NaschriftMichel Roquebert (1928-2020)

Michel Roquebert (1941-2020): Een archieftijger met verteltalent

Michel Roquebert

Wat moet je daarboven, er is niets te zien. Er liggen alleen maar stenen.’ Boeren in de oostelijke Pyreneeën begrepen niet wat die dunne gestalte met bril en pijp zocht. Misschien wist Michel Roquebert het toen, ruim een halve eeuw geleden, zelf ook niet precies. Naar de katharen was nog niet veel studie gedaan en voor hun ruïnes had niemand belangstelling. Nu trekken de gerestaureerde resten, zoals die van het Château Peyrepertuse, dat op een 800 meter steile rots ligt, meer dan 100.000 bezoekers per jaar. “Ik ben blij dat men zich nu interesseert voor deze kastelen”, verklaarde Roquebert onlangs nog tegen de lokale krant, de Dépêche du Midi. “Maar ze hebben niet meer de charme en de geheimzinnigheid die ik er aantrof.”

Want vanaf het moment dat ­Roquebert in 1966 een succesvol fotoboek over de katharen in de Languedoc publiceerde, was het ­gedaan met de rust. Uiteindelijk schreef hij drieduizend pagina’s over deze ketterse christenen die de katholieke kerk in de dertiende eeuw had uitgeroeid. Een even ­monumentaal als gezaghebbend oeuvre in vijf delen. Van de samenvatting hiervan verscheen een paar jaar ­geleden ook een vertaling in het Nederlands.

Een meeslepende vertelling over de katharen

Roquebert had filosofie gestudeerd en op het lyceum in zijn geboorteplaats Bordeaux Latijn geleerd. Hij begon als leraar maar werd na zes jaar kunstredacteur van de Dépêche in Toulouse. Het was de eigenaar van de krant die hem op het spoor zette van de katharen, (afgeleid van het Griekse katharos, dat ‘zuiver’ betekent). Misschien was het iets voor een ­serie in de zaterdagbijlage? Met zijn klassieke bagage en journalistieke ervaring beschikte Roquebert over de vaardigheden om na deze eerste productie een meeslepende vertelling te maken van de berg materiaal die hij in zijn vrije tijd doorwerkte. Voor hem telden alleen primaire bronnen: handleidingen en rituelen van de ketters, kronieken, verhoren en veroordelingen van de Inquisitie, brieven van pausen, koningen en edelen, de ­canons van concilies en allerhande openbare en particuliere akten.

De vele esoterische praatjes die over de katharen werden verkocht, hebben de nuchtere Roquebert altijd geërgerd. Zo was er volgens hem vooral een ‘mantel van flauwekul’ geworpen over het kasteel van Montségur. Hier waren in 1244 meer dan tweehonderd ‘goede mannen en vrouwen’, zoals zij zichzelf noemden, levend verbrand nadat zij een belegering van tien maanden hadden doorstaan. Het fort zou de bewaarplaats van de Heilige Graal zijn geweest, een astrale boodschap of een zonnetempel.

In de clinch met jonge historici

In 1983 trok Roquebert zich na zijn pensionering bij de krant terug in Montségur, het laatste bolwerk van de katharen. Van zijn magnum opus waren op dat moment twee delen verschenen en er was nog veel te doen. Roquebert schreef als een bezetene en begeleidde ondertussen een groepje archeologen. Met hen restaureerde hij de grote façade aan de zuidkant van de citadel. Montségur was het onderwerp van het vierde deel van zijn serie.

Het verscheen in 1989 en was een van de vroege voorbeelden van een nieuwe trend in de geschiedschrijving. Tot dan toe werd de toon in Frankrijk en daarbuiten aangegeven door de Annales, een school die zich concentreerde op ontwikkelingen op de lange en zeer lange termijn. Roqueberts ­minutieus uitgewerkte verhaal over Montségur was een voorbeeld van microgeschiedenis, een genre dat weldra populair zou worden. Enkele jaren voor zijn dood kruiste Roquebert nog even de degens met een paar jonge historici die het begrip katharen probeerden te ont-mythologiseren. Het zou vooral een verzinsel zijn van de afdeling toerisme van de regio Occitanie en in de Middeleeuwen in Frankrijk nooit zijn gebruikt. Roquebert sloeg ze om de oren met oude ­teksten. Uiteraard in zijn eigen ­Dépêche.

Michel Roquebert werd op 7 augustus 1928 geboren in Bordeaux en stierf op 15 juni 2020 in Narbonne.

Lees ook:

William Dement (1928-2020): De man die het belang van slaap ontdekte

William Dement had de slaap hoog op de agenda van de wetenschap geplaatst. Hij overleed vorige week op 91-jarige leeftijd. Zijn boodschap - ‘slaperigheid is een alarmsignaal’ - is inmiddels wereldberoemd. 

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden