NaschriftKenneth Kaunda (1924 – 2021)

Met de chachacha bevocht Kaunda de onafhankelijkheid van Zambia

Op de dag dat Kenneth Kaunda president van Zambia werd,  in 1964, danste hij met de Britse prinses Mary, die namens koningin Elizabeth II de onafhankelijkheid kwam vieren. Beeld AP
Op de dag dat Kenneth Kaunda president van Zambia werd, in 1964, danste hij met de Britse prinses Mary, die namens koningin Elizabeth II de onafhankelijkheid kwam vieren.Beeld AP

Hij behoort tot de laatste van de iconische vrijheidsstrijders uit Afrika tegen het witte kolonialisme die bij de onafhankelijkheid van hun land president werden: Kenneth Kaunda van Zambia. Donderdag overleed hij op 97-jarige leeftijd. Hij was eigenlijk al een beetje in de vergetelheid geraakt, maar zijn dood brengt hem weer tot leven.

Andere grootheden gingen Kaunda al lang geleden voor: Julius Nyerere van Tanzania stierf in 1999, Kwame Nkrumah van Ghana in 1972 en Jomo Kenyatta van Kenia in 1978. Nelson Mandela van Zuid-Afrika ging dood in 2013. Alleen vrijheidsstrijder Sam Nujoma (91 jaar), de eerste president van een onafhankelijk Namibië, leeft nog.

Zijn belangrijkste wapen: de chachacha

Als onderwijzer raakte Kaunda in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw politiek betrokken. Hij richtte zijn eigen partij op, de Unip, om de onafhankelijkheid te bevechten. Kaunda’s strijd tegen de koloniale overheersing door de Britten en de witte suprematie in Noord-Rhodesië was altijd vreedzaam. Zijn belangrijkste wapen: de chachacha, vernoemd naar de populaire dans uit het begin van de jaren vijftig.

Chachacha, zo noemde Kaunda in 1961 zijn campagne van burgerlijke ongehoorzaamheid en politiek bewustzijn. Het bestond uit stakingen, wegblokkades, boycots en demonstraties door heel het land. Het was tijd voor Groot-Brittannië om mee te dansen op de noten van de onafhankelijkheidsmuziek.

Kaunda zei het als volgt: “Kinderen, baby’s in de buik van hun moeder, zullen meedansen. Kippen en honden, al ons vee doet mee. Ja, zelfs de Britse koningin zal de chachacha uiteindelijk dansen.” Zelf pakte hij ook graag de gitaar om liedjes te zingen over vrijheid.

Onafhankelijkheid

Kaunda belandde vanaf 1958 twee keer voor maanden in de cel vanwege het bezit van ‘subversieve literatuur’ en door kritische uitspraken. Hij werd hierdoor mateloos populair. Begin 1964 behaalde de Unip een grote overwinning bij de parlementsverkiezingen in Noord-Rhodesië en Kaunda werd minister-president. Op 24 oktober 1964 werd hij verkozen tot president van het land, dat vanaf toen Zambia heette en onafhankelijk werd van Engeland.

Kaunda’s prioriteit lag bij het onderwijs in een land waar kinderen nauwelijks of geen les kregen. Schoolboeken werden gratis en schoolgeld een kleine bijdrage.

Het land en de staatskas leefden van de kopermijnen, die voornamelijk in handen waren van buitenlandse witte ondernemingen. Kaunda nationaliseerde de kopermijnen. De koperprijs was hoog, maar aan het einde van de jaren zeventig daalde die spectaculair. De president begon geld te lenen om zijn begroting te kunnen financieren. De staatsschuld werd een loden last, met in de jaren tachtig een snel achteruithollende economie en enorme inflatie werd Zambia een van de armste landen ter wereld.

Kaunda regeerde al die jaren als alleenheerser. Zambia kende maar één partij, zijn Unip. Opposanten werden uitgeschakeld en belandden vaak achter de tralies. Kaunda was ervan overtuigd dat een eenpartijstaat de oplossing was voor het postkoloniale tijdperk. Een meerpartijensysteem zou de onafhankelijkheid hebben gesmoord, dacht hij.

Onhoudbaar

Zijn binnenlands krediet raakte steeds verder op, maar Kaunda weigerde te wijken. Tegelijkertijd groeide zijn populariteit in het buitenland. Lusaka was de thuishaven voor bevrijdingsbewegingen zoals het Zuid-Afrikaanse ANC en het Namibische Swapo.

Kaunda zette in de oost-west-verhoudingen de toon door zijn beweging van ongebondenheid waar meer staten zich bij aansloten. Hij koos geen partij voor de Verenigde Staten en niet voor Moskou, wat hem waardering opleverde.

Maar binnenlands was zijn positie in 1991 onhoudbaar geworden. Kaunda stond vrije verkiezingen met meerdere politieke partijen toe en verloor dik. Na 27 jaar trad hij af als president. Hij bleef nog een paar jaar aan de zijlijn actief en verdween in de vergetelheid van zijn pensioen.

Nu wordt hij in Zambia geëerd met een periode van drie weken nationale rouw.

Kenneth Kaunda werd geboren op 28 april 1924 in Chinsali in Noord-Rhodesië. Hij overleed op 17 juni 2021 in de Zambiaanse hoofdstad Lusaka.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Lees ook:

Kenneth Kaunda was 27 jaar lang een van de weinige staatshoofden in Afrika die zichzelf niet schaamteloos verrijkte.

De 73-jarige Zambiase ex-president, ‘vader des vaderlands’en ooit lieveling van het Westen, werd op eerste kerstdag gearresteerd en in een cel vol luizen gegooid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden