Achtergrond Internet Afrika

In Afrika gaat het internet steeds vaker op slot

Een medewerkster van een reisbureau in de hoofdstad Khartoem in Soedan probeert tickets te boeken via het internet dat plat is gelegd door de autoriteiten. Beeld AFP

Afrikaanse machthebbers vrezen de open communicatie via het internet. Dit jaar ging in talloze landen het web op slot - zo erg was het niet eerder, zeggen internationale organisaties als Access Now en Netblocks.

Berhan Taye zag onlangs na een mislukte staatsgreep in Ethiopië haar computer foutmeldingen geven toen ze op internet wilde. Zo kon ze haar werk in Addis Abeba niet meer doen voor Access Now, een internationale organisatie die internetvrijheid propageert. Taye besloot naar Kenia te vliegen, maar dat was niet zo simpel. “Ik kon online geen ticket meer kopen”, zegt ze. “Gelukkig kon ik van mijn familie cash geld lenen en had ik zelf ook nog een voorraad papiergeld liggen. Ik ben toen naar een reiswinkel gegaan en heb daar mijn ticket gekocht.” Zo kon ze toch naar Kenia.

Ethiopië is niet het enige land waar het web op slot kan. In Soedan duurt een internetblokkade al vele weken, in reactie op de volksopstand die zich eerst tegen dictator Al Bashir en daarna tegen de militaire junta keerde. Demonstraties werden georganiseerd via Whatsapp en sociale media. Nu er een overeenkomst is voor de vorming van een burgerregering komt het internet weer langzaam tot leven in Soedan.

Verkiezingen

In andere Afrikaanse landen gebeurde dit jaar hetzelfde rondom verkiezingen. Zo waren in Mauretanië eind juni presidentsverkiezingen. Het leek de eerste vreedzame stembusgang sinds de onafhankelijkheid in 1960 te worden, maar na een krappe winst van de kandidaat van de zittende macht, ontstond er onenigheid over de uitslag. Voor het eerst ging in het land de internetknop op uit om onrust te verhinderen.

In Congo, Benin en Malawi gebeurde hetzelfde. En ook bij protesten tegen regeringen in Algerije en Zimbabwe werd de ‘kill switch’ ingedrukt om communicatie via het web onmogelijk te maken. In Tsjaad is het al heel lang erg moeilijk om toegang tot het internet te krijgen.

“2019 lijkt wel een keerpunt als het gaat om de wereldwijde internetvrijheid”, zegt Alp Toker van Netblocks vanuit Londen. Netblocks is een internationaal bedrijf dat bijhoudt wanneer en waarom internet wordt geblokkeerd. “Alleen al in juni van dit jaar waren er meer blokkades dan in heel 2018.” Naast het volledig afsluiten van het internet ziet hij ook pogingen om de bandbreedtes af te knijpen zodat foto’s en video’s op sociale media moeilijk of niet geladen kunnen worden. Beelden van protesten of geweld van politie of militairen tegen demonstranten kunnen dan niet gedeeld worden.

Een curieus geval is het op zwart zetten van internet tijdens eindexamens. Dit gebeurde onlangs in Ethiopië, maar ook in Somalië. Scholieren en studenten kunnen hun smartphones niet gebruiken om te spieken. Het gevolg is dat een heel land geen gebruik kan maken van internet, meldt Julie Owono van Internet Sans Frontières vanuit Parijs. 

Betalen

Oeganda en Tanzania hebben een andere manier gevonden om het gebruik van sociale media te beperken, vertelt Toker. In Oeganda moet de gebruiker 200 Oegandese shilling, circa vijf eurocent, per dag betalen voor gebruik van Facebook, Twitter, YouTube of Instagram. Arme mensen kunnen dat niet betalen. Zo wordt het de potentiële concurrent van de huidige president Museveni, popster en politicus Bobi Wine, moeilijk gemaakt zijn achterban te bereiken.

In Tanzania moeten media, waaronder ook individuele bloggers, zo’n 2 miljoen Tanzaniaanse shilling (770 euro) per jaar betalen om van internet gebruik te kunnen maken. Als reden wordt opgegeven zo nepnieuws en haatberichten te weren. Daar kan ook kritiek op de regering onder worden verstaan.

Al deze maatregelen gaan niet alleen ten koste van democratische vrijheden, ze kosten een land economisch gezien veel geld en groei. “Er is uitgerekend dat een dag het internet platleggen Ethiopië zo’n 4,5 miljoen dollar kost en Zimbabwe 5,5 miljoen. Dat lijkt niet veel, maar voor arme landen is dat heel veel geld”, zegt Taye. Het kleinere Zimbabwe is beter verbonden met internet dan Ethiopië, dus is de schade daar groter.

Economie onder druk

Taye: “Uber werkt ook niet meer, net zo min als de overheid. Het bedrijfsleven kan geen online-betalingen meer doen of ontvangen.” Toerisme loopt vast als bezoekers hun creditcards niet meer kunnen gebruiken om geld te pinnen of te betalen omdat ook het bankverkeer via internet wordt geblokkeerd.

“De handel gaat kapot en de economische impact van het platleggen is enorm”, stelt Alp Toker. “Afrika slaat een stap over in de ontwikkeling van telecommunicatie en internet. Landen daar maken beperkt gebruik van vaste verbindingen maar schakelen meteen over naar mobiele communicatie. De digitale communicatie kan zorgen voor een grote economische sprong vooruit, mits internet niet steeds wordt geblokkeerd.”

Ook voor de politieke en democratische ontwikkeling van die landen is het problematisch dat regeringen telkens naar dit instrument grijpen. Toker: “Het internet platleggen is een vorm van censuur. Het is een oude reflex in Afrikaanse landen, maar dan in een modern jasje”.

Lees ook:

Het verzet in Soedan verloopt via Whatsapp.

WhatsApp speelt een grote rol bij het organiseren van de al weken aanhoudende protesten in Soedan, ondanks de noodtoestand. 

Oegandese media gemuilkorfd na arrestatie popster Bobi Wine.

Parlementariër en popidool Bobi Wine wordt in Oeganda keer op keer gearresteerd.Media moeten nu terughoudend daarover berichten in het land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden