NaschriftGonny van Stigt (1934-2020)

‘La grande maman’ geloofde in de kracht van vrouwen

Gonny van Stigt in Mali, februari 2012. Beeld Familie Van Stigt
Gonny van Stigt in Mali, februari 2012.Beeld Familie Van Stigt

Gedreven en met tomeloze energie wist Gonny van Stigt (1934-2020) bergen te verzetten. Haar familie kwam op de eerste plaats, maar ze deelde haar liefde ook met vele anderen. In Mali heette ze la grande maman.

De zolderetage op de Amsterdamse Ceintuurbaan die Gonny en Joop in 1962 betrokken, was krap bemeten: het echtelijk bed stond in de woonkamer en Gonny hield ­kantoor in een kamertje waar net een tafel, stoel en typemachine in pasten. Ze voelde zich echter de koning te rijk: hier kon ze vanuit huis haar werk doen als secretaresse, penningmeester en tekenhulp voor het ­Architectenbureau van Stigt, dat ze met haar man Joop had opgericht, en tegelijk er zijn voor hun drie kinderen.

Gonny was een harde werker. In korte tijd had ze het geschopt van hoofdkassière bij kledingwinkel Lampe tot boekhouder op een accountantskantoor, maar haar organisatorische talent en financiële inzicht kwamen echt tot hun recht op het architectenbureau. Zij was het zakelijk brein en had achter de schermen alle touwtjes in handen, Joop trad naar buiten als architect die naam maakte met zijn ‘humane’ architectuur met oog voor de menselijke maat. Hij kreeg ridderordes, werd ereburger van Amsterdam en in de Bijlmermeer werd een park naar hem vernoemd. Maar hoeveel eer hij ook kreeg, het was zonneklaar dat Gonny aan de basis stond van dit succes. Joop kon nog zulke wilde plannen hebben, als zij niet haar fiat gaf, kwam er niets van in – en daar schikte hij zich in.

Ze waren allebei sterke persoonlijkheden die konden botsen, maar hun liefde voor ­elkaar smeedde een band voor het leven. Ze vormden een twee-eenheid waarin ze elkaar de ruimte gaven en alles overhadden voor hun bureau. ’s Nachts stond de typemachine naast het bed, zodat Gonny direct aan de slag kon als dat nodig was. Ook tijdens ­vakanties in hun huisje in Egmond trok ze zich ’s avonds in een hoekje terug met haar werk. De kinderen leerden al snel: een dag heeft 24 uren en die kun je allemaal gebruiken.

Excursies

Doordat Gonny haar uren efficiënt wist te ­benutten, was ze ook altijd beschikbaar voor het gezin, want hoe druk ze het ook had: de kinderen kwamen op de eerste plaats. Ze hield van een levendig huishouden. Vrienden en vriendinnen van de kinderen waren altijd welkom. In het piepkleine vakantiehuisje ­logeerden soms wel vijftien mensen: met een beetje inschikken lukte dat best. Ook op de school van de kinderen toonde Gonny zich betrokken: ze maakte de schoolkrant, zat in de ouderraad en begeleidde excursies.

Gonny van Stigt, ongeveer 8 jaar oud, in de Volkerakstraat. Beeld Familie Van Stigt
Gonny van Stigt, ongeveer 8 jaar oud, in de Volkerakstraat.Beeld Familie Van Stigt

Hoe anders waren haar eigen ouders ­geweest. Het katholieke gezin met zes kinderen en een keeshond woonde in een huis met een tuin in Amsterdam-Zuid, er waren veel buurtgenootjes om mee te spelen maar thuis ervoer ze weinig warmte. Haar vader, een klassiek geschoolde architect, was streng en autoritair, haar moeder toonde weinig affectie. Een schrijnende herinnering bewaarde ze aan de Hongerwinter, toen zij, een broer en een zusje werden onder­gebracht bij boerenfamilies, omdat er thuis niet genoeg eten was. Als tienjarige had ze veel last van heimwee, slechts eenmaal kwam haar vader, op een fiets met houten banden, langs, haar moeder stuurde al die maanden zelfs geen briefje. Mogelijk droeg deze kilte ertoe bij dat ze een zekere hardheid voor zichzelf ontwikkelde: ze ging ­altijd maar door en gunde zich weinig ­adempauze.

Ze was bescheiden, maar vastberaden. Opstandig, vonden haar ouders. Hoewel zij doorleren niet nodig achtten, ging ze naar de mulo en volgde daarna een opleiding ­accountancy en bedrijfsadministratie. Op haar negentiende kreeg ze een relatie met Joop, die overdag als timmerman werkte en ’s avonds naar de hts ging. Ondanks de bedenkingen van haar ouders tegen een ­jongen wiens vader postbesteller was, trouwden ze in 1958.

Flower power

De jaren zestig brachten vrijheid. In hun huis met paars plafond en zilveren raam­kozijnen werd uitbundig gedanst op knetterharde muziek uit de musical Hair. Ze sympathiseerden met flowerpower, Provo en de Kabouterbeweging. Gelijkgestemden ontmoetten ze onder de kunstenaars wier kinderen net als die van hen naar de Asvo gingen. Het was een school met een anti­autoritaire cultuur en vooruitstrevende ideeën over onderwijsvernieuwing.

Trouwdag van Gonny en Joop, 18 juli 1958. Beeld free
Trouwdag van Gonny en Joop, 18 juli 1958.Beeld free

De kinderen van Gonny en Joop kregen een liberale opvoeding en leerden erop te vertrouwen dat je in principe alles zelf kunt. Leren door te doen. In het nieuwe huis aan de Herengracht werd dat in de praktijk ­gebracht. In het begin bewoonden ze de ­bovenste verdieping en verhuurden ze de andere etages, maar toen het zakelijk voor de wind ging, verbouwden ze in de loop der jaren het enorme pand tot woonhuis met de allure van een paleis. Ook hun kantoor, met een groeiend aantal medewerkers, was er ondergebracht.

Ze gaven grootse feesten en boden gastvrij onderdak aan familie, vrienden en kennissen die woonruimte zochten, een psychiater trok bij hen in en ontving er zijn patiënten. Gonny stond altijd klaar, niets was haar te gek. Als Joop opeens vijftien man mee naar huis nam, regelde zij dat er eten was. Ze had culturele belangstelling en bood leerlingen van het conservatorium de mogelijkheid recitals te geven op haar klavecimbel, soms kwam Ton Koopman spelen.

Op de begane grond begon ze Atelier 408, waar ze gedurende 25 jaar gratis ruimte ­beschikbaar stelde aan beginnende kunstenaars die zich er met een expositie konden presenteren. Ze had plezier in het initiëren van dingen waarmee ze mensen een kans gaf om hun talent te ontwikkelen, of dat nu jonge kunstenaars waren of kinderen en vrouwen in Mali.

Betoverd

Midden jaren negentig bezocht Gonny Mali voor het eerst. Joop was er inmiddels al vele malen geweest, betoverd door de indrukwekkende architectuur en cultuur van het geïsoleerd liggende Dogonland, waar hij kennis en inspiratie opdeed. Aanvankelijk vergezelde Gonny hem niet, omdat zij verantwoordelijk was voor de zaken op het ­bureau, maar toen hun oudste zoon André, eveneens architect, er een steeds prominentere rol kreeg, ging ze Joop achterna. Ook voor haar was de kennismaking met het land een overrompelende ervaring, die haar leven een nieuwe impuls gaf.

Joop en zij wilden iets terugdoen voor het land dat hen zo verrijkte en besloten om samen met de lokale bevolking het gebied verder te ontwikkelen. Hun project, dat ­begon met het bouwen van een school en een waterput, groeide gaandeweg uit tot een veelomvattend ontwikkelingsprogramma, gericht op verbetering van algemeen welzijn, gezondheid en onderwijs.

Gonny en Joop op bezoek bij de president van Mali, Amadou Toumani Touré, in 2004. Beeld Familie Van Stigt
Gonny en Joop op bezoek bij de president van Mali, Amadou Toumani Touré, in 2004.Beeld Familie Van Stigt

Allengs raakten meer mensen erbij ­betrokken: dochter Jacqti en jongste zoon Jurriaan, vrijwilligers in Nederland, fondsen en donateurs. In het begin waren Gonny en Joop zelf de belangrijkste investeerders – “Geld is maar een getal op de rekening”, zei ze – maar externe financiering werd nodig toen de projecten niet langer uit eigen middelen te bekostigen waren. In 1995 richtten ze Stichting Dogon Onderwijs op en in 2009, samen met Jacqti, Stichting Dogon Vrouwen Initiatief (in 2017 samengevoegd tot Stichting Partners Pays-Dogon om zo het werk in de toekomst te borgen). Ze wilde kinderen en ook vrouwen perspectief bieden op een goede toekomst. Met minikredieten konden vrouwen leren zelfstandig te functioneren en daarmee hun eigen leven en dat van de gemeenschap verbeteren. Ze geloofde in de kracht van vrouwen – en fungeerde zelf als rolmodel.

Vanzelfsprekend

Nooit liet ze zich voorstaan op haar verdiensten, maar ze bleven niet onopgemerkt. Ze kreeg de eretitel Ministre de Finance en werd door de president van Mali uitgenodigd voor een bezoek. Toen hij eens in ­Nederland een expositie opende, onderbrak hij zijn speech om haar naar voren te roepen. Ze voelde zich vereerd, al was het niets voor haar om in het middelpunt te staan. Ze vond het vanzelfsprekend wat ze deed.

Ze was 73 toen ze na ruim veertig jaar stopte bij het bureau. Eens te meer bleek dat ze van onschatbare waarde was geweest: pas na jaren vond André een geschikte opvolger. Heel moeilijk had ze het toen Joop en enkele jaren later Jacqti aan kanker overleden. Toch werd ze weer actief, zat in een boeken- en filosofieclub en zette zich in voor anderen zoals ze altijd had gedaan. Twee heupoperaties verzwakten haar gezondheid; ze was op, maar haar geest bleef jong en nieuwsgierig.

Op haar 86ste bleef ze via Facebook op de hoogte van la grande famille in Mali: de mensen die ze daar aan elkaar had weten te binden, kon ze moeilijk loslaten. Toen echter duidelijk werd dat haar leven ten einde was, wist ze dat wat Joop en zij begonnen waren nu op eigen benen kon staan.

Allegonda Hendrika van Stigt-Amesz werd geboren op 7 september 1934 in Amsterdam en overleed aldaar op 19 december 2020.

null Beeld Familie Van Stigt
Beeld Familie Van Stigt

Trouw beschrijft wekelijks het leven van onlangs overleden gewone of bekende mensen. Hebt u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden