NaschriftHans Boon (1949-2020)

Hans werd elke dag opnieuw geboren

Hans Boon aan het schilderen op landgoed La Borde in Frankrijk Beeld Dana Ploeger

Kunstenaar Hans Boon gaf zijn leven op onnavolgbare wijze vorm. Totaal autonoom plaatste hij zichzelf buiten de maatschappij. Maar stond in diepe verbinding met zijn geliefden.

 Ik ben Hans, de mens.” Op die manier ­introduceerde autonoom kunstenaar Hans Boon zichzelf. Hij vond het vreselijk als mensen hem in een hokje plaatsten, liever zette hij zichzelf buiten de maatschappij. Alleen daar kon hij zijn creatieve, fantasievolle brein alle ruimte geven. Niets was bij hem rechtlijnig: niet zijn schilderijen, niet zijn verhalen, niet zijn gevoelens, zelfs niet zijn boodschappenlijstjes. Dat hij hierdoor vaak onnavolgbaar was, deerde hem niet. Hans wist zelf maar al te goed waarvoor hij leefde: voor zijn kunst, muziek en zijn dochter Mashya.

Het leven van Hans Boon begint in Hoorn, hij wordt geboren in 1949 als tweede zoon van Gré en Eef Boon. Zijn zachtaardige vader werkt als huisschilder, is breed geïnteresseerd en tevens concertmeester in het Hoorns ­muziekgebouw. Moeder Gré is een grillige, moeilijke vrouw, die thuis de boel bestiert.

De drie kinderen Co, Hans en Trudy groeien op in een sfeer vol onveilige gevoelens door onverwerkte oorlogstrauma’s bij hun ouders. Geregeld staat moeder met haar koffer klaar om te vertrekken. Op een dag haalt Hans zijn moeder op het station nog net in en neemt haar weer mee naar huis. Hans is haar lievelingetje. 

Gekke toeren

Al jong hoort hij dat hij voorbestemd is om kunstenaar te worden. Zijn kleuterjuf roemt zijn uitzonderlijke tekentalent en zijn opa, ook huisschilder en tekenleraar, is zijn inspiratiebron. Hoewel hij best een bang en kwetsbaar jongetje is, is hij op school uitgelaten en zit vol geestige verhalen. In de puberteit ontdekt hij alcohol en hasj en haalt de gekste toeren uit: hij rent over de daken van auto’s, klimt in regenpijpen en ontpopt zich tot ­rebel. In die tijd geeft hij al tekenles aan vrienden en bekenden.

Na de mulo is hij vastbesloten om naar de Rietveld Academie te gaan, dus wikkelt hij op zijn zeventiende enkele beeldjes van klei in een paar oude onderbroeken en doet toelating. Hij wordt direct aangenomen en gaat vrije grafiek studeren. Hans straalt in die tijd, hij is levenslustig en zit vol bravoure. Verder is hij wars van alles wat riekt naar kapitalisme: van het keurslijf van een gewone baan gruwt hij. Wel introduceert hij de BKR-regeling in Hoorn, waardoor zijn kunst gretig aftrek vindt. Ook exposeert hij geregeld.

Zijn liefdesleven neemt een grote vlucht als hij classica en illustrator Magda van Tilburg ontmoet, met wie hij in 1978 trouwt. Ze kunnen samen geweldig tekenen en over het universum praten. Zij stimuleert hem de akte te halen voor het middelbaar onderwijs. Magda houdt van ruige landschappen en samen ­maken ze lange reizen door Amerika en ­Egypte. Daar raakt hij begeesterd door de beeldtaal van de Egyptenaren: de hiëroglyfen, het lijnenstelsel en hun kijk op dood en ­wedergeboorte raken hem in zijn ziel. 

Hans Boon in de jaren zeventig met goede vriend Herman PeerdemanBeeld Dana Ploeger

Een metershoge stapel paperassen

Scarabeeën en andere symbolen krijgen een plek in zijn kunst en hij begint zijn levenslange ‘Egypteproject’: op elk los velletje dat hij voorhanden krijgt, krabbelt hij gedachten­gangen over de analyse van hun beeldsysteem. Ze vormen een metershoge stapel paperassen in zijn woonkamer: tot publicatie van zijn bevindingen komt het niet. 

Hans heeft een sterke drang zijn leven te duiden: “Ik word elke dag opnieuw geboren”, roept hij vaak met luide stem. Zijn aanvankelijk betoverende uitwerking op Magda dooft langzaam. Hans kampt al van jongs af aan met chronische hoofdpijnklachten, die hij met ­alcohol probeert te verdoven. Maar zijn verslaving neemt een steeds grotere rol in en verwoest uiteindelijk hun liefde. In die turbulente tijd wordt dochter Mashya geboren, maar Hans ziet geen problemen en geniet volop van het vaderschap. Wanneer Magda wil scheiden stort zijn wereld in. 

De jaren erna zijn een ware tantaluskwelling. Zijn alcoholverslaving loopt volledig uit de hand en als hem duidelijk wordt gemaakt dat hij zo niet langer voor Mashya kan zorgen, brengt goede vriend Jan hem naar de Jellinek-kliniek. Na drie afkickpogingen stort hij zich met overgave op het vaderschap. Maar zonder zijn vrouw ervaart hij zijn bestaan als een B-leven. Een relatie krijgt hij niet meer, wel zijn er onbeantwoorde verliefdheden. Hans houdt van mooie, jonge vrouwen; hij rijdt eens zijn nieuwe scooter in puin omdat hij net iets te lang omkijkt naar een blonde schone.

Een energieke, geinige leraar

Zijn grootste redding is dat hij voor altijd van de fles afblijft. Het helpt ook dat Mashya geregeld zegt: “Als ik één biertje in je koelkast zie staan, ben ik weg”. Daarnaast hervindt Hans een oude passie: hij gaat tekenles geven op scholen, in bejaardenhuizen en buurthuizen. Hij ontpopt zich als energieke, geinige ­leraar en geniet van het contact met leerlingen van jong tot oud. De decors die hij met zijn leerlingen maakt, zijn legendarisch. 

Al die tijd behoudt hij een minimalistische leefwijze: hij heeft liever geen uitkering en rijdt op zijn scooter – een rijbewijs heeft hij niet – van hot naar her om les te geven. Liever een minimaal inkomen dan zijn hand ophouden. Wanneer vrienden hem goedbedoelde adviezen geven antwoordt hij standaard met: ‘nee’. Ook weigert hij het digitale pad op te gaan. Kapotte spullen plakt hij net zo lang aan elkaar met ducttape tot het echt niet meer gaat. Hoewel in de berging een nieuwe wasmachine staat, blijft hij zijn oude oplappen met tape en latten. 

Koken doet Hans door alles in één pan te kieperen. Dat soort eigenaardigheden leveren ook veel lol op, gelukkig heeft hij de nodige zelfspot. Dat hij met zijn levensstijl onbeholpen en hulpbehoevend is, weet hij best. Hij leunt ruimhartig op enkele trouwe vrienden, die jarenlang zijn zaken regelen en belastingpapieren invullen. En die hij veelvuldig ­bezoekt en trakteert op lange verhalen. Zo houdt hij zijn onvrede met de wereld om zich heen hanteerbaar. Alleen als hij echt rust in zijn hoofd heeft, kan hij ook naar de verhalen van anderen luisteren.

Een zeer eigen vorm

Genieten doet Hans vooral van kunst ­maken. Hij begint met surrealistische pen­tekeningen en etsen, maakt daarna meer figuratieve kunst om vervolgens abstract werk te creëren in olieverf, wat midden jaren negentig overvloeit in een zeer eigen en expressieve vorm van impressionistische natuurlandschappen met acrylverf. Het productiefst is hij in Frankrijk, op landgoedje La Borde, waar hij jarenlang met zijn dochter en diens vriendinnen naartoe gaat. Terwijl Mashya zich vermaakt met paardrijden heeft hij tijd voor zichzelf. Daar lukt het hem om in de schaduw van de bosrand, met muziek van Lutoslawski en Miles Davis op de achtergrond, veel moois te schilderen. 

Hans leeft voor zijn dochter, als hij samen met haar is, klopt alles. Dan is hij speels en vol humor, maar hij kan ook stevig met haar kiften. Zij zijn de vleesgeworden was sich liebt, das neckt sich. Ook met haar twee beste vriendinnen Nina en Amber bouwt hij een bijzondere band op. Zijn andere grote liefde is muziek: vooral The Rolling Stones, maar ook Miles ­Davis en moderne klassieke muziek. Hij ­bezoekt zijn hele leven concerten, maar luistert de laatste jaren vaker thuis op de bank, ­zoals onlangs nog met trouwe vriend Herman, als ze twee uur lang de registratie van het liveconcert van The Who beluisteren, waar hij in 1969 zelf bij was.

De oudere Hans BoonBeeld Dana Ploeger

Een bizarre speling van het lot

Als hij stopt met werken, komt er ruimte voor sociale uitjes, maar zijn krakkemikkige lijf stoort hem mateloos. Zijn gezichtsvermogen vermindert – een crime. Met sommige mensen heeft hij wekelijkse belafspraken, ­zoals met zus Trudy met wie hij een alles­omvattende band heeft. En natuurlijk met Mashya, die inmiddels in Amerika woont om te promoveren als filmwetenschapper, een verhuizing waar hij grote moeite mee heeft. In een brief schrijft hij: “Ik moet me door de dag knokken om mijzelf te herkennen en me lekker te voelen om tot goede daden te komen”. 

Het lukt hem om haar vorig jaar op te zoeken. In Michigan leeft hij helemaal op: ze ­genieten van musea, hij volgt haar lessen en bezoekt nog een dragshow in een nachtclub. Nadat hij met eigen ogen heeft gezien hoe goed zijn dochter het daar heeft, lijkt hij eenmaal thuis wat lichtvoetiger. Alsof de reis hem moed heeft gegeven. Hij leeft zijn sobere leven verder tot hij eind februari stikt in een mandarijntje – zijn lievelingsvrucht. Zo’n bizarre speling van het lot zou Hans niet meer dan treffend hebben gevonden.

Hans Boon werd geboren op 7 november 1949 in Hoorn en stierf op 25 februari 2020 in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden