null

ChinaEvergrande-crisis

Je zult maar een huis hebben gekocht in China

Beeld EPA

De woede in China neemt toe nu de vastgoedsector aan haar weg omlaag is begonnen. Chinezen zijn het niet gewend dat het ook eens slechter kan gaan.

Vijf jaar geleden kocht Laura een loft van 57 vierkante meter in Jiading, een van Shanghai’s jongste districten, voor 1,19 miljoen yuan (158 duizend euro). “Ik verwacht dat de prijs daar nog gaat stijgen.” Het appartement was haar derde huis en ze is ervan overtuigd dat haar geld in de woningmarkt meer oplevert dan in de aandelenmarkt. “Zeker als je in een stad als Guangzhou koopt, de prijs is daar nu tien keer hoger dan toen ik er mijn eerste huis kocht, in 2002.”

Investeren in vastgoed. Wie een hypotheek kan krijgen, doet het. Om er rijk van te worden, of om je pensioen aan te vullen. De pensioenuitkering is in Shanghai 4000 yuan (528 euro) per maand. “Dus dat moet je wel aanvullen – bijvoorbeeld met de huur uit een woning,” zegt Laura, die zelf tot de hogere middenklasse behoort. Ze werkt bij een verzekeringsbedrijf en woont met haar man in een gehuurd appartement in het stadscentrum.

Hoe meer strakke silhouetten, hoe beter

De economie van China groeide de afgelopen decennia zó hard dat je wel heel stom bezig moest zijn, wilde je niet rijk worden. De regering zei bovendien dat het goed was, want die wilde graag dat mensen verhuisden van het verpauperde platteland naar de betonnen flatgebouwen in de stad. Lokale overheden wisten: hoe meer van die strakke silhouetten aan de rand van de stad verrezen, hoe groter de welvaart.

Inmiddels zit 80 procent van het vermogen van Chinese families in stenen. Nu vastgoedgigant Evergrande op omvallen staat, trilt het fundament van de economie. Lang niet al die stenen zijn afbetaald. Praten over hun zorgen doen mensen liever niet. Laura blijft daarom liever anoniem, al vallen haar zorgen nog mee. Alleen het appartement in Shanghai moet ze nog afbetalen, de andere twee huizen leveren geld op. Als huurobject, maar ook als ze zou verkopen. In Guangzhou gingen de prijzen door het dak. En in Changsha, waar haar ouders in appartement nummer twee wonen, is de huizenprijs verdubbeld.

Evergrande in de problemen

De Chinese vastgoedontwikkelaar Evergrande verkeert in geldnood: Op donderdag verliep een deadline voor een rentebetaling van omgerekend 71 miljoen euro. Obligatiehouders bij wie de schuld uitstond hebben echter niets ontvangen en hebben ook geen toelichting gekregen van Evergrande over het missen van de betalingstermijn. Het bedrijf heeft nu nog dertig dagen de tijd om alsnog geld over te maken. Verstrijkt die termijn dat zal het bedrijf in gebreke blijven.

Daarmee is het bedrijf een stapje dichter bij het faillissement gekomen. Als het bedrijf omvalt, kan dat voor een domino-effect in de Chinese economie zorgen. Een val kan ook grote gevolgen hebben voor de wereldeconomie.

Evergrande ontwikkelt vastgoedprojecten en verkoopt appartementen vervolgens aan klanten die doorgaans hun aankoop voor de oplevering vooruitbetalen. De laatste maanden werden deze aanbetalingen gebruikt om de rente en aflossingen op andere leningen te betalen. ‘De bedrijfsvoering is gaan lijken op een piramidespel’, zei een Rabobank-econoom gisteren in Trouw. Evergrande kwam in de problemen door strengere regels van de Chinese overheid, die eist dat de schulden snel worden teruggebracht.

Haar winst is niets in vergelijking tot die van Evergrande oprichter Xu Jiayin. Van straatarme plattelandsjongen groeide hij uit tot een van de rijkste inwoners van China met 36,2 miljard dollar aan vermogen. Hét voorbeeld dat in dit land alles kan. Zijn moeder overleed voor zijn eerste verjaardag, en zijn vader was een ongeschoolde arbeider. Als twintiger werkte Xu in een staalfabriek tot hij ontslag nam en in 1996 Evergrande oprichtte. De vervuilde grond bij een pesticidefabriek die hij schoonmaakte en bebouwde met chique appartementen, was een jaar later zijn eerste grote succes.

Xu, die liever heeft dat mensen hem bij zijn Kantonese naam Hui Ka Yan noemen, zeilde mee op het optimisme over de jubelende economie. Hij genoot van zijn exorbitante rijkdom. Een jacht van zestig miljoen dollar, een Australische villa van 39 miljoen dollar, en een entourage die louter uit vrouwen bestaat. Hij eet slechts geïmporteerd fruit zoals Japanse honingdauwmeloen, en drinkt liefst moutai (graanlikeur) voor 5000 yuan (660 euro) per fles. Lunchen voor duizend dollar per persoon is gebruikelijk, en met diamanten kocht je gunsten.

Hosselen

Hij werd rijk in de tijd dat guangxi – connecties – de economie soepel lieten draaien. Deng Xiaoping, de opvolger van Mao Zedong, had in de jaren tachtig marktwerking geïntroduceerd, maar regelgeving was er nog nauwelijks. President Jiang Zemin bouwde daarop voort in de jaren negentig: wie durfde, werd ondernemer. De praktijk van het hosselen vervaagde de grenzen tussen politiek en economie. Jiang liet voor het eerst kapitalisten, ondernemers dus, toe tot de Communistische Partij.

Xu Jiayin, die ook vaak bij zijn Kantonese naam Hui Ka Yan wordt genoemd, op een foto uit 2017. Xu is de oprichter van Evergrande.  Beeld AFP
Xu Jiayin, die ook vaak bij zijn Kantonese naam Hui Ka Yan wordt genoemd, op een foto uit 2017. Xu is de oprichter van Evergrande.Beeld AFP

Xu werd lid van het zogeheten NPPCC, een adviesorgaan voor de partijtop. Het bood toegang tot wandelgangen waar het nog makkelijker zakendoen was. De Shanghai-kliek, met Jiang Zemin aan het hoofd en Xu ergens in de gelederen, maakte in de Communistische Partij de dienst uit. Het hosselen ging door onder president Hu Jintao. Onderzoek van The New York Times wees in 2012 uit dat de familie van Hu’s premier Wen Jiabao op grote schaal politieke deals sloot om nóg meer geld te verdienen.

Toch bleef de Communistische Partij voorzichtig met marktwerking. Land bleef collectief eigendom: overheden mogen hun land niet verkopen, maar het wél verhuren. Een aantrekkelijk verdienmodel voor lokale overheden. Vastgoedbedrijven begonnen stukken grond te leasen, maakten plannen voor flatgebouwen, en verkochten de appartementen vaak al voor de eerste paal in de grond was geslagen. Peking was er blij mee. Groeiende steden zijn een teken van welvaart. En de bouw bracht banen die de economie opstuwde. Maar de zo gewenste verstedelijking bracht groei die niet echt was. Spooksteden die hun functie als banenmotor hadden vervuld en nu als een nutteloos stuk gereedschap lagen te verroesten.

De weg omlaag

Appartementen waren nu speculatieobjecten. Zolang mensen huizen kochten, bleef de prijs stijgen. De kritische treinreiziger zag eindeloze bouwplaatsen en half opgeleverde betonnen kolossen aan zich voorbijtrekken en voelde dat het niet klopte. Het ongemak begon te knagen.

Toen Xi Jinping in 2014 aantrad, was de vastgoedbubbel een levensgroot gevaar voor de Chinese economie. Maar er iets aan doen is lastig. Iedereen zat er met z’n vingers in, had onderhandse afspraakjes met lokale bestuurders. Pak één zo’n vastgoedman aan, en wie weet wie je meesleurt?

In 2017 zei hij dat ‘huizen zijn om in te wonen, niet om mee te speculeren’. Nieuwe, strengere regels moeten er sinds een jaar voor zorgen dat vastgoedbedrijven hun schuldenberg verkleinen. De vraag op de woningmarkt helpt een handje. Nog altijd staat China vol bouwplaatsen. Maar de laatste jaren staan kranen vaker stil. Zelfs in Shanghai – waar de grondprijzen en huizenprijzen het hoogst zijn – liggen bouwplaatsen lang braak.

De vastgoedsector is aan haar weg omlaag begonnen. Dat breekt de gewenning dat het alsmaar beter gaat met het land. De woede van huizenkopers die hun aanbetaling kwijt zijn, werknemers die hun baan en hun spaargeld kwijt zijn en huizenbezitters die vrezen dat hun belegging in waarde daalt – richt zich nu tegen Xu Jiayin. “Hier ga je voor boeten”, schrijft iemand op het sociale medium Weibo.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Volkswoede

Het is opmerkelijk dat Xu zo lang ongeschonden bleef. Xi Jinping wil de staat weer de leiding geven in de economie – zoals het hoort volgens de communistische doctrine. Zelfverrijking in de partijtop strafte hij af met zijn anti-corruptiecampagne. Connecties konden de afgelopen jaren maar weinig mensen redden – of iemand nu uit een familie van rode revolutionairen komt, of relaties heeft binnen de Shanghai-kliek.

Neem Anbang CEO Wu Xiaohui, die zich veilig waande door zijn huwelijk met Deng Xiaopings kleindochter en toch voor fraude de gevangenis in ging. Xiao Jianhua, oprichter van een investeringsbedrijf, werd uit zijn hotel in Hongkong gehaald en meegenomen naar het vasteland. Hij had eens machtige connecties binnen de Jiang Zemin-factie. Van hem is sinds zijn vermoedelijke arrestatie niets meer gehoord.

De afgelopen zomer moet Xu het onheil hebben zien aankomen. Xi’s nieuwste campagne voor ‘gemeenschappelijke welvaart’ vereist dat de extreem rijken teruggeven aan de samenleving. Nu neemt Xu’s rijkdom in rap tempo af door de problemen van Evergrande; hij is nu nog ‘maar’ 11 miljard dollar waard. Geen Chinees zal medelijden met hem hebben.

Het Chinese model van een vastgoedeconomie

De val van de vastgoedbaas zal de volkswoede maar deels blussen. De communistische regering moet nu de keuze maken waar ze eigenlijk al een hele tijd voor stond: een gezonde, stabiele financiële sector of een stabiele, tevreden samenleving. Moet het een keuze zijn? Er zijn veel manieren waarop de Communistische Partij in de pap kan roeren. Ze wil niet wéér een roekeloos bedrijf de hand boven het hoofd houden. Maar ze kan staatsbedrijven ‘vragen’ om de half gebouwde wolkenkrabbers af te maken. Banken een kapitaalinjectie geven waarmee ze het verlies op hun investering kunnen opvangen. Of er zijn investeringsfondsen die ‘op verzoek’ bijspringen als het vastgoedbedrijf obligaties moet afbetalen. Dat is het Chinese model van een markteconomie.

Huizenbezitter Laura maakt zich zorgen hoe Xu’s hoogmoed de financiële markt gaat raken. “Een crisis kan de vastgoedprijs beïnvloeden, mijn appartementen onverkoopbaar maken.” Net als de meeste huiseigenaren lijkt ze erop te rekenen dat de overheid te hulp schiet. “Ik ben niet boos want de regering doet altijd iets om de markt in toom te houden. Als ze maar redelijk zijn. Dan vind ik het goed.”

De achternaam van Laura is bij de hoofdredactie bekend.

Lees ook:

Evergrande wil beleggers geruststellen nu schuldendeadline nadert

China Evergrande Group belooft er alles aan te doen om kleine particuliere beleggers terug te betalen die hun geld staken in beleggingsproducten van het door schulden geplaagde concern.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden