InterviewKamerlid Bart Snels

Hoe Kamerlid Bart Snels (GroenLinks) een leidende rol kreeg bij de aanpak van belastingontwijking in Nederland

Bart Snels. Een initiatiefwet van GroenLinks om Unilever en Shell in Nederland te houden, of fors te laten betalen bij vertrek naar het Verenigd Koninkrijk, kan rekenen op brede politieke steun. Beeld Werry Crone

Het werk van de 150 Tweede Kamerleden gaat de laatste fase in voor de verkiezingen van maart 2021. Wie van hen vallen op? Trouw spreekt deze zomer met volksvertegenwoordigers, die eruit springen door spitwerk, hun uitspraken of eigen wetgeving.

De titel van deze serie (Boven het maaiveld) daar voelt Bart Snels zich niet heel senang bij. De GroenLinkser zit liever verscholen in dat maaiveld dan dat hij zijn hoofd erbovenuit steekt. Snels (54) is zeker voor deze tijd een wat atypisch Kamerlid. Verwacht van hem geen vinnige quotejes in de kranten, geen opgewonden optredens voor tv-camera’s waar hij met spoed om opheldering vraagt over het zoveelste incident waar deze of gene minister bij betrokken is geraakt. “Er zijn radiostations die vragen of je om 06.00 uur wilt opstaan om ergens snel even commentaar op te geven”, vertelt Snels. “Dat doe ik dus niet. Ik laat me niet afleiden tot relletjes en dingetjes. Ik wil serieus mijn werk doen. Dat betekent het kabinet controleren en wetgeven. Daar heb ik mijn handen vol aan.”

Voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 meldde Snels zich bij de kandidatencommissie van GroenLinks. Hij had toen al een lange carrière binnen de partij achter de rug, maar wel enigszins op de achtergrond. Snels was achtereenvolgens directeur van het wetenschappelijk bureau, hoofd voorlichting en sinds 2015 adviseur en tekstschrijver van Jesse Klaver.

Snels is econoom. Hij studeerde aan de universiteit van Tilburg en werkte begin deze eeuw enige jaren op het ministerie van financiën. GroenLinks heeft een goede woordvoerder financiën nodig, vertelde hij de kandidatencommissie destijds. Iemand in de traditie van Kees Vendrik, zijn ook buiten de partij gewaardeerde voorganger die het later schopte tot lid van de Algemene Rekenkamer. “Ik kreeg als antwoord dat dit grote schoenen zijn om te vullen. Dat klopt. Daarom heb ik me vanaf dag één voorgenomen om keihard te werken.” 

Hij heeft zich nooit een echte volksvertegenwoordiger gevoeld. Althans, niet iemand die de belangen van een duidelijke groep verdedigt. “Ik kom niet specifiek op voor leraren, zorgpersoneel of boeren. Ik kom op voor de belangen van alle belastingbetalers. Eigenlijk voor iedereen dus.” En toch, ondanks dat hij zich op het Binnenhof behoorlijk onzichtbaar houdt, heeft Bart Snels de afgelopen jaren een leidende rol gespeeld bij de aanpak van belastingontwijking in Nederland.

Dividendbelasting

Hij kan zich die dinsdag nog heel goed herinneren: 17 oktober 2017, de dag van de presentatie van het regeerakkoord van het kabinet-Rutte III. De passage over de dividendbelasting viel Snels onmiddellijk op. “Ik liep mijn werkkamer uit, de gang op en riep Jesse: ‘Wat staat hier nu?! Ze willen het afschaffen!’ We waren stomverbaasd. Het kwam als een duveltje uit de doos. Het stond in geen enkel verkiezingsprogramma, het zat in geen enkele doorrekening van het Centraal Planbureau. Je moet je bedenken dat de financiële crisis niet ver achter ons lag en toch wilde het kabinet 1,4 miljard euro uittrekken, per jaar, om een belasting voor multinationals af te schaffen. Het viel maatschappelijk niet uit te leggen.”

Ook politiek bleek het een onverkoopbaar verhaal. Zeker toen deze krant in het voorjaar van 2018 onthulde dat er tijdens de kabinetsformatie wel degelijk kritische notities van ambtenaren op tafel lagen, iets waar premier Rutte zelf ‘geen herinneringen’ aan had. Dat najaar volgde het beroemde sms’je van Unilever-topman Paul Polman aan de premier dat het hoofdkantoor toch niet naar Rotterdam zou verhuizen. Dat was een ‘relevante ontwikkeling’, concludeerde Rutte zelf. Waarna hij het omstreden dividendplan introk.

Bedrijfsbelang

GroenLinks viel het kabinet, en de premier in het bijzonder, vanaf de eerste minuut aan op de voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting. Snels: “Het was groot geld. Die 1,4 miljard bleek later bijna 2 miljard te zijn. Toen ik zelf bij het ministerie van financiën werkte was de veelgehoorde oneliner: ‘Economische Zaken is er voor het bedrijfsbelang, Sociale Zaken voor de werknemer en Financiën voor het algemeen belang, voor de belastingbetaler. Ik heb nooit geloofd dat er vanuit dat laatste ministerie niet kritisch is geadviseerd over die afschaffing. Daar had ik dus gelijk in.”

De hoogoplopende discussie over de dividendbelasting bezorgde het kabinet een jaar lang kopzorgen. Bij Snels ontstond in die periode een zekere fascinatie voor belastingvoordelen die de grote bedrijven in Nederland genieten. Het Kamerlid had al eerder aan toenmalig staatssecretaris van financiën Menno Snel gevraagd hoe het zit met aftrekposten voor multinationals die op deze manier weinig winstbelasting betalen. “Ik kreeg daar een nietszeggend antwoord op”, vertelt de GroenLinks’er.

Bedrijven mogen verliezen die ze in het buitenland lijden verrekenen met de winst in eigen land, met behulp van bepaalde aftrekposten. Dat drukt de winstbelasting die betaald moet worden. In oktober 2018 meldde Trouw dat Shell, een multinational die honderden miljoenen winst maakt, daar in Nederland geen belasting over betaalt. “Niets dus”, zegt Snels. “Nul euro. Ik vermoedde iets, maar nu was er bewijs.”

Initiatiefwet

Het Kamerlid wilde dit ‘gat’ in de wet dichten. “Het is buitengewoon technische materie. Ingewikkeld. Je hebt te maken met bedrijven die zeker binnen de Europese Unie vrijheid van vestiging en vrijheid van kapitaalverkeer hebben. Ik wilde iets repareren wat die rechten in gevaar zou kunnen brengen. Je hebt te maken met Europese jurisprudentie, ongelooflijk complex allemaal. Ik vertelde mijn fractie wat ik van plan was. De collega’s keken me glazig aan toen ik de techniek van de wet uitlegde. Je gaat je gang maar, zeiden ze.” Bij het maken van de initiatiefwet, die moet voorkomen dat bedrijven winsten compenseren met verliezen uit het buitenland, kon Snels leunen op juridische hulp van ambtenaren van het ministerie van financiën. “Die deskundigheid had ik echt nodig.” En hij hield zijn collega-Kamerleden, ook uit de coalitie, op de hoogte van de vorderingen. “Ik vond dit zo’n belangrijke wet dat ik wilde voorkomen dat het voorstel onmiddellijk ergens in een la zou verdwijnen.”

In aanloop naar Prinsjesdag kreeg Snels het persoonlijk te horen van de staatssecretaris: Menno Snel zou die derde dinsdag van september bekendmaken dat het kabinet zijn wetsvoorstel omarmt. Snels: “Je ben toch maar gewoon Kamerlid, van de oppositie zelfs. En dan gebeurt zoiets. Dit wetsvoorstel moet de schatkist jaarlijks een kwart miljard euro opleveren. Ik was lichtelijk euforisch.” Zijn voorstel werd in de wandelgangen al snel de Shell-wet genoemd. Van de fractie kreeg hij taart.

Bart Snels zegt dat hij geniet van de samenwerking met andere partijen. Maar zo soepel verlopen de contacten niet altijd. Toen vorig jaar in alle hevigheid duidelijk werd hoe groot de ellende met de kinderopvangtoeslagen was, nam de druk op staatssecretaris Snel zienderogen toe. Duizenden ouders bleken, door onterechte terugvorderingen van de Belastingdienst, in problemen te zitten. Vooral de collega-Kamerleden Pieter Omtzigt (CDA) en Renske Leijten (SP) zaten er bovenop.

Fraudejacht

Iedere ontwikkeling bracht de staatssecretaris verder in het nauw. Een groot deel van de oppositie verloor in de loop van 2019 het vertrouwen in hem, maar GroenLinks bleef hem lange tijd steunen. “Ja, ik wilde niet te snel oordelen”, zegt Snels nu. “Het ging mij niet alleen om fouten van ambtenaren, de politiek droeg zelf ook verantwoordelijkheid voor de ontspoorde fraudejacht. De Kamer heeft destijds zelf aangedrongen op een harde aanpak. Politici moeten in deze discussie wel in de spiegel durven kijken.”

Snels geeft toe dat er in zijn eigen fractie ‘stevig’ is gediscussieerd over de steun aan de staatssecretaris. “Ik vond dat je een bewindspersoon niet moet wegsturen puur op basis van beeldvorming. Ik heb echte alle stukken gelezen, de hele wetsgeschiedenis sinds 2012. Zo’n motie dien je maar één keer in. Het was op dat moment voor mij nog onvoldoende.”

Wie is Bart Snels?

1966geboren in Roosendaal
1985studie economie aan de Katholieke Universiteit Brabant
1996beleidsmedewerker Tweede Kamerfractie GroenLinks
2003redacteur economische politiek bij weekblad FEM Business
2004directeur wetenschappelijk bureau GroenLinks
2009Hoofd voorlichting Tweede Kamerfractie en woordvoerder Femke Halsema
2014redacteur van tv-programma ‘Buitenhof’
2015Adviseur van en tekstschrijver voor Jesse Klaver
2017 Tweede Kamerlid

In december vorig jaar overleefde Snel een motie van wantrouwen. Spoedig daarna kwamen Trouw en ‘RTL Nieuws’ met nieuwe onthullingen over onrechtmatig handelen door de Belastingdienst. Bovendien bleken ouders zwartgelakte dossiers te hebben ontvangen van de fiscus. Het was voor GroenLinks de druppel.

Snels belde in het weekend, een paar dagen voor het zoveelste toeslagendebat in de Kamer, met de staatssecretaris. “Ik zei tegen hem dat als er weer zo’n motie zou worden ingediend we die wel zouden steunen.” Snel wist onmiddellijk: hier viel het zwaard. Hij kondigde tijdens dat debat zijn aftreden aan.

Dit najaar houdt de Kamer een parlementaire ondervraging (mini-enquête) naar het toeslagendrama. Het GroenLinks-Kamerlid is de initiatiefnemer. De commissie zal ook oud-bewindslieden onder ede willen horen, onder wie de huidige PvdA-fractieleider Lodewijk Asscher. Zijn partij was allesbehalve gelukkig met de actie van Snels. “We werken in deze kabinetsperiode heel nauw samen op links, ik denk dat het sinds de jaren zeventig niet meer zo hecht is geweest. Maar er zijn wel eens tegenstellingen. Dit was er zo één. Het hoort erbij.”

Vorige maand baarde Snels weer opzien met een wetsvoorstel, dit keer bedoeld om de verhuizing van multinationals naar het buitenland te ontmoedigen. Het idee is dat bedrijven die verkassen naar een land dat geen dividendbelasting kent, in Nederland een afrekening krijgen. Die kan in de miljarden lopen. Het wetsvoorstel is gericht op Unilever en op Shell. Het oliebedrijf liet onlangs doorschemeren ook naar het Verenigd Koninkrijk te willen verhuizen, omdat daar geen dividendbelasting betaald hoeft te worden.

De wet bevat een passage over ‘terugwerkende kracht’: ook als het parlement pas volgend jaar zou instemmen met het plan en Shell in de tussentijd verhuist, dan moet het oliebedrijf alsnog betalen. De politieke reacties zijn positief, ook vanuit de coalitie. Snels: “De huidige staatssecretaris van financiën, Hans Vijlbrief, vindt het ‘spannende wetgeving’, vertelde hij me. Vanwege die ‘terugwerkende kracht’. Waar ik tevreden over ben is dat ik het debat 180 graden heb gedraaid. Aan het begin was er het plan om de dividendbelasting af te schaffen om bedrijven hier te houden. En nu zijn we de wet juist aan het uitbreiden, repareren en moderniseren met een exitheffing. En ook dat moet er voor zorgen dat bedrijven hier blijven. Dat vind ik dus leuk.”

Vier vragen

1. Wat beschouwt u als uw grootste succes deze regeerperiode?

Zonder twijfel de initiatiefwet die overgenomen is door het kabinet, over het ontwijken van winstbelasting. Een concreet resultaat van heel hard werken aan complexe wetgeving.

2. Van welke beslissing hebt u spijt?

In maart 2018 haalden we Jeroen van der Veer naar de Tweede Kamer omdat hij als voorzitter van de raad van commissarissen van ING het salaris van topman Ralph Hamers fors wilde verhogen. Die kwestie liep hoog op. Tijdens de hoorzitting stelde ik hem duidelijke vragen, maar ik vond dat hij deze ontweek. Ik werd oprecht boos: ‘Voorzitter! Voorzitter! Punt van orde! Meneer Van der Veer beantwoordt mijn vragen niet!’ Ja, dat was niet mijn beste moment. Zoiets is niet effectief. Je bent door het geschreeuw geen gesprekspartner meer. Mijn vragen zijn ook nooit beantwoord.”

3. Gaat u voor nog een termijn?

Ik heb een kort briefje aan de sollicitatiecommissie geschreven. Ik ben met heel veel plezier Kamerlid en dat wil ik graag nog wat jaren blijven.”

4. Hoe bent u op persoonlijk vlak de coronatijd doorgekomen?

Het begin was verschrikkelijk. Ik heb twee tienerdochters, mijn vrouw werkte ook thuis. Ik zat de hele dag in zo’n schermpje te kijken, van de ene vergadering in de andere. Gelukkig ging de commissie financiën al snel weer echt aan het werk. Er kwamen debatten over de steunpakketten, over KLM, de belastingdienst. Ik heb het eigenlijk vooral heel erg druk gehad met werk.”

Lees ook:

Tjeerd de Groot (D66): Ik heb de boeren een dienst bewezen

Lees ook de eerdere aflevering uit deze serie, een interview met D66'er Tjeerd de Groot die boze boeren over zich heen kreeg na uitspraken in een interview.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden