Déjà VuPandamanie

Hoe de reuzenpanda de VS veroverde

Ruth Harkness met pandajong Su-Lin in 1936.

Wie was er meer opgewonden: de twee reuzenpanda’s in Ouwehands Dierenpark in Rhenen die eindelijk aan het paren ­waren, of Nederland, dat zich verheugt op een mogelijk jong? De kracht van het Aziatische dier als Grote Vertederaar werd deze week nog maar eens bewezen.

Dat knuffelbare imago had de reuzenpanda niet altijd. In het oude China genoot het beest ooit een monsterachtige reputatie. Heel vroeger rekenden de inwoners van het land de panda’s zelfs tot de eetbare dieren. Later kregen ze wonderbaarlijke krachten toegeschreven. Zoals sommige Aziaten vandaag de dag nog geloven dat de vermalen hoorn van een neushoorn een potentieverhogende werking heeft, zo dachten ze vroeger dat liggen op een pandavacht boze geesten weghield en kon zorgen voor een regelmatigere menstruatie. Wie per ongeluk een naald had ingeslikt, kon die laten oplossen door pandapis te drinken.

Jagen op de in bamboebossen schuilende dieren was toegestaan. Twee zonen van de Amerikaanse president Theodore Roosevelt worden gezien als de eerste westerlingen die er een omlegden. Dat gebeurde in 1928. Ze waren het onderling niets eens over de vraag wie het dodelijke schot loste. De Roosevelts mochten wel twee dode exemplaren meenemen. Ze zijn tot op de dag van vandaag te zien in een museum in Chicago.

De Europeanen hadden al zo’n zestig jaar eerder, in 1869, voor het eerst een opgezette reuzenpanda gezien. Dat was te danken aan de opmerkzaamheid van de Franse missionaris Armand David, die zich werkend in China realiseerde dat die merkwaardige zwart-witte beer waarop hij was gestuit, misschien wel een noviteit was voor wetenschappers.

‘Hond, waarde: twintig dollar’

De Amerikaanse avonturier Bill Harkness wilde in de jaren dertig van de vorige eeuw voor het eerst een levend exemplaar naar het Westen halen. In afwachting van de benodigde vergunningen stierf hij echter in Shanghai aan de gevolgen van keelkanker.

Zijn weduwe Ruth probeerde daarna de missie van haar man alsnog te voltooien. Ze was als modeontwerpster en socialite niet echt de figuur om de wildernis in te trekken. Maar ze bleek over flink wat moed en doorzettingsvermogen te beschikken. Met een groep ingehuurde deskundigen en dragers bereikte Ruth Harkness in zes weken tijd een kansrijk gebied in het westen van China. Daar vond ze binnen een week een pandajong in een holle boom. Met valse papieren (hond, waarde: twintig dollar) wist ze het dier op de boot naar de Verenigde Staten te krijgen.

Daar ontstond bij aankomst van het duo een ware pandamanie. De Amerikanen, nog bijkomend van de economische crisis, vergaten hun dagelijkse sores graag met een fijn avonturenverhaal. En ze smulden net zo goed van berichten over het leven van Harkness en de panda Su-Lin in een appartement in New York en hun verschijning op feestjes en andere evenementen.

De pandamanie bewees het dier geen dienst. Meer mensen probeerden in de decennia die volgden zo’n dier dood of levend te bemachtigen.

Bedreigd genoeg

In 1961 was het dier bedreigd ­genoeg om dienst te gaan doen als logo van het Wereld Natuur Fonds. In de jaren daarna groeide stilaan het besef dat iets diende te gebeuren om de reuzenpanda voor uitsterven te behoeden.

Begin jaren zeventig kreeg het beest nog meer prestige, toen de verhouding tussen de Verenigde Staten en de Volksrepubliek ontdooide. Zoals tafeltennis de weg baande voor de nieuwe contacten, werden die bezegeld door twee reuzenpanda’s – een cadeau voor het echtpaar Nixon. Die schonken Ling-Ling en Hsing-Hsing aan een dierentuin in Washington D.C.

Pas ruim een decennium later paarden ze voor het eerst. Behalve de nodige schijnzwangerschappen leverden de seksuele uitspattingen van de twee in de jaren daarna vijf jongen op. Geen van hen werd echter ouder dan een paar dagen.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden