Analyse Motorclubs

Hoe ondermijn je een ondermijnende motorbende?

Beeld ANP

Opnieuw gaat het Openbaar Ministerie proberen een criminele motorclub verboden te krijgen. Dit keer heeft justitie het beruchte Caloh Wagoh in het vizier.

Als je nu in het zicht wilt komen van politie en justitie, dan moet je een motorjasje aantrekken, dan speel je jezelf wel in de kijker’, zegt Arjan Blokland, hoogleraar criminologie in Leiden. Blokland doet als senior onderzoeker van het Nederlandse Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) in Amsterdam onderzoek naar de criminele activiteiten van leden van de zogeheten 1%-motorclubs. Dit zijn clubs met een gewelds- en zwijgcultuur waarvan de leden structureel wetten en normen aan hun laars lappen, ook wel outlaw motorcycle gangs (OMG’s) genoemd. Volgens het OM houden veel OMG-leden zich bezig met zware misdrijven.

“Ongeveer 80 procent van hen heeft een strafblad, en daar zitten veel recente veroordelingen tussen”, aldus Blokland. “Zeker de helft van hen heeft de afgelopen vijf jaar nog een veroordeling bijgeschreven gekregen, een indicatie dat ze nog crimineel actief zijn.”

Het Openbaar Ministerie is sinds 2012 bezig om zoveel mogelijk barrières op te werpen voor criminele motorbendes, en werkt bij deze ‘integrale aanpak’ onder meer samen met politie en gemeenten in het Landelijk Strategisch Overleg OMG’s (LSO).

Bedreiging openbare orde

Aanvankelijk probeerde het OM de clubs vooral via het strafrecht aan te pakken, maar het bleek steeds lastig om te bewijzen dat het de club zelf was die criminele activiteiten ontplooide. Daarom kiest het OM de laatste jaren vaker voor de strafrechtelijke vervolging van individuele clubleden, in combinatie met het via het civiele recht vragen van een verbod op de betreffende motorclub als vereniging, op grond van bedreiging van de openbare orde.

Die route sorteert meer effect. Inmiddels zijn vier beruchte motorbendes verboden: dit jaar de Hells Angels en No Surrender, vorig jaar Satudarah en in 2017 de Bandidos. De laatste twee verboden zijn ook in hoger beroep bevestigd. Over het verbod op de Hells Angels en No Surrender moet het gerechtshof zich nog uitspreken.

Eerder deze maand kondigde het OM aan ook voor de motorbende Caloh Wagoh Main Triad MC een verbod te vorderen. Volgens het OM is het ruim twee jaar geleden opgerichte Caloh Wagoh ‘structureel en onlosmakelijk’ verbonden met criminaliteit en niet met een passie voor motorrijden. “Veel leden kunnen niet eens op een motor rijden”, aldus een woordvoerder.

Het voormalige clubhuis van de Hells Angels in Haarlem. De burgemeester besloot het pand in januari 2017 te sluiten na een inval waarbij onder meer drugs werden aangetroffen. Beeld ANP

Antitankwapen

Drie leden van de club werden in juni veroordeeld wegens betrokkenheid bij de beschieting van het Amsterdamse kantoorpand van Panorama met een antitankwapen. Twee kopstukken zijn vorig jaar november tijdens grootschalige invallen door justitie opgepakt wegens betrokkenheid bij liquidaties. Het OM noemt hen ‘moordmakelaars’. De twee, Greg R. en Delano ‘Keylow’ R., zitten in hechtenis tot hun zaak voorkomt, op z’n vroegst volgend jaar.

Bij de invallen waren honderden agenten betrokken en werden veel bezittingen in beslag genomen. “Het OM heeft eerst geprobeerd om Caloh Wagoh strafrechtelijk aan te pakken als criminele organisatie, maar volgens het hof was daar onvoldoende reden voor en dat is dus ook van de aanklacht tegen mijn cliënt geschrapt”, zegt Pieter Hoogendam, advocaat van Delano R.. “Die invallen waren tactisch gezien wel een goede zet van het OM, want ze konden op allerlei plaatsen spullen van hun gading in beslag nemen. Men is natuurlijk gek op telefoons.”

Ook in het geval van Caloh Wagoh volgt het OM nu dus de civielrechtelijke route, en probeert het de club als ‘informele vereniging’ verboden te krijgen. Volgens minister van justitie en veiligheid Ferd Grapperhaus sorteert de strategie van het OM deels het gewenste effect. Criminele motorbendes zijn aanzienlijk minder zichtbaar aanwezig in de openbare ruimte en het aantal incidenten neemt af, schreef de minister eind juni aan de Tweede Kamer bij de presentatie van de voortgangsreportage Outlaw Motorcycle Gangs 2018 van het LSO.

De genomen maatregelen halen volgens hem ‘het imago van onaantastbaarheid van de motorbendes onderuit’. Maar Grapperhaus constateert ook dat het aantal leden nog licht stijgt en dat de geldstromen van de motorbendes lastig in beeld te krijgen zijn. Hij erkent dat de aanpak van de criminele motorbendes ‘een kwestie is van lange adem’.

Onverenigbaar met het ambtenaarschap

Een ander onderdeel van de integrale aanpak is het weren van OMG-leden in dienst van de overheid. Zo halen Defensie en de brandweer de laatste tijd de touwtjes strakker aan. De brandweer in Amsterdam ontsloeg afgelopen mei voor het eerst een medewerker omdat hij lid is van de Hells Angels. Volgens de korpsleiding is dat ‘onverenigbaar’ met het ambtenaarschap.

Het ministerie van defensie kondigde al eerder aan dat personeel dat betrokken is bij verboden motorbendes niet meer welkom is. Maar onlangs nam Defensie ook maatregelen tegen een lid van een club die niet verboden is. Het ministerie schorste een sergeant-majoor, nadat zijn verklaring van geen bezwaar (VGB) was ingetrokken na een zogeheten vertrouwensonderzoek door de MIVD.

De contacten die de militair als vice-president van motorclub Veterans MC heeft met andere motorclubs zijn volgens zijn advocaat Michael Ruperti al genoeg reden voor zijn schorsing. De intrekking van een VGB betekent in de praktijk dat een militair niet meer bij Defensie mag werken. Ook negen andere militairen hangt de intrekking van hun VGB boven het hoofd, aldus Ruperti. De sergeant-majoor tekent volgens de advocaat bezwaar aan tegen het besluit.

Hesjes met logo

Hoewel de Veterans zeggen niets met criminaliteit van doen te hebben, vertoont de club wel uiterlijke kenmerken van de OMG’s, zoals hesjes met een ‘backpatch’, een logo dat lijkt op dat van de inmiddels verboden motorbendes.

“In de publieke opinie zijn outlaw-clubs synoniem met criminaliteit, hoewel dat lang niet altijd waar is”, zegt Blokland. “Wij zien ook outlaw-clubs waarvan de ledenpopulatie die bij ons bekend is niet crimineler is dan de doorsnee Nederlandse man. Maar aan de andere kant kun je je afvragen waarom zo’n club zich zou willen presenteren als mensen die zich niet aan de regels houden?

Politie tijdens een onderzoek bij een clubhuis van motorclub Caloh Wagoh in Amersfoort in 2018. Bij de actie tegen Caloh Wagoh zijn op meer dan veertig plekken invallen gedaan. Beeld ANP

“Je ziet nu dat iemand van de Veterans wordt aangesproken op zijn keuze om zich binnen een subcultuur te begeven waar de kans groot is dat je met criminele elementen in aanraking komt. Daarvan is nu gezegd: dat is een veiligheidsrisico. In hoeverre dat terecht of onterecht is, is aan de rechter.”

In de praktijk

Blokland noemt de aanpak van justitie ‘redelijk succesvol’, hoewel er nog veel onduidelijk is over wat de hele serie verboden in de praktijk betekent. Cruciaal in het verbod is dat de vereniging niet mag worden voortgezet in welke vorm dan ook, maar de vraag is wanneer daar precies sprake van is.

Waar de grenzen liggen is nu erg onduidelijk, daar staat niets over in de wet, zegt Blokland. “Mogen ze nog motorrijden? Mogen ze hun hesjes dragen? Betekent met z’n allen in de kroeg staan al dat ze de vereniging voortzetten? Dat zijn allemaal juridische kwesties die nog uitgezocht moeten worden, omdat de wetgever, die per geval wellicht meer beslisruimte wilde hebben, veel heeft opengelaten. Daardoor zal er eerst jurisprudentie moeten komen over wat wel en niet mag na zo’n verbod.”

Ook advocaat Hoogendam denkt dat handhaven lastig zal zijn. “Je kunt niet zeggen dat mensen niet bij elkaar mogen zitten, dat is in strijd met het recht op vereniging. Als ze hesjes dragen dan kun je vermoedelijk wel handhaven, maar stel dat ergens ex-Caloh Wagoh-leden samenkomen en een kop koffie drinken zonder uiterlijk vertoon, dan kun je ze waarschijnlijk niets maken. Ook als ze de club een andere naam zouden geven, zeg de Piet Jansen-motorclub, dan begint het feest weer van voren af aan. Zo kun je als OM tot in het oneindige doorgaan met vervolgen.”

Waterbed

De advocaat vergelijkt het met een waterbed; je drukt aan de ene kant en elders komen de clubs in een andere gedaante weer boven. Toch begrijpt Hoogendam de gedachte van het OM wel. “Ik denk dat het OM wil laten zien dat het optreedt en ervoor heeft gekozen gewoon geen clubs meer te willen met namen als Hells Angels, Satudarah of Bandidos. Zo’n naam heeft een bepaalde impact op het maatschappelijk leven, en voordat een volgende club weer eenzelfde naam heeft opgebouwd, zijn we weer een tijdje verder.”

Niemand bij het OM zal de illusie hebben dat een verbod van een motorclub betekent dat de individuele leden zich in het vervolg niet meer schuldig maken aan criminaliteit, zegt criminoloog Blokland. “Wel effectief is dat men een heel duidelijk signaal afgeeft richting de clubs en de maatschappij dat sommige dingen niet getolereerd kunnen worden. Een aantal motorclubs heeft in de ogen van het OM die grens overschreden. Alleen al het feit dat de rechter daarin meegaat, kan je zien als een succes.”

Blokland vindt het goed dat de aanpak van de motorbendes door justitie een worsteling is. Dat is alleen maar gezond voor de samenleving, zegt hij. “Dat heeft te maken met de tegenstrijdige belangen die in het spel zijn: het recht op vereniging en de maatschappelijke veiligheid. We willen met z’n allen een veilige samenleving, maar wel eentje waarin individuele vrijheden gewaarborgd zijn. Dat blijft zoeken naar de juiste balans.”

Lees ook:

Justitie krijgt zijn verbod op de Hells Angels, maar wat betekent dat in de praktijk?

Zowel de Nederlandse afdeling van de Hells Angels als de Amerikaanse moederclub is vanaf eind mei 2019 verboden in Nederland. Een opsteker voor justitie in een strijd die al vijftien jaar duurt. Vijf vragen over de uitspraak en mogelijke gevolgen.

Politie valt binnen bij Caloh Wagoh, kleine motorclub die het vuile werk opknapt

Twee kopstukken van motorclub Caloh Wagoh werden in november 2018 aangehouden. Een van hen is Greg R. (70), die soms de ‘Godfather’ van de Nederlandse misdaad wordt genoemd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden