in 1950.Beeld REUTERS

Michelle Good vroeg eerst als activist, daarna als advocaat, en nu als romanschrijver aandacht voor de generaties inheemse kinderen die in Canada gedwongen op internaten werden geplaatst. ‘Nu ziet iedereen deze botten, en dan kun je niet meer volhouden dat het niet gebeurd is.’

Een serie macabere ontdekkingen dwingt Canada tot diepgaand zelfonderzoek. Dat er in het verleden misstanden waren geweest op de internaten, waar inheemse kinderen gedwongen werden geplaatst, daar waren veel Canadezen zich wel min of meer van bewust. Maar de honderden anonieme kindergraven die sinds mei, dankzij nieuwe technologie, zijn ontdekt op de terreinen van voormalige internaten, maakt het nu lastig voor het land om het verleden weg te stoppen.

Die internaten, meestal gerund door kerken, werden in de negentiende eeuw opgericht om inheemse kinderen gedwongen te laten assimileren in de witte Canadese maatschappij. Ze werden er opgevoed als christenen, en mochten hun eigen taal niet meer spreken.

De laatste school sloot pas in 1997 haar deuren. Naar schatting 150.000 inheemse kinderen werden er in de loop der jaren geplaatst. Veelal werden ze onder dwang door de politie weggehaald bij hun familie, die ze soms jarenlang niet meer zagen. En die in veel gevallen ook nooit, of pas jaren later, geïnformeerd werd, als hun kinderen overleden.

Hoeveel doden er op de internaten gevallen zijn, valt niet meer precies te achterhalen. Een verzoenings-en waarheidscommissie, die in 20-15 een rapport presenteerde, kon 3201 dodelijke slachtoffers bij naam identificeren, maar de recente ontdekkingen geven weer aan: het zijn er hoe dan ook veel meer geweest. Schattingen lopen op tot 30.000 doden. De internaten waren plekken waar ondervoeding, ziekte, geweld en seksueel misbruik vrij baan hadden.

Boek als beginpunt

Michelle Good (64), die zich als lid van de Red Pheasant Cree Nation identificeert, ontsnapte als kind zelf aan plaatsing op een internaat. Maar ze probeert al haar hele leven om het onrecht dat op die scholen plaatsvond onder de aandacht te brengen. Ze begon als activist, maar besloot op haar veertigste om rechten te gaan studeren, om als advocaat meer te kunnen betekenen voor inheemse slachtoffers van discriminatie. Vorig jaar verscheen haar debuutroman, Five Little Indians, waarin ze onderzoekt hoe de latere levens van vijf kinderen getekend worden door hun jeugd op een internaat.

“Ik had verwacht dat het een nicheboek voor een nichepubliek zou worden”, vertelt Good. Maar het boek raakte in Canada een snaar. Ze won drie literaire prijzen mee, en is overweldigd door de reacties van lezers. “Zoveel mensen gebruiken dit boek als een soort beginpunt om zichzelf te onderwijzen over de internaten, en willen meer begrijpen wat er daadwerkelijk gebeurd is.”

Het moet wel emotioneel verwarrend voor u zijn. U wint allemaal prijzen met een boek over een onderwerp waar tegelijkertijd allemaal gruwelijke ontdekkingen over naar buiten komen.

“Maar voor ons zijn dit geen ontdekkingen. Wij hebben dit altijd geweten, vanaf het moment dat die scholen werden opgericht waren we ons ervan bewust. Dat kinderen hier stierven, dat daar geen administratie van bijgehouden werd. Een nachtmerrie.

“Dus op dit punt in mijn leven betekenen die prijzen voor mij vooral dat het boek een tijdlang wat meer aandacht krijgt, en dat misschien meer mensen het zullen lezen, die er hopelijk een beetje door zullen worden veranderd.

“Winston Churchill heeft ooit gezegd: de geschiedenis zal mild over mij oordelen, want ik ben van plan om die geschiedenis zelf te schrijven. En dat is natuurlijk precies wat er in Canada gebeurd is: onze geschiedenis is beschreven door een koloniale lens. Zo heeft iedereen het op school geleerd, en ze hebben geen reden om daaraan te twijfelen, tot ze een alternatieve geschiedenis voorgeschoteld krijgen, eentje die door inheemse ogen wordt bekeken. En dat is wat mijn boek is.

“Dus ik vind het geweldig, en bevredigend, dat mensen dat boek gebruiken om hun geschiedenis door nieuwe ogen te bekijken.”

Shockeert de rauwheid van al dit nieuwe bewijs u niet?

“De tragedie van deze doden wordt natuurlijk niet verminderd door het feit dat we hier altijd al van hebben geweten. Inheemse mensen door het hele land zijn hier diepbedroefd over. Het brengt ons terug in een staat van rouw.

“Maar, het klinkt gek, ik ben ook blij dat dit eindelijk ... dat we eindelijk dit bewijs hebben. Want onze menselijke getuigenissen waren niet genoeg. Maar nu ziet iedereen deze botten, en dan kun je niet meer volhouden dat het niet gebeurd is.”

U bent 64, in uw jeugd waren de uithuisplaatsingen aan de orde van de dag. Wanneer werd u zich voor het eerst bewust van het bestaan van internaten?

“Mijn moeder is met een niet-inheemse man getrouwd. En dus verloor ze haar juridische status als ‘Indiaan’. We groeiden op in een niet-inheemse plaats, en ik wist wel dat zij op een ‘kostschool’ had gezeten, dat woord gebruikte ze zelf. Ik las graag als kind, dus ik dacht aan de Zwitserse of Britse kostscholen waar het in boeken over ging.

“Toen ze me de waarheid erover vertelde, was ik nog heel jong, een jaar of elf, en het raakte me zo hard dat het mijn hele leven bij me gebleven is. In het boek zit een personage dat doodbloedt aan tuberculose. Dat is echt gebeurd, dat was een vriendin van mijn moeder, die haar vriendin dood zag bloeden, omgeven door allemaal kleine kinderen.

“Zulke ervaringen beïnvloedden alle keuzes in haar leven, inclusief het trouwen met een niet-inheemse man, zodat haar kinderen juridisch gezien geen ‘Indianen’ waren, en ze niet gedwongen konden worden ook naar een internaat te gaan. Maar die ervaringen zijn toch ook door mijn leven geweven. Toen ik achttien was, ging ik als activist werken voor een inheemse organisatie, en daar had iedereen om me heen op internaten gezeten.

“Ik heb nog een foto van mijn moeder en haar klasgenoten, waar je echt dat Holocaustgevoel van krijgt. Zeker als je beseft dat veel taal die we met de Jodenvervolging associëren voor het eerst in Canada werd gebruikt. In 1910 sprak een hoge ambtenaar van het ministerie van Indiaanse Zaken al letterlijk over de ‘final solution of the Indian problem’ (‘de definitieve oplossing van het Indiaanse vraagstuk’). ”

Als je ervoor moet kiezen om een niet-inheemse man te trouwen, slaagt de assimilatie die je wilde ontlopen via een omweg eigenlijk alsnog.

“Mijn moeder leerde al heel jong dat haar inheemsheid een uitnodiging was tot wreedheid en geweld. Toen ze elf was, moest ze een keer bedorven brood eten, en dat weigerde ze. Ze lieten haar daar de hele nacht zitten, en uiteindelijk sleepten ze haar naar het schoolhoofd, dat haar vertelde dat ze ‘niets meer dan een Indiaanse slet’ was. Indiaanse slet, zo noemde hij haar.

“Dus als de hele sociale structuur is opgezet met het doel je uit te wissen, wat ga je dan doen om te overleven? Niet alleen voor jezelf maar ook voor je kinderen? Ik ben ervan overtuigd dat dat bewust of onbewust bij alles meespeelde, ook bij haar beslissing met wie ze zou trouwen.”

Hoe zien inheemse Canadezen hun identiteit dan tegenwoordig? Moeten ze die heroveren na jaren assimilatie?

“Ja, ik noem het een renaissance. Inheemse mensen hebben het gevecht voor hun eigen identiteit al moeten voeren sinds niet-inheemse mensen aan onze kusten verschenen. Vanaf de jaren twintig ontstonden ook inheemse organisaties.

“Maar destijds was het inheemse mensen zelfs nog verboden om een advocaat in te huren. Dat veranderde pas in de jaren zestig. Sterker nog, we kregen pas stemrecht in de jaren zestig. Maar dat hebben we allemaal zelf moeten bevechten. Dat was geen welwillendheid van de Canadese regering.”

U was ook onderdeel van dat gevecht, u werd twintig jaar geleden, op latere leeftijd, nog advocaat.

“Mijn haar is nu wit, maar toen was het pikzwart, en het is altijd lang geweest, vanwege onze overtuigingen. En het gebeurde aan de lopende band dat ik in de rechtszaal niet als de advocaat werd herkend of behandeld.”

Behandelt de wet tegenwoordig wel alle Canadezen gelijk?

“Het is hier een refrein dat tot in den treure herhaald wordt: de rechtsstaat, de rechtsstaat. In het noordwesten wordt nu een gasleiding aangelegd, recht door gebied van de Wet’suwet’en. Als er dan protesten zijn, wordt steeds gezegd dat de rechtsstaat in gevaar is.

“Maar aan de andere kust worden vissersboten van de Mi’kmaq beschoten en tot zinken gebracht door commerciële niet-inheemse vissers, en dan hoor je dat nooit. Dat is de ongelijkheid waar we nog altijd mee te maken hebben.

Michelle Good, activist, advocaat en romanschrijver.  Beeld Candice Camille
Michelle Good, activist, advocaat en romanschrijver.Beeld Candice Camille

“En ik weet niet of je de zaak van Colten Boushie kent? Dat was een 22-jarige inheemse jongen, die in 2016 met wat vrienden rondreed, een klapband kreeg, en naar een boerderij reed voor hulp. De boer schoot hem van dichtbij in zijn achterhoofd, ten overstaan van al zijn vrienden. En de dader werd vrijgesproken, op een onbenullig technisch detail.”

Bent u uw boek gaan schrijven omdat de wet niet toereikend voelde?

“Nee. Nee en ja. Ik ben altijd een groot lezer geweest, en heb altijd geschreven, en heb altijd gedreigd dat ik een boek zou gaan schrijven, haha. En op een gegeven moment besloot ik: als je het nog wil, dan kan je het maar beter zo langzamerhand gaan doen, je wordt oud.

“Ik heb gemerkt dat ik bij het schrijven niet hoef te vechten, ik kan gewoon nadenken en mijn verbeelding aan het werk zetten, en dat is zoveel prettiger dan activisme in een systeem dat zo vol systemische discriminatie zit. En ik denk dat ik met mijn boek een betere kans heb om de harten van mensen te bereiken dan door in een rechtszaal te staan.”

In Europa zien we Canada altijd als de lievige versie van de VS, waar ze minder racistisch zijn en wél een functionerende gezondheidszorg hebben. Ziet Canada zichzelf ook zo?

“Ja!”

En is dat een mythe?

“Ja! Ik bedoel, we hebben inderdaad een prima gezondheidszorg, maar inheemse mensen worden daar gediscrimineerd. Dit is een vreselijk racistisch land. Kijk naar ieder artikel online waarin inheemse mensen voorkomen, en kijk dan naar de commentaren. Zoals bij die jongen die doodgeschoten werd. ‘Hij had de rest ook dood moeten schieten’, dat soort dingen.

De moeder van Michelle Good, op de voorste rij, en haar zus (verder naar achteren), tussen hun klasgenoten op het internaat. Beeld Michelle Good
De moeder van Michelle Good, op de voorste rij, en haar zus (verder naar achteren), tussen hun klasgenoten op het internaat.Beeld Michelle Good

“En zo is het altijd geweest. Dit land is gesticht als een kolonie, op het uitgangspunt dat witte mensen superieur waren. En al het beleid was erop gericht om ons uit te roeien. Dat zit nog steeds door de hele maatschappij verweven. De huidige politie is een opvolger van de Northwest Mounted Police, een paramilitaire groepering die bestond om ons te doden.

“Maar we zijn er nog steeds, haha. Al is het verbazingwekkend dat we er nog steeds zijn.”

Heeft de Waarheids- en Verzoeningscommissie die in 2015 een rapport over de internaten presenteerde dan niets veranderd?

“Pfff. Er zijn daarvoor ook talloze rapporten geweest. En die verzamelen vervolgens stof. Weet je, die verzoenings- en waarheidcommissie in 2015 heeft de regering 96 punten gegeven waar ze mee aan de slag zouden moeten. Een complete routekaart om met dit probleem aan de slag te gaan. Nummers 71 tot en met 76 gingen over het opsporen van vermiste kinderen.

“Maar er is helemaal niets gebeurd, geen geld voor vrijgemaakt! Dus als ik nu premier Trudeau krokodillentranen zie huilen over de ontdekking van die graven, dan denk ik: waarom heb je er al die jaren geen geld voor vrijgemaakt? Waarom moesten wij zelf op zoek gaan?”

Is iedere poging om heling of verzoening te bereiken dan gedoemd?

“Zeker niet. Ik ben een van nature hoopvol mens. Kolonialisme en racisme zitten verweven in ons politieke systeem. Maar heb ook gezien dat er sinds de jaren zeventig enorme veranderingen hebben plaatsgevonden. Inheemse mensen in Canada hebben heel veel bereikt, en ik heb heel veel vertrouwen in onze kracht om nog meer te bereiken.

“En weet je, onze geboortecijfers zijn veel hoger dan de rest van de bevolking, dus we blijven gewoon doorgroeien, haha.”

Lees ook:

Opnieuw honderden anonieme graven gevonden bij voormalig Canadese kostschool

In Canada zijn vele honderden anonieme graven gevonden bij een voormalige kostschool waar inheemse kinderen werden geplaatst die waren weggehaald bij hun ouders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden