Klimaattop Voorbeschouwing

Klimaatgezant Marcel Beukeboom: Deze top wordt anders

Greta Thunberg deze zomer bij de VN Beeld AP

Over een week begint in New York een VN-klimaattop. De Nederlandse gezant Marcel Beukeboom denkt dat die de sleur van het vergadercircuit zal doorbreken. ‘Deze top wordt anders.’

 Weer een internationale klimaattop? Nog meer gepraat over broeikasgas, terwijl het glashelder is dat de uitstoot ervan sterk moet dalen?

“Deze top wordt anders”, zegt Marcel Beukeboom, klimaatgezant van Nederland. Hij kent het internationale vergadercircuit, van de jaarlijkseVN-onderhandelingen (COP’s) tot achterkamertjesoverleg.

In New York komen leiders niet weg met slechts een mooie speech. Ze moeten zeggen wat ze nú gaan doen. Hun ‘klimaatparadepaardjes’ mogen de show stelen. Heel anders dus dan de COP’s, waar landen zich vooral suf vergaderen over technische details, terwijl fossiele landen de boel traineren.

Initiatiefnemer van ‘New York’ is António Guterres, secretaris-generaal van de VN. Moe van politieke vergezichten en oneliners, zonder neerwaarts effect op CO2-uitstoot, wil hij wereldleiders in New York voor het blok zetten. Kom op mensen, is zijn oproep. Laat zien wat je echt gaat doen – snel, optimistisch en praktisch. Dat komen ze bij hem vertellen. Leiders zullen ook met cheques wapperen, die garant staan voor klimaatfinanciering. Saaiere vergaderingen zijn inhoudelijk belangrijk, benadrukt Beukeboom, maar Guterres weet de sleur te doorbreken.

De verwachtingen zijn hooggespannen

De actietop voor klimaat is spontaan ingelast, weet Beukeboom, die zelf ook naar New York gaat. Op de dinsdag erna begint de Algemene Vergadering van de VN. “Guterres dacht: hé, iedereen is er toch al”, zegt Beukeboom. De VN-baas selecteert zijn sprekers op daadkracht. Beukeboom: “Actie is het leidmotief.” De verwachtingen onder buitenlandse collega-klimaatgezanten (ja, die bestaan) zijn hooggespannen. Zestig landen hebben zich gemeld om concrete plannen te presenteren op het VN-hoofdkwartier. Staatshoofden en regeringsleiders werken aan een onthullende, maar bondige toespraak. Veel spreektijd krijgen ze niet. Op maandag 23 september moeten alle actieplannen op tafel liggen.

Er zullen landen ontbreken op Guterres’ feestje. Aanwezig zijn, is voor landen niet vanzelfsprekend, zoals bij een algemene VN-vergadering. “Dan kijkt iedereen uit naar het verhaal waar Trump mee komt”, zegt Beukeboom. “Nu niet, want hij gaat niet komen.” Verwacht ook geen sjeik uit een oliestaat in New York die komt vertellen dat hij het Parijse klimaatakkoord van 2015 niet meer ziet zitten. Maar Beukeboom sluit niet uit dat er een olieland bij is, met een transitieplan. “Dat zou een mooi signaal zijn.” Voor de hand ligt het niet, ­nadat grote oliestaten op de vorige COP in Katowice dwars lagen.

Die melden zich wel weer bij het gehakketak over geld en tempo van klimaatbeleid, in december op de COP in Chili. En in 2020 is er een COP in Glasgow, werd deze week bekend, Italië regelt dan het vooroverleg. Kwetsbare (ei)landen hameren erop hoe ze al kampen met droogte en zeespiegelstijging, terwijl rijkere landen groeiruimte eisen. Beukeboom benadrukt dat landen alleen samen uit de klimaatcrisis kunnen komen. “Als je in een lek bootje zit kun je niet alleen tegen anderen zeggen dat ze moeten hozen. In je eentje hozen lukt ook niet.”

Secretaris-generaal van de VN Antonio Guterres hoopt met de top een doorbraak te bereiken. Beeld EPA

Glansrol voor jeugd

Jongeren gaan aandacht trekken tijdens de klimaattop in New York. En ze hoeven er niet voor te staken. VN-baas Guterres geeft ze er een speciale rol. Hij wil jongeren betrekken bij de plannen. Klimaatbeleid is bepalend voor hún toekomst, zegt hij.

“Terecht”, zegt de Nederlandse klimaatgezant Marcel Beukeboom, die in eigen land ook jongeren stimuleert mee te praten over oplossingen. Guterres zal de Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg (16) ontvangen, die per zeilboot naar New York reisde. Guterres en Thunberg hebben elkaar al eens ontmoet en het heeft er alle schijn van dat hij haar ook laat spreken op de top. Hoe, dat is afwachten. 

“Greta heeft een sterrenstatus gekregen als het over klimaat gaat”, zegt Beukeboom. Ze begon als activiste, met een spandoek op straat. “Inmiddels toont ze aan inhoudelijke kennis te hebben”, zegt de klimaatgezant. “Ze praat mee over oplossingen en weet jongeren effectief te betrekken en te mobiliseren.”

Mooi, zegt hij, want de jongeren verdienen zeker een stem in het klimaatdebat. “De VN, ook Guterres zelf, kunnen dat nog beter doen.” Bij een recente klimaattop in Abu Dhabi liet Guterres zich op een podium door twintig jongeren interviewen. Dat werd een ongemakkelijke goednieuwsshow, zegt Beukeboom. De jeugd mocht opdraven bij het persmoment. “Het is goed dat Guterres jongeren in New York er nu inhoudelijk bij wil betrekken. Toen hij net begon als secretaris-generaal, sprak hij vooral over jongeren als: ik heb zelf ook kleinkinderen, dus ik vind ze heel erg belangrijk. Steeds meer laat de VN-baas zien dat hij begrijpt dat het stoppen van de klimaatcrisis niet alleen vóór jongeren moet gebeuren, maar samen met hen.”

Daarom krijgen VN-jongerenvertegenwoordigers voor klimaat in Nederland een ‘vrije rol’, zegt Beukeboom. Ze kiezen hun eigen woorden als ze erop uittrekken. Maar maak er geen toneelstukje van, waarschuwt Beukeboom. “Neem jongeren serieus, ze hebben aantoonbaar effect.” Sommigen vergaderen, keurig in de taal van de zittende macht, mee over oplossingen. Andere groepen, zoals de klimaatstakers, kiezen voor protest. Ook rebelse jongeren zijn van belang, zegt de klimaatgezant. “Ze voeren de druk op, zodat het hele spectrum opschuift.”

Wat gaat Nederland doen? 

Nederland is erbij op de klimaattop in New York. Over de inbreng kan Marcel Beukeboom wel wat verklappen. Premier Mark Rutte reist erheen, met minister Sigrid Kaag (buitenlandse handel) en Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur). Rutte zal het Nederlandse Klimaatakkoord presenteren. Hoewel het polderpakket in eigen land niet ieders steun heeft – denk bijvoorbeeld aan de weggelopen milieubeweging – krijgt Den Haag internationaal jaloerse blikken. “Andere landen vragen hoe we dat hebben gedaan”, zegt Beukeboom. “Zo’n landelijk pakket spreekt tot de verbeelding.”

Met een collega-minister uit Costa Rica zal Kaag een plan lanceren voor extra hulp aan landen die klimaatverandering willen aanpakken. Al honderd landen staan op de wachtlijst voor het krijgen van advies over de aanpak van droogte en andere weersextremen. Het plan van Kaag behelst ook onderlinge steun van landen voor het schrijven van klimaatplannen, of het verduurzamen van fabrieken en verkeer.

Minister Van Nieuwenhuizen komt met een eigen stokpaardje naar New York. Zij zet in op het aanpassen van landen aan de gevolgen van de opwarming van de aarde. Dat wil zeggen: betere kustbescherming bouwen met dijken of natuurlijk rif, het versterken van huizen en het aanleggen van waterbuffers die hevige regenbuien kunnen opvangen. Nederland heeft adaptatie, zoals aanpassing aan extreem weer in jargon heet, tot internationaal speerpunt gemaakt. Een VN-expertisecentrum met Ban Ki-moon en Bill Gates aan het hoofd, opende vorig jaar in Groningen en Rotterdam.

Deze week, niet toevallig zo kort voor de conferentie in New York, kwam het expertisecentrum met een groot rapport. Er zijn snel vele miljarden euro’s nodig om landen te beschermen, nu het poolijs sneller smelt en uitschieters in het weerbeeld zich manifesteren. Adaptatie is ook een doel van het Parijs-akkoord, maar onomstreden is de strategie niet. Want waarom windturbines bouwen als we de dijk wat kunnen ophogen?

De wereld moet de CO2-uitstoot laten kelderen om de Parijs-doelen te halen, zegt Beukeboom. Alleen zo blijft de opwarming van de aarde beperkt tot 2, liefst 1,5 graad. “Tegelijk zitten we al boven de 1 graad opwarming. Adaptatie is nodig, daar komen we niet onderuit.” Prima dus, zegt hij, dat minister Van Nieuwenhuizen in Miami volgende week een ‘hub’ opent voor het dealen met extremer klimaat.

Trouw en Covering Climate Now 

Zo’n 250 nieuwsorganisaties zullen, in de aanloop naar de VN-klimaattop in New York, extra aandacht besteden aan klimaatverandering. De actie heeft daarmee een bereik van meer dan 1 miljard lezers en kijkers. Trouw is een van hen. Zij hebben zich aangesloten bij Covering Climate Now, een initiatief dat wereldwijd aandacht wil genereren voor het klimaatprobleem.

Covering Climate Now is een idee van onder andere het Amerikaanse tijdschrift voor journalisten Columbia Journalism Review en de Britse krant The Guardian. Deelnemers aan Covering Climate Now komen tot nu toe vooral uit Noord- en Zuid-Amerika, Europa en Azië. Zoals persbureau Bloomberg, Vice Media, HuffPost, CBS News, Newsweek, Quartz, maar ook wetenschappelijke titels als Nature en Scientific American en veel lokale media. In Europa steunen onder andere El Païs (Spanje), La Repubblica (Italië) en het persbureau Agence France-Presse (AFP) het initiatief. Naast Trouw heeft ook De Groene Amsterdammer zich erbij aangesloten.

Protest verwacht

Rond de klimaattop in New York zullen zich protestgroepen melden, verwacht Beukeboom. “De ontkenners tegenover de activisten, dat contrast zie je in de VS.” Dat Guterres de top in New York houdt, is pikant en belangrijk gezien de klimaatsceptische koers van president Donald Trump die de polarisering in het klimaatdebat voedt. Beukeboom zegt dat er ook groene coalities in de VS zijn. Ook kiezen grote Amerikaanse steden zoals Los Angeles voor duurzaamheid. Landelijk weet ook af en toe ­iemand het groene vuurtje op te stoken, zoals Democraat Alexandria Ocasio-Cortez met een idee voor een Green New Deal. Maar voor het Witte Huis zijn olie en steenkolen het mantra.

Groen geld

Geen klimaattransitie zonder kapitaal. Een groep Nederlandse banken presenteert in New York een rekenmodel waarmee financiële instellingen de CO2-voetafdruk van hun beleggingen en geldstromen kunnen meten. Zo kunnen ze vuile investeringen afbouwen of dumpen.

“Het rekenmodel daarvoor, PCAF, presenteren Nederlandse banken samen met Zwitserse”, zegt Beukeboom. “Mooi toch, bedrijven die niet slechts roepen dat het anders moet, maar ook wat concreets doen?” De rol van bedrijven is sowieso ‘super belangrijk’, zegt Beukeboom.

Net zoals lagere overheden, burgers en instellingen moeten zij uiteindelijk uitvoering geven aan het klimaatbeleid. Dat kan door anders te werken, wonen en van A naar B te reizen, legt hij uit. Dat is bij het Nederlandse klimaatakkoord zo, maar net zo goed bij plannen die wereldleiders straks op de top in New York uit de doeken doen.

Lees ook: 
Eindelijk ligt er een klimaatdeal in Katowice, maar er moet nog veel gebeuren

Na een extra dag praten lag er in december vorig jaar eindelijk een klimaatdeal in Polen. Meer dan een begin bij de ‘Parijs-doelen’ zat er niet in. Dus: Op naar de volgende top. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden