TaalPeter-Arno Coppen

Kun je wel seks volgens de richtlijnen van het RIVM hebben?

Gelukkig valt er af en toe ook nog wat te lachen. Ik las op nu.nl de volgende zin: ‘Wie als single toch intimiteit of seks met een ander wil hebben, maar geen vaste partner heeft, kan wel seks hebben volgens de richtlijnen van het RIVM, maar moet erop letten dat hij of zij het risico op het coronavirus zo klein mogelijk houdt.’ Ik moet bekennen dat ik het aanvankelijk verkeerd las: ‘seks volgens de richtlijnen van het RIVM’. Alsof het bureau richtlijnen heeft uitgevaardigd voor het hebben van seks.

Ik las ‘volgens de richtlijnen van het RIVM’ dus als een bijvoeglijke bepaling bij het woord ‘seks’ en niet, zoals ongetwijfeld de bedoeling was, als een bijwoordelijke bepaling. Het was ondubbelzinnig geweest als de formulering had geluid ‘… kan volgens de richtlijnen van het RIVM wel seks hebben, maar…’ In dat geval had de woordgroep ‘volgens de richtlijnen van het RIVM’ nooit kunnen worden gelezen als een bijvoeglijke bepaling.

Zij had haar moeder in de put geholpen

Deze dubbelzinnigheid is misschien wel de meest voorkomende in de Nederlandse taal. Als je een woordgroep die begint met een voorzetsel achter een zelfstandig naamwoord zet kun je die theoretisch altijd als een bijvoeglijke bepaling lezen. Heel vaak echter kun je die woordgroep ook apart begrijpen, als een afzonderlijk zinsdeel: een bijwoordelijke bepaling, een voorzetselvoorwerp, en soms zelfs als bepaling van gesteldheid (‘Zij had haar moeder in de put geholpen’).

Je zou zeggen: is dat niet schadelijk voor de communicatie? Heel af en toe wel, maar in de meeste gevallen blijft de dubbelzinnigheid onopgemerkt; ofwel doordat in de context meteen duidelijk is wat er bedoeld wordt, ofwel doordat er sprake is van vaste combinaties (‘in de put helpen’).

Maar soms gaat het een beetje mis. Dan realiseer je je ineens dat je de verkeerde interpretatie te pakken hebt. Meestal schiet je dan in de lach.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden