Quarantaine

Italië gelooft: de afstand van nu is de warmte van morgen

Mensen in Rome houden afstand van elkaar terwijl ze wachten voor de afhaalpizzeria.Beeld AFP

In een land waar iedereen meent zelf wel te kunnen inschatten of hij door rood kan rijden of toch moet stoppen, is het bepaald een uitdaging om strenge regels te stellen en te zorgen dat iedereen zich eraan houdt. Maar corona maakt Italianen tot gedisciplineerde burgers.

De onwerkelijke stilte. Dat is het eerste wat opvalt in Monte Mario, een buitenwijk van Rome. Het constante rumoer van het verkeer is verdwenen. In de Via Torrevecchia, een lange winkelstraat die als een slang door de buurt kronkelt, is het normaal gesproken van ‘s ochtends tot ‘s avonds toeterend filerijden. Maar nu niet: heel af en toe komt er een auto langs. De lagere school is dicht, het uitgelaten gegil en gelach van de kleintjes verstomd. En de bankjes zijn leeg: de oudjes die er normaal ‘s middags in groepjes zitten te kletsen, blijven binnen.

De ijzeren rolluiken van de afhaalpizzeria, de bakker van Siciliaanse gebakjes en de winkel met sportkleding zijn naar beneden gelaten. Voor het postkantoor dat nog wel open is, staat een rij omdat er maar een paar klanten tegelijk binnen mogen zijn; iedereen moet op minstens een meter afstand van elkaar blijven. Achter de loketten zit het postpersoneel met blauwe handschoentjes aan en met mondmaskers op. Buiten in de rij staan de mensen een eindje uit elkaar. Ze kijken serieus, niemand praat, niemand grapt.

Het ongrijpbare virus dat in drie weken tijd in het noorden van het land vijftienduizend mensen heeft aangestoken en meer dan duizend patiënten heeft gedood, zuigt deze week ook de levendigheid en gezelligheid uit Rome.

De Italiaanse aanpak om het nieuwe virus in te dammen, is buitengewoon vergaand en houdt onder andere in dat iemand haar of zijn woonplaats alleen uit mag als daar een héél goede reden voor is. Denk aan de verzorging van een zieke ouder, de reparatie van een gaslek in het vakantiehuis of een onderdeel moeten afleveren bij een bedrijf.

Iedereen die zich op straat begeeft, moet een standaard formulier bij zich hebben waarop staat waarom hij onderweg is; de politie controleert.

Verveelde kleuters

Lekker buiten de deur een vers gebakken pizza eten – wat net zo bij het leven hoort als naar de kroeg gaan in Nederland – is een droom geworden: sinds donderdag zijn van Turijn tot Bari alle restaurants gesloten. Vrienden en buren mogen niet bij elkaar langs en dus ook niet thuis samen eten. Op Facebook wemelt het van de mensen die na een dag ‘sluiting’ van het land al chagrijnig zijn omdat ze de hele dag thuis zitten met verveelde kleuters. Anderen missen de Spritz met hun vrienden in de bar, na het werk. Sommigen voelen zich opgesloten; hun enige uitje is de gang naar de supermarkt, de bank of de electronicazaak, waar ook weer iedereen zwijgend afstand van elkaar houdt. 

De vreemde stilte treedt een week geleden in. Zaterdagavond kondigt premier Giuseppe Conte onverwacht aan dat grote delen van het noorden op slot gaan. Daar belanden té veel naar adem snakkende patiënten met ontstoken longen in het ziekenhuis. De gezondheidszorg in het noorden raakt overbelast en de regering wil voorkomen dat dit ook in het midden en zuiden van het land gebeurt. Er komt een grote ‘rode zone’ met zestien miljoen inwoners, waarin restaurants en cafè’s alleen nog maar overdag open zijn en waarin scholen, universiteiten, sportscholen, musea en theaters dichtblijven. Conte verzoekt iedereen met klem om zo veel mogelijk thuis te werken en binnen te blijven.  

De Spaanse Trappen in Rome zijn verlaten.Beeld AFP

Ook Conte weet dat zijn landgenoten overtuigde individualisten zijn, die automatisch eerst denken aan wat goed is voor henzelf en hun families en pas daarna – misschien – aan wat goed is voor álle bewoners van hun zonnige schiereiland. En hij weet dat miljoenen Italianen menen dat regels er zijn om te ontwijken. Ze hebben hier niet toevallig het spreekwoord Fatta la legge, trovato l’inganno: als er een wet is gemaakt, is er altijd wel iemand die een manier vindt om die te omzeilen. Daarom zegt Conte er nadrukkelijk bij: “We moeten begrijpen dat iedereen zich aan de regels moet houden. We moeten niet proberen de slimmerik uit te hangen.”

Laatste trein huiswaarts

In eerste instantie doen tienduizenden mensen dat toch. Massa’s zuiderlingen die in het noorden werken of studeren of familie bezoeken, stromen die zaterdag in Milaan naar de nachtelijke stations om de laatste trein huiswaarts te pakken; of ze het gevreesde virus nou verder verspreiden of niet. Media hebben het over minstens 25.000 ‘slimmerikken’; de gouverneur van Sicilië meldt later dat hij informatie heeft dat zo’n 20.000 Italianen naar het eiland zijn teruggekeerd.

De zuidelijke gewesten, waar het aantal besmettingen in de tientallen en (nog) niet in de duizenden loopt, reageren verontwaardigd. Sommige terugkomers worden op straat uitgescholden en door ooms en nichten gemeden, meldt dagblad Il Corriere della Sera. Op Sicilië filmen twee meisjes zichzelf al drinkend voor een café en vertellen vrolijk hoe het ze is gelukt om Lombardije te ontvluchten en zetten dat op Instagram. De politie spoort ze op en bekeurt ze. En de politie schrijft ook een bon uit voor het jonge stel dat er niet aan dénkt om de vakantie in Spanje te laten lopen en met de auto vanuit het noordelijke Parma zuidwaarts naar het vliegveld van Bologna rijdt om daar op het vliegtuig naar Madrid te stappen. 

Omdat het aantal besmettingen en doden blijft toenemen, trekt premier Conte maandagavond het keurslijf wat strakker: de beperkende rode-zone-maatregelen gelden nu voor alle zestig miljoen inwoners van het schiereiland. Ze mogen elkaar ter begroeting geen twee zoenen of hand geven. Ze moeten zo veel mogelijk thuiswerken en binnen blijven.

Het gevolg: bordspelletjes als Monopoly maken een come-back, melden moeders op Facebook, en Twitteraars voorspellen een geboortegolf over negen maanden. Die in dit vergrijsde land met te weinig baby’s erg welkom zou zijn. Omdat concerten ook zijn verboden, proberen zangers de Italianen op te beuren door thuisconcerten te geven die ze op YouTube zetten. Een bekend Romeins orkest streamt klassieke concerten. En het Uffizi in Florence, dat net als alle musea is gesloten, houdt de thuiszitters via sociale media gezelschap met filmpjes over schilderijen uit de collectie die voorlopig niemand in het echt kan zien.

De ernst van de situatie dringt van dag tot dag dieper tot de Italianen door. De media berichten bijna uitsluitend over te volle ziekenhuizen, zwaar gestreste artsen en afgepeigerde verpleegsters.

Een filmpje van anesthesiste Barbara Balanzoni gaat viraal. Ze kijkt in de camera en zegt kwaad: “Ik zie nog veel te veel mensen op straat. Wat doet iedereen nog buiten? Laat ik helder zijn: er zijn geen plekken op de intensive care en is niet genoeg beademingsapparatuur en er zijn niet voldoende anesthesisten. Dat wil zeggen dat er meer patiënten zijn, en zullen zijn, die een plek op de IC nodig hebben, die er niet voor ze is. Zolang jullie je normale leven blijven leiden en lekker naar de kroeg gaan, verhogen jullie het aantal besmettingen. Als jullie zo doorgaan, krijgen steeds meer mensen een longontsteking en wij weten niet meer waar we die moeten laten. Is het zo duidelijk? De situatie is moeilijk.”

Stilte in de politiek

Stilte is er opvallend genoeg ook op de politieke bühne. De politieke partijen maken elkaar hier altijd af, behalve nu. Matteo Salvini, de luidruchtige leider van oppositiepartij Lega die de afgelopen twee jaar dominant aanwezig was met zijn anti-immigratiepolitiek, horen de Italianen nauwelijks meer. Hij sputtert nog wat, maar zijn vijand – de donkere immigrant – is de vijand niet meer. En ook het venijnige geruzie en het wantrouwen tussen de twee grootste coalitiepartijen Vijfsterrenbeweging en Democratische Partij lijkt verstomd; dit virus versterkt het kabinet. 

Giuseppe Conte, een kalme hoogleraar in de rechten van wie twee jaar geleden nog niemand had gehoord en die destijds geen centimeter politieke ervaring had, trekt de regie naar zich toe. En dat werkt: het vertrouwen van de kiezers in hun premier stijgt naar 42 procent, wat best hoog is in politiek-sceptisch Italië. Oppositiepartij Lega levert deze week alleen kritiek, bij monde van de gouverneurs van de zwaar getroffen regio’s Lombarije en Veneto, op de strengheid van de aanpak. De partij wil dat die nóg strenger wordt. “We kunnen Lombardije beter helemaal stilleggen om deze crisis sneller te overwinnen dan halfzachte maatregelen nemen”, zegt Attilio Fontana woensdag op zender Sky Italia. 

Ieders verantwoordelijkheid

Woensdagavond krijgt de partij haar zin. De regering gaat opnieuw een stap verder en sluit een reeks winkels: kappers, schoonheidssalons, ijssalons, kleding- en schoenenzaken, bars, café’s, restaurants. Alle dienstverlening en bedrijvigheid die niet noodzakelijk is, gaat twee weken plat. Opiniepeiler Exè constateert dat de meeste kiezers daar achter staan: 89 procent van de ondervraagden keurt ze goed. De vaak zo ongedisciplineerde Italianen, die graag zelf inschatten of ze wel of niet door rood kunnen rijden, begrijpen dat ze zich nu moeten conformeren. 

De premier drukt ze woensdagavond op het hart dat te blijven doen. Hij zegt: “Als we deze regels met z’n allen respecteren, laten we deze noodsituatie sneller achter ons. Het land heeft het verantwoordelijkheidsgevoel van ieder van ons nodig. We moeten vandaag afstand houden om elkaar morgen met meer warmte te kunnen omhelzen.”

Lees ook: 

In Italië gaan minder coronapatiënten dood dan in China

Hoewel het aantal besmettingen in Italië in snel tempo groeit, lijkt het virus daar minder fataal dan in China.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden