Déjà vuVrouw op de kansel

Ietske Jansen, de eerste Nederlands-hervormde predikante

Dominee Ietske Jansen.

Het was nieuw, maar het wende snel. Ietske Jansen werd op 20 september 1959 bevestigd als de eerste vrouwelijke dominee in de Nederlands-hervormde kerk. En al korte tijd daarna wisten de gemeenteleden niet beter. Als ze eens een zondag werd vervangen, vonden ze het juist vreemd dat er opeens een man op de kansel stond.

De Nederlands-hervormde kerk zelf maakte wel enig voorbehoud. Vanaf 1957 stond de synode via een dispensatieregeling vrouwen in het ambt toe, maar slechts bij uiterste noodzaak. Alleen daarom mocht Jansen aan de slag. Nu, in 2020, heeft ook de gereformeerd-vrijgemaakte kerk de primeur.

De discussie over vrouwelijke dominees in de Nederlands-hervormde kerk begon vroeg in de twintigste eeuw met herhaaldelijke verzoeken van vrouwen voor openstelling van het ambt, maar kreeg pas na de Tweede Wereldoorlog echt vaart. Een deel van de meer vrijzinnige protestantse kerken had de stap al eerder gemaakt. De doopsgezinde Anna Zernike was in november 1911 als eerste vrouw beëdigd als predikant in het Friese Bovenknijpe.

Psychische geografie

Jansen was toen nog niet eens geboren. Zij kwam in 1922 ter wereld in Amsterdam en verloor al jong haar ouders. Familieleden voedden haar op. Ze ging na de hbs psychische geografie in Utrecht studeren. Daar sloeg, wellicht ook door ervaringen tijdens de bezetting binnen en buiten het verzet, de twijfel toe. Haar gevoel ging steeds meer uit naar een overstap naar theologie. Een makkelijke weg was dat niet. Alleen al omdat ze voor toelating staatsexamen gymnasium alfa zou moeten doen.

Jansen zette toch door. Bij haar afstuderen behoorde een toekomst als predikant niet tot de mogelijkheden. Maar in een land dat een beetje was losgeslagen tijdens de Tweede Wereldoorlog en dat in de wederopbouw weinig te verteren had, waren de sociale problemen talrijk. Maatschappelijk werk werd vrouwen wel toevertrouwd. Niet voor niets kreeg Marga Klompé in 1956 als eerste vrouwelijke minister in Nederland ooit dat beleidsterrein onder haar hoede. Jansen ging vooral werken met jongeren. Ze deed dat in Amsterdam, Bergen (N-H) en een jaar lang in Zweden.

De theologe mocht ondertussen wel even ruiken aan haar latere beroepsbestaan. Het was Koude Oorlog en in het uit beroepsmilitairen en dienstplichtigen bestaande Nederlandse leger bestond volop behoefte aan geestelijke verzorging. De dominee van het dorp Retranchement in Zeeuws-Vlaanderen diende een jaar als legerpredikant. Jansen verving hem. Als vicaris, want dominee mocht ze nog niet zijn. “Beter had ik het niet kunnen treffen”, schreef ze later over die tijd. “De mensen daar waren opgeruimd en welwillend. Je kon er alle beginnersfouten maken zonder dat het je kwalijk werd genomen.”

Na haar Zeeuwse tijd werkte Jansen als vicaris in de Zaanstreek en de Zeevang, het gebied tussen Hoorn, Purmerend en Edam, waar de sociale problemen en de geloofstwijfel groot waren.

‘Ik probeer altijd meer predikant te zijn dan vrouw’

Toen in 1959 een nieuwe predikant in Pastoraal Verband de Zeevang nodig was, viel het oog op Jansen die al ervaring en contacten in het gebied had. Tijdens haar eerste preek stond ze slechts even stil bij het historische karakter van haar beroeping. “De kerk kan zich niet veroorloven om van een grote groep arbeidsters geen gebruik te maken.” In een interview met Trouw eind 1960 zei ze: “Ik probeer altijd meer predikant te zijn dan vrouw, want tegen een ambtsdrager valt het praten voor de meeste mensen niet zo moeilijk als tegen een vrouw”.

Pas in 1967 werd het ambt definitief opengesteld voor vrouwen. Tot 1977 werden ze geacht om in geval van een huwelijk te stoppen als predikant.

Toen ze met emeritaat ging, verhuisde Jansen naar haar geboorteplaats Amsterdam. Daar hield ze zich nog een tijdlang bezig met jeugd- en jongerenwerk. Vorig jaar op Koningsdag sliep de eerste vrouwelijke predikant in de Nederlands-hervormde kerk rustig in. Ze werd 96 jaar oud.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Lees ook: 

De eerste vrouwelijke dominee in de behoudende vrijgemaakte kerk: ‘Ik hoop dat mijn benoeming baanbrekend is’

Almatine Leene is de eerste vrouwelijke dominee in de behoudende vrijgemaakte kerk.‘Ik heb felicitaties gehad van mensen die ook blij zijn voor zichzelf en voor de kerk.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden