De ‘verkleedpartij’ van de familie Trudeau tijdens het bezoek aan India.

Profiel Justin Trudeau

Hoe Canada politieke rockster Justin Trudeau beu raakte

De ‘verkleedpartij’ van de familie Trudeau tijdens het bezoek aan India. Beeld REUTERS

De Canadese premier Justin Trudeau groeide in 2015 uit tot politieke rockster, maar bij de verkiezingen van vandaag moet hij vrezen dat het electoraat hem naar huis stuurt. Wat ging er mis met het ‘merk Trudeau’?

Iedereen was het erover eens: zo’n hippe premier had Canada nog nooit gehad. Hij droeg mooie kleren, ging om met beroemdheden, was er zelf eigenlijk ook eentje, en overal verdrongen jongeren zich om met hem op de foto te mogen. Daarnaast belichaamde hij met zijn vooruitstrevende ideeën precies de tijdgeest. ‘Trudeaumania’, zo ging de adoratie voor de zojuist verkozen premier al snel heten.

Bovenstaande alinea speelt zich niet in 2015 af, maar in 1968. De Trudeau in kwestie heette Pierre, inderdaad, de vader van. En de overeenkomsten tussen hem en zijn zoon Justin zijn opvallend. Allebei progressieve kosmopolieten, links van het midden, en meesters in het verkopen van zichzelf als ‘politiek merk’.

Maar aan het einde van zijn eerste termijn was er weinig meer over van de bewondering voor Pierre, vertelt Alex Marland, politicoloog aan de Memorial University of Newfoundland en specialist in politieke marketing. “Het refrein in de media was eerst ‘Kijk eens hoe goed hij Canada in het buitenland vertegenwoordigt’ maar op het laatst ging de aandacht toch meer uit naar wat er allemaal mis was met zijn beleid.”

Nooit anders dan beroemd

Ook dat is een overeenkomst. Vandaag gaan de Canadezen naar de stembus, en er is een goede kans dat ze Justin Trudeau na vier jaar alweer wegstemmen. Zijn populariteitscijfers zijn gezakt tot ergens in de dertig procent, nog lager dan die van Donald Trump. “Wat vooral verbazend is, is niet hoe laag die cijfers nu zijn, maar de hoogte waarvan Trudeau is gevallen”, zegt Shachi Kurl, directeur van het Angus Reid Institute, een van de grootste opiniepeilers van Canada. “Want nadat hij verkozen was, werd hij aanvankelijk alleen maar populairder.” Op het hoogtepunt van zijn populariteit steunde twee derde van de Canadezen de premier.

Ze kenden hem dan ook al vanaf dat hij een klein jongetje was, vanwege zijn vader. “De meeste beroemdheden zijn op een bepaald moment beroemd geworden. Justin Trudeau is een van die weinige mensen die nooit iets anders dan beroemd zijn geweest. Daardoor hebben veel Canadezen ook een ‘parasociale relatie’ met hem, zoals sociologen dat noemen: ze denken dat ze zijn persoonlijkheid kennen”, zegt Alex Marland. “Dat was een voordeel in de verkiezingen van 2015: de pogingen van de Conservatieven om hem zwart te maken, sloegen dood.”

Deze keer vallen ze niet primair zijn karakter aan, ze vallen de marketing aan waarmee hij zichzelf aan de man probeert te brengen, is Garland opgevallen. He’s not as advertised, luidt de slogan van de conservatieven: hij is niet zoals in de reclame. Want het verhaal van de politieke opkomst van Justin Trudeau, is in eerste instantie een verhaal van succesvolle politieke marketing.

Verkleedpartij 

Hij is daar goed in, zegt Rick Salutin, links politiek columnist bij de krant Toronto Star. “Hij vindt het echt leuk om rollen te spelen en zich te verkleden.” Dat is zijn kracht, hij kan met veel gevoel voor theater een punt maken in de politieke arena. Maar hij kan er ook in doorschieten. Zoals bij die reis naar India, begin 2018. Zijn hele gezin hulde zich in extravagante traditionele gewaden. Dit was een potsierlijke verkleedpartij, zo luidde het honende oordeel aan het thuisfront.

Ook Salutin herinnerde zich de kleine Justin nog uit de jaren zeventig. “Maar we waren hem een beetje uit het oog verloren, tot de begrafenis van zijn vader in 2000.” Daar hield de inmiddels 28-jarige Trudeau een emotionele grafrede die veel Canadezen vochtige ogen bezorgde, maar anderen juist gekromde tenen. Salutin hoorde bij die laatste groep: “Het was zo ondraaglijk zoetsappig, dat ik dacht: als we nooit meer iets van deze man in het openbaar vernemen, prima.”

Maar toen Trudeau, na nog een jaartje of tien aanklooien in verschillende baantjes, zich in de politiek begon te mengen en in het parlement kwam, was dat zoetsappige weg, zag Salutin. “Hij had kloten. Hij zat daar in het parlement, en als de conservatieven dan hypocriete dingen zeiden, dan begon hij soms te schreeuwen alsof hij zich echt niet in kon houden. ‘You piece of shit!’ Dat zijn we niet gewend in Canada.”

De transformatie van soft jongetje van gegoede komaf naar politieke vechter werd in die jaren vervolmaakt met een bizarre maar meesterlijke politieke stunt. Trudeau organiseerde in 2012 een bokswedstrijd voor het goede doel, tegen een veel gespierdere conservatieve politicus. Hij verloor bijna, hing in de touwen, maar als in een jongensboek wist hij zich op te richten en de wedstrijd uiteindelijk op punten te winnen. Heel Canada keek mee.

Trudeau’s bokswedstrijd waar heel Canada naar keek. Beeld REUTERS

Sociologe Elise Maiolino analyseerde in een wetenschappelijke studie hoe die bokswedstrijd het beeld van Trudeau in de media veranderde. Werd zijn masculiniteit voordien als ‘precair’ beoordeeld, na de bokswedstrijd gold hij als voldoende mannelijk. (En als de bokswedstrijd zelf, met al zijn politieke symbolisme, nog geen voldoende bewijs was van de bedrevenheid van Trudeau om zichzelf als politiek merk in de markt te zetten, dan misschien wel het feit dat hij Maiolino inmiddels als adviseur aan zijn staf heeft toegevoegd.)

Dat was de Trudeau die in 2015 de verkiezingen aanging. Woke, maar geen snowflake, in het jargon van de jaren ’10. Of, in traditionelere termen: hij zei allerlei progressieve dingen over gendergelijkheid, lhbt-rechten, klimaatverandering, en diversiteit, zonder dat hij voor een slappeling versleten werd.

Canada snakte destijds naar een eigentijdsere politiek, na een aantal kabinetten van de ingedutte conservatieve premier Harper. Dat de rechtse Harper zo lang kon regeren in het overwegend centrum-linkse Canada kwam deels door een vreemd kiesstelsel, dat districten combineert met een ‘first past the post’ system, waarbij je niet eens een meerderheid per district hoeft te halen voor de zetel, alleen maar de meeste stemmen. Dat was in het nadeel van de versplinterde linkse partijen.

Justin Trudeau en zijn vrouw Sophie Gregoire Trudeau. Beeld REUTERS

Het was misschien wel de belangrijkste belofte waarmee Trudeau de verkiezingen inging: het hervormen van dat verouderde kiesstelsel. Maar hij liet zijn Liberale Partij, van oudsher de ‘natuurlijke bestuurderspartij’, hooguit ietsjes links van het midden, ook economisch een ruk naar links maken: hij pleitte voor begrotingstekorten, om extra geld in de maatschappij te kunnen investeren. Het kabinet dat hij presenteerde, was een toonbeeld van diversiteit: evenveel vrouwen als mannen, allerlei vertegenwoordigers van etnische minderheden, en op de belangrijke post van minister van justitie Jody Wilson-Raybould, lid van een van de First Nations, de oorspronkelijke bewoners van Canada. In de hele wereld klonk bewondering, en Canada voelde zich trots.

Als je zijn afgelopen vier jaar beoordeelt, moet je concluderen: Trudeau heeft niet al zijn beloften gehouden, zoals dat gaat met politici die met de harde werkelijkheid geconfronteerd worden. Maar toch heus ook wel wat bereikt: op economisch terrein – zijn regering begon een groot programma om kinderarmoede terug te dringen – en op sociaal-cultureel terrein: het land legaliseerde marihuana, en nam veel Syrische vluchtelingen op. Bovendien voerde Canada een CO2-belasting in.

Lijnrecht tegen ‘het merk’ in

Waarom dan toch die teleurstelling in Trudeau? Het is niet zozeer dat hij onpopulaire beslissingen nam, zegt Kurl, het is dat hij precies het soort beslissingen nam die lijnrecht ingingen tegen het merk dat hij om zich heen had gebouwd. Voor een zelfbenoemde vertegenwoordiger van een nieuwe politiek was het extra schadelijk dat hij uiteindelijk toch terugschrok voor de invoering van een nieuw kiesstelsel. Voor de premier die klimaatverandering serieus ging nemen was het extra schadelijk dat hij toch de plannen voor een omstreden oliepijpleiding doorzette.

Je merkte het eerst in Trudeau’s populariteitscijfers, die naar beneden neigden. Maar nog niet direct in de peilingen: mensen zouden nog altijd op hem stemmen. Dat veranderde met het SNC-Lavalin schandaal. “Internationaal gezien misschien een schandaaltje van niets”, zegt Shachi. “Niemand had seks, niemand werd omgekocht”.

Wat er gebeurde, was dat Trudeau druk uitoefende op Wilson-Raybould, zijn minister van justitie, om het bouwbedrijf SNC-Lavalin niet te hard aan te pakken omdat het bedrijf tien jaar eerder corruptieregels had overtreden bij projecten in Libië. Er was immers een hoop werkgelegenheid mee gemoeid. Ze weigerde, en moest uiteindelijk het veld ruimen.

Vatbaar voor kritiek

“Zoveel dingen in dit verhaal waren funest voor het merk Trudeau”, zegt Garland. “Het was twee maanden lang onafgebroken in het nieuws.” En al die tijd stond Trudeau aan de verkeerde kant van alle tegenstellingen: ouderwetse achterkamertjespolitiek versus openheid, de belangen van een groot bedrijf versus ethische principes, een witte man die zijn zin doorzet ten koste van een vrouw van First Nations-afstamming.

Inherent aan het merk Trudeau was bovendien de hoge ethische standaard die hij uitdroeg. “Als premier bood hij graag openlijk zijn verontschuldigingen aan voor onrecht uit het verleden: dat de regering vroeger racistisch of homofoob was geweest”, zegt Marland. Nu Trudeau zijn eigen standaarden niet altijd bleek te kunnen nakomen, was hij nog vatbaarder dan de meeste andere politici voor het verwijt van hypocrisie.

Beeld Trouw

Illustratief is het commentaar dat de rechts-conservatieve krant Toronto Sun wijdde aan lijsttrekker Jagmeet Singh van de sociaal-democratische NDP. Singh is Sikh, en werd op straat racistisch bejegend. Het gevatte antwoord van Singh werd op camera vastgelegd. We zijn het politiek met hem oneens, maar hij reageerde wel waardig, terwijl hij zijn belager in zijn waarde liet, schreef de krant. “Vergelijk dat eens met Justin Trudeau, die mensen de hele tijd als intolerant wegzet, waarna we ontdekken dat hij degene is die in het verleden een paar keer beledigende blackface droeg. Over hypocrisie gesproken.”

Die blackface-foto’s, die vorige maand opdoken, zijn het laatste schandaal dat Justin Trudeau kwelt. Ook die werden weer wereldnieuws. Maar ze beschadigden Trudeau niet eens zo erg in de peilingen. “Tja, hypocriet? Hij houdt écht van rollen spelen”, lacht Salutin.

Bovendien waren de meeste van zijn kiezers hun enthousiasme al eerder kwijt geraakt. De reden dat ze nu voor hem zouden stemmen is vooral strategisch: ze zijn bang dat zijn Conservatieve tegenstrever Andrew Scheer wint. Als dat gebeurt, heeft Trudeau dat aan zichzelf te wijten, vindt Salutin. Had hij het kiesstelsel maar moeten hervormen. Maar er is ook een kans dat hij vandaag door het oog van de naald kruipt, en verder kan als premier.

Net zoals zijn vader Pierre, die uiteindelijk bijna veertien jaar aan de macht zou blijven, en als blijvende erfenis een belangrijke grondwetsherziening achter zou laten. Salutin, tevens romanschrijver: “Als Trudeau straks krap wint, en uit zijn ontsnapping de conclusie trekt dat hij toch dat kiesstelsel moet hervormen, dan zou dat wel een heel mooie plotlijn zijn voor een politieke film. En dan mag hij van mij de hoofdrol spelen.”

Lees ook:

Trudeau diep door het stof vanwege ‘brownfacefoto’s’

Net nu de verkiezingen voor de deur staan, wordt de Canadese premier Trudeau in verlegenheid gebracht door foto’s waarop hij in ‘brownface’ te zien is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden