Alternatief migrantenopvangkamp bij Las Raíces, Tenerife

ReportageSpanje

Levensgevaarlijke Canarische route door pandemie populair bij migranten: ‘Het is een loterij’

Alternatief migrantenopvangkamp bij Las Raíces, TenerifeBeeld Alex Tieleman

Het aantal migranten dat strandt op de Canarische Eilanden neemt toe. Tevergeefs proberen ze het Spaanse vasteland te bereiken.

Abdou probeert zich zo normaal mogelijk te gedragen. Maar de gespannen blik in zijn ogen verraadt wat er in hem omgaat. Terwijl vakantiegangers in fleurige vakantiebloesjes met rolkoffertjes vlot mogen doorlopen naar de gates op het vliegveld van Tenerife Norte, kijken twee agenten langer naar de reisdocumenten van mensen met een (Noord)-Afrikaans uiterlijk. Twee passagiers worden uit de rij geplukt en meegenomen naar het bureau.

Paspoortcontrole

De bestemming van deze reizigers is het Iberisch Schiereiland, 1500 kilometer verderop. De paspoortcontrole is de laatste horde die migranten als Abdou uit Senegal moeten nemen om na aankomst op de Canarische Eilanden het Europese vasteland te bereiken. Activist Rosalina Sánchez, die Abdou en een andere migrant op het vliegveld heeft afgezet, is op van de zenuwen. Het inchecken bij de balie van de Spaanse luchtvaartmaatschappij Vueling ging goed, nu wacht de douane. De rij wordt korter en korter, totdat Abdou oog in oog staat met de agenten die vandaag zijn lot in handen hebben.

De Canarische Eilanden zijn een belangrijke aankomstplaats voor migranten die over zee Europa proberen te bereiken. In het coronajaar 2020 kwamen er meer dan 23.000 migranten aan land, een jaar eerder waren dat er nog 2587.

Dodelijke route

Dat de Canarische route aan populariteit wint onder migranten uit de sub-Sahara en Noord-Afrika, heeft volgens experts alles te maken met de pandemie: door corona zijn veel vertreklanden economisch zwaar getroffen. Andere migratieroutes waren moeilijker bereikbaar, vanwege door lockdowns gesloten landsgrenzen. Dus begonnen meer en meer migranten vanuit Marokko en uit West-Afrika aan de gevaarlijke overtocht over de Atlantische Oceaan. De lange zeeroute, dikwijls afgelegd met gammele houten vissersbootjes, behoort volgens de VN tot de meest dodelijke route richting Europa: 1 op de 26 mensen komt om.

Migranten krijgen kleding uitgedeeld voor het opvangkamp bij Las Raíces  Beeld Alex Tieleman
Migranten krijgen kleding uitgedeeld voor het opvangkamp bij Las RaícesBeeld Alex Tieleman

Degenen die het wel redden, zijn de afgelopen maanden in limbo terechtgekomen: de meeste migranten willen doorreizen naar het Spaanse vasteland en naar andere landen in Europa, maar het lukt vaak niet om van de eilanden af te komen.

Tantaluskwelling

In afwachting van een asielaanvraag mogen migranten in principe door heel Spanje reizen, maar de praktijk is weerbarstiger, weet activist Roberto Mesa, die al vroeg in de ochtend in korte broek en slippers komt aangestiefeld bij het grote opvangkamp bij het plaatsje Las Raíces op Tenerife.

Migranten slenteren in en uit, maar journalisten mogen er niet naar binnen. Het geluid van de landende en opstijgende vliegtuigen is goed te horen rond het kamp onder de rook van de luchthaven. Het moet een tantaluskwelling zijn voor de migranten voor wie een vliegtuig de enige uitweg is.

Voor een paar tientjes

“Het is een loterij”, zegt Mesa, “Spanje probeert ze hier net als in Griekenland zoveel mogelijk tegen te houden.” Vaak krijgen migranten volgens hem op het vliegveld te horen dat ze toch niet mogen reizen met de asielaanvraag op zak. En wie geen paspoort heeft kan het sowieso vergeten.

Mesa en andere activisten helpen de migranten met de logistiek: van donaties kopen zij vliegtickets van prijsvechters als Ryanair en Vueling. Voor de ingang van het opvangkamp worden die uitgedeeld. De goedkoopste bestemmingen, Madrid en Sevilla, zijn meestal al voor een paar tientjes te bereiken.

De Marokkaan Samir Khalid (25, zwart trainingsjack en skinny jeans) hoopt vandaag naar Sevilla te vliegen: het is al zijn vijfde poging om op een vlucht te komen, maar tot nu toe werd hij steeds geweigerd. “De politie riep dan ‘Fuera, fuera’ (weg, weg) naar me”, zegt hij moedeloos. Khalid, die uit de omgeving van Marrakech komt, vertelt dat hij in oktober vanuit de Westelijke Sahara over zee is vertrokken naar de Canarische Eilanden. Hij had weinig keus, zegt hij, want zijn ouders hebben niet eens genoeg geld voor voedsel.

Achtergelaten schoenen, kapotgelopen.  Beeld Alex Tieleman
Achtergelaten schoenen, kapotgelopen.Beeld Alex Tieleman

De eerste vijf maanden werd hij opgevangen in Las Palmas de Gran Canaria, nu zit hij al twee weken in het kamp bij Las Raíces. Hij wil zo snel mogelijk naar het Spaanse vasteland om daar te gaan werken. In Sevilla hoopt hij zich bij een familielid te voegen die daar al is. Hij laat een document zien van de persoon die voor hem garant staat en zijn uitgeprinte enkeltje van Ryanair. “Als Allah het wil, dan lukt het de zesde keer wel”, zegt hij, voordat een kleine karavaan auto’s van de migrantenactivisten koers zet naar het vliegveld.

De Senegalees Abdou, die zich ook bij het uitdelen van de tickets heeft gevoegd, moet dan nog even wachten op zijn vlucht.

Leegstaande hotels

Spanje was niet goed voorbereid op de opvang van tienduizenden migranten op de Canarische Eilanden. Aanvankelijk verbleef een deel van hen in tentjes op de kade van de vissershaven van Arguineguín, aan de zuidkant van het eiland. In het najaar werden hotels die vanwege de pandemie leegstonden, gebruikt. Maar vanuit de toerisme-sector en in de lokale politiek klonk protest: in het toch al zware coronajaar bestond er vrees voor reputatieschade.

Begin dit jaar werden er op Gran Canaria, Tenerife en Fuerteventura kampen gebouwd voor de opvang van in totaal 7.000 migranten. Degenen die in hotels verbleven, werden in februari in meerderheid overgeplaatst, onder meer naar het kamp bij Las Raíces. Vaak tegen de zin in van de migranten, hoorde Unn Tove Saetran, die met haar man al jaren hotels en restaurants runt in Puerto Rico, aan de zuidkant van Gran Canaria.

De Noorse Unn Tove Saetran damt met een migrant die ze opvangt in een leegstaand hotel. Beeld Alex Tieleman
De Noorse Unn Tove Saetran damt met een migrant die ze opvangt in een leegstaand hotel.Beeld Alex Tieleman

Veel migrantenjongens die zij kent willen niet naar het kamp op Tenerife omdat ze bang zijn om uitgezet te worden, ook al heeft het uitzetten van migranten door de pandemie fikse vertraging opgelopen.

Spelletje dammen

“Het is hun grootste angst”, zegt de geboren Noorse. “Toen de kampen opengingen, stonden velen bij ons voor de deur. Mijn grootste zorg was dat ze op straat zouden gaan stelen”, vertelt Saetran.

Want voor de migranten die niet naar de kampen willen, zijn er maar weinig opties. Daarom besloten Saetran en haar man op eigen kosten een hotel open te houden, waar deze middag jonge mannen en een paar minderjarigen onderuitgezakt naar voetbal kijken en een spelletje dammen.

Saetran, die hier ‘Mama Afrika’ wordt genoemd, wil een stichting oprichten voor de minderjarigen, want binnenkort komen de toeristen terug. Rondhangen in Puerto Rico is volgens haar dan geen optie. “Voor mijn dochter van 16 was het veiliger om hier te zijn met de migranten, dan in het centrum vol drank en drugs. De verleidingen voor jonge mensen zijn hetzelfde, het maakt dan echt niet uit of je Marokkaans of Noors bent.”

Heldere keuze

Saetran wil dat de Spaanse regering een heldere keuze maakt tussen ofwel een snelle uitzetting ofwel het laten integreren van de migranten in Spanje, want de onduidelijkheid maakt hen moedeloos.

In het kamp bij Las Raíces wordt ondertussen steen en been geklaagd over de omstandigheden, die volgens de migranten erbarmelijk zouden zijn: op sociale media gingen filmpjes rond van ondergelopen tenten na hevige regenval en van dienbladen met oneetbaar ogend voedsel.

Uit protest is er daarom in een eucalyptusbos pal tegenover het reguliere kamp een alternatief kamp ingericht. ‘Weet je wat hier gebeurt?’ staat er op een protestspandoek dat voor de ingang van het alternatieve kamp hangt. Het bestaat uit plastic krotten en herbergt een dertigtal bewoners.

Mañana, mañana

Terwijl potige mannen zich ’s ochtends wassen met flessen water, stormt plotseling ene Mohammed het reguliere kamp uit, en het alternatieve kamp in. Met een woedende blik trekt hij het spandoek van de boom af en beent een van de hutten binnen. “Mohamed…”, roept een van de activisten nog. “Niks Mohamed!”, antwoordt hij. Zijn verhaal vertellen wil hij niet.

“Mohamed spreekt zijn talen en is hoog opgeleid. Hij had altijd zo’n goed humeur, maar na zeven maanden is dat helemaal omgeslagen”, zegt activist Roberto Mesa. “Mañana, mañana, horen ze iedere dag. Niemand weet waar hij aan toe is en dat zorgt voor enorm veel frustratie.”

Mesa vindt dat de Spaanse regering de migranten in staat moet stellen om hun tocht te vervolgen naar het Europese vasteland. “Dit heeft geen zin, mensen vertrekken toch wel als de omstandigheden in de vertreklanden zo miserabel zijn.”

Vooral de onduidelijkheid maakt de migranten moedeloos. Beeld Alex Tieleman
Vooral de onduidelijkheid maakt de migranten moedeloos.Beeld Alex Tieleman

De Senegalees Abdou hoopt in ieder geval dat er vandaag aan zijn misère een einde komt. Op zijn paspoort staat dat hij 22 is, maar activiste Rosalina Sánchez vindt dat hij er eigenlijk wel erg jong uitziet voor die leeftijd. Maar daarover een gesprek voeren is ingewikkeld, omdat zij de West-Afrikaanse taal Wolof niet machtig is, en hij nauwelijks Frans of Spaans spreekt.

“Ik tril helemaal, ik heb dit nog nooit gedaan”, zegt Sánchez, voordat ze met Abdou en een andere migrant naar het vliegveld vertrekt. “Heb je je paspoort en je asielaanvraag bij de hand?”, vraagt ze nog een laatste keer.

Maar na inspectie van Abdou’s papieren op het vliegveld nemen de agenten hem al snel mee naar het bureau. Rosalina Sánchez praat als Brugman op de agenten in, maar het helpt niet. Abdou blijkt een vals paspoort bij zich te hebben. Hij gaat een paar nachten de cel in.

Abdou alsnog naar Madrid

Ruim vijf weken na zijn mislukte poging is het Abdou alsnog gelukt om naar het vaste land van Spanje te reizen. Na te zijn vastgezet door de politie kon hij terugkeren naar het kamp in Las Raíces. Na een paar weken werd hij door de organisatie van het kamp op het vliegtuig gezet voor een overplaatsing naar Madrid. Abdou wil naar Malaga reizen waar hij een oudere broer heeft die in de landbouw werkt. De activisten zeggen dat het reizen naar het Spaanse vaste land langzaam maar zeker soepeler gaat en het kamp van Las Raíces leger raakt. Zij denken dat er zo ruimte wordt gecreëerd voor nieuwe migranten die in de zomer worden verwacht.

Lees ook:
Gestrand op de Canarische Eilanden, de gevaarlijkste migratieroute bereikt een piek tijdens coronacrisis

Een toenemend aantal migranten probeert Europa te bereiken via de Canarische eilanden. Niet zonder gevaar: de route is dodelijker dan die over de Middellandse Zee. “De zee was woest en ik was doodziek.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden