NaschriftHebert Feuerstein (1937-2020)

Komiek Herbert Feuerstein (1937-2020) kon zichzelf niet serieus nemen

Herbert Feuerstein in 2014.Beeld Hollandse Hoogte

De jonge Herbert Feuerstein vond het leven beklemmend. Hij groeide op in een Oostenrijks gezin dat fanatiek het naziregime steunde tijdens én na de Tweede Wereldoorlog. Tegen de ernstige houding van zijn gezin rebelleerde Feuerstein door middel van humor, tot groot ongenoegen van zijn moeder. Zij wenste zich hardop een zoon die eens normaal zou doen.

Maar zich conformeren wilde Feuerstein niet. Ook op het Salzburg Mozarteum, waar hij trainde om concertpianist te worden, verzette hij zich tegen de gevestigde orde. In 1958 schreef hij een satirische recensie over een compositie van de directeur van het Mozarteum, waardoor hij van de universiteit gestuurd werd. Zijn Hawaïaanse vrouw bood een uitweg uit zijn leven in Oostenrijk. Samen vertrokken ze naar de Verenigde Staten, waar Feuerstein correspondent werd. Zijn leven kreeg hij er op de rails, hoewel hij jarenlang kampte met een angststoornis.

In 1971 werd hij hoofdredacteur van de Duitse editie van MAD, een Amerikaans satirisch tijdschrift, en kwam eindelijk op zijn plek terecht. Aan het roer van het blad zag hij het als zijn missie “het virus van de onzin in de hoofden van jongeren te planten.” Vreemde middelbare scholieren en gestoorde wijsneuzen wilde hij beschermen tegen de saaiheid van het dagelijks leven. “Jongens zoals ik dus.” Succesvol was hij daar ook in, de oplage steeg onder zijn leiding van 10.000 naar 400.000.

Cultfiguur door ‘Schmidteinander’

Bij het grote publiek werd hij pas bekend toen hij de vijftig bereikte en begon met televisieoptredens. Bij een spelletjesshow ontmoette hij presentator Harald Schmidt. “Het was afkeer op het eerste gezicht”, zou hij later herinneren. “En daarmee de voedingsbodem voor een vruchtbare samenwerking.” Uit de haat-liefde verhouding bloeide de show ‘Schmidteinander’, uitgezonden van 1990 tot 1994 op de Duitse tv. De show maakte Feuerstein tot cultfiguur.

Schmidteinander werd meteen razend populair vanwege de gedurfde improvisatie, het gevoel voor timing van het duo en hun karakteristieke tegenstellingen. Schmidt, 30 centimeter langer dan zijn tegenspeler, leek vurig te geloven in zijn schijnbare superioriteit en speelde feilloos een kwaadwillend type met een groot ego. De 1.65-lange Feuerstein was het eeuwige pispaaltje van de show, die met zijn droge houding allesbehalve fan van zichzelf leek.

Met die houding lukte het hem tegenwicht te bieden aan zijn bekendere tegenspeler Schmidt. De onbekende Feuerstein werd geliefd bij het Duitse publiek, dat zich met de underdog identificeerde. In zijn dwaasheid lag zijn kracht: het werkte bevrijdend in het ernstige en uiterst formele Duitsland. “Humor voor mij is het bevragen van jezelf, zodat je beseft dat je uiteindelijk niet alleen belachelijk bent, maar vooral ook onbeduidend”, vond hij. “Het is mijn vorm van nederigheid. Ik kan situaties en mensen niet echt serieus nemen, en zeker niet mijzelf.”

Negen levens

Maar die nuchterheid kwam met een donker randje. Hij presenteerde zich graag als een man met neuroses en depressies. Daarbij was het altijd de vraag tot in hoeverre hij zijn neerslachtigheid echt meende, of dat hij weer eens overdreef, zoals hij graag deed. “Ik voel me niet op mijn gemak in gezelschap”, zei hij eens. “Ik vier ook geen verjaardagen. Omdat er geen enkele reden is. Ik hou niet zo van leven.”

Toch weerhield dat hem er niet van om meerdere levens uit te proberen. Zijn autobiografie noemde hij toepasselijk ‘De negen levens van heer F.’, waarin hij met humor reflecteert hoe hij als pessimistische, neurotische atheïst de verschillende fases van zijn leven doorkwam. Ook de dood ging hij gewapend met humor te lijf: “Dat is het lot van de pessimisten, dat ze op een dag toch sterven”, zegt hij op hoge leeftijd. “En dan kunnen ze zeggen: Ik had gelijk in mijn angsten.”

Lees ook: 

Duitse komiek mag delen Erdogan-gedicht niet meer voorlezen

Voor de Duitse televisiekomiek Jan Böhmermann blijft het verboden om delen van zijn gedicht over de Turkse president Erdogan ten gehore te brengen. Dat heeft een rechtbank in Hamburg vandaag bepaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden