Taal Peter-Arno Coppen

Is het gezonder om vaker je verjaardag te vieren?

Er bestaat een grapje dat als volgt gaat: Onderzoek heeft uitgewezen dat het vieren van je verjaardag heel gezond is. Mensen die vaker hun verjaardag vieren worden gemiddeld namelijk ouder.

Je zou zeggen dat dit een statistisch grapje is (een correlatie hoeft nog geen oorzakelijk verband te zijn), maar alle grapjes zijn talig, dus dit grapje ook. Dit is tevens de verklaring dat het grapje soms niet werkt.

Lichte werkwoorden

Stel dat statistisch onderzoek inderdaad zou hebben aangetoond dat er een verband bestaat tussen het aanrichten van feestelijkheden (het vieren) en een langer leven, dan gaat de hele grap niet op. Het punt is echter dat ‘je verjaardag vieren’ zo’n vaste combinatie is, dat ‘vieren’ daarin langzamerhand een zogeheten ‘licht werkwoord’ is geworden.

Lichte werkwoorden zijn werkwoorden waarvan de betekenis is afgesleten. Een combinatie als ‘een vraag stellen’ betekent gewoon ‘vragen’. Het werkwoord ‘stellen’ heeft vrijwel geen betekenis. Ook in ‘een besluit nemen’, ‘bezwaar maken’ of ‘geduld uitoefenen’ hebben de werkwoorden vrij weinig toe te voegen aan het voorwerp. Het is het geheel dat een betekenis heeft.

In die lezing is ‘je verjaardag vieren’ ongeveer gelijk aan ‘verjaren’. Het idee van het organiseren van een feestje is daarin op de achtergrond geraakt. Onderzoek dat een verband zou aantonen tussen vaker verjaren en een hogere leeftijd trapt alleen een open deur in.

Het grapje speelt met de lichte en zware betekenis van ‘vieren’ in ‘je verjaardag vieren’. De toehoorder moet eerst denken dat het om een feestje gaat en dan het onderzoek opvatten als de open deur.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag?
Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden