NaschriftHanneke Hurkmans (1948-2021)

Hanneke Hurkmans (1948-2021) gaf de Amsterdamse gayscene kleur

Hanneke Hurkmans wordt geschminkt voor een travestieshow in haar café De Lange Gang. Beeld Privéfoto
Hanneke Hurkmans wordt geschminkt voor een travestieshow in haar café De Lange Gang.Beeld Privéfoto

Meerdere malen gooide Hanneke Hurkmans het roer om. Met tomeloze energie combineerde ze haar werk met het organiseren van theater- en muziekoptredens in het Amsterdamse homo- en lesbocircuit. Ook toen haar wereld gekrompen was tot haar bed, behield ze haar levenskracht.

Noor Hellmann

Kroegbaas, buurtwerker, gemeenteambtenaar, theaterproducent: Hanneke heeft een veelzijdig werkend leven waarin ze zich moeiteloos door alle sociale lagen van de samenleving heen beweegt. In al die hoedanigheden is ze een verbinder die mensen bij elkaar brengt en niemand wil buitensluiten. Zo wordt café De Lange Gang, dat ze samen met een compagnon in de jaren zeventig in Amsterdam begint, een ontmoetingsplek waar iedereen welkom is: homo’s, lesbo’s, hetero’s, buurtbewoners, studenten, jongens die in de garage beneden werken en de plaatselijke prostituees. Later, in haar café De Potgieter, is het niet anders.

Wanneer ze in een volgende levensfase als gemeenteambtenaar in Amsterdam verantwoordelijk is voor het minderhedenbeleid in stadsdeel De Pijp, wordt ze op handen gedragen door migrantenondernemers die worstelen met integratieproblemen en moeite hebben hun zaak van de grond te krijgen. Ze zet een ondernemersnetwerk op en helpt hen op weg een bedrijf op te bouwen.

‘Je kan helemaal niet schoonmaken’

Niet alleen kan ze doortastend optreden, ze weet ook hoe ze in moeilijke situaties mensen moet benaderen. Wanneer bij meldingen van extreme overlast huisuitzetting noodzakelijk is, gaat zij als eerste naar binnen om met de bewoner te praten, de aanwezige politie en GGD vraagt ze buiten te wachten tot ze hen roept. Die gesprekken klaren de lucht en voorkomen hardhandig ingrijpen.

Altijd ziet ze mogelijkheden. Ze wil (jonge) mensen een zetje geven zich verder te ontwikkelen en probeert hen aan een baan te helpen. Haar vele contacten in uiteenlopende kringen komen daarbij van pas. Ook als ze op een gegeven moment zelf afhankelijk wordt van hulp blijft ze zich om anderen bekommeren. Via een thuiszorgorganisatie die met asielzoekers werkt, krijgt ze een meisje dat bij haar komt schoonmaken. ‘Je kan helemaal niet schoonmaken’, zegt ze onomwonden, ‘wat wil je eigenlijk?’ Studeren, is het antwoord. Hanneke belt verontwaardigd de thuiszorg en maakt duidelijk dat ze met hun werkwijze asielzoekers niet vooruithelpen. Haar interventie leidt er uiteindelijk toe dat het meisje aan een studie begint.

Liefde voor drank

Hanneke is eigengereid en gaat van jongs af aan confrontaties niet uit de weg. Als kind haat ze school zo hartgrondig dat ze zich onderweg vastklampt aan lantaarnpalen. Telkens herhaalt haar moeder troostend dat school niet lang duurt, maar dat is niet voldoende: Hanneke gaat er alleen heen als ze een broek mag dragen en haar geliefde accordeon mag meenemen. Ironisch genoeg is ze later een poos leerplichtambtenaar.

Hanneke Hurkmans als baby. Beeld
Hanneke Hurkmans als baby.

Ze groeit op in Veghel en is het vierde meisje in het gezin van Piet Hurkmans en Miet Dangé, na haar worden twee jongens geboren. Piet heeft een aannemersbedrijf, Miet is coupeuse en doet de boekhouding in het bedrijf van haar man. Hanneke is dol op haar moeder, met haar vader heeft ze een minder goede band. Zijn liefde voor drank gaat over op de kinderen: ze kampen later met alcoholproblemen. Hannekes verslavingsgevoeligheid neemt toe in haar jaren als cafébaas.

Alcohol wordt geassocieerd met artistieke kringen en Hanneke, cultureel geïnteresseerd als ze is, voelt zich thuis in die wereld. In haar jeugd al houdt ze van theater en muziek, ze zingt, speelt accordeon en gitaar. Ze houdt ook van feestjes. De hele familie feest graag, niet voor niets is Piet voorzitter van de plaatselijke carnavalsvereniging. Hanneke is een gangmaker in de culturele jongerenclub die ze in Veghel opricht. Samen met haar jongere broer Piet en een vriendin organiseert ze, op verzoek van de kapelaans van de parochie, jongerenmissen die heel populair zijn: de liederen en teksten die ze maken slaan aan. Ze zit op een toneelvereniging en droomt van de toneelschool, maar die weg is afgesneden. Na de mulo moet ze helpen de kost te verdienen. Ze rolt van het ene baantje in het andere en krijgt vaak al gauw verantwoordelijke taken toebedeeld.

Het kleinburgerlijke, katholieke milieu begint te knellen

Maar het kleinburgerlijke, katholieke milieu begint steeds meer te knellen. Dat ze er niet over peinst met een man te trouwen maakt het niet makkelijker. Als ze op haar negentiende Maaike Meijer ontmoet en ze een verhouding krijgen, houdt ze dat aanvankelijk voor haar ouders geheim.

Maaike verhuist naar Amsterdam en gaat studeren, Hanneke werkt als hoofdverkoopster op de boekenafdeling van de Bijenkorf in Eindhoven. Ze liften heen en weer, tot Hanneke besluit bij Maaike in te trekken. In 1970 regelen ze zelf een huwelijksceremonie met een notaris, twee getuigen en een zelfgemaakte oorkonde.

Het huwelijk van Maaike Meijer en Hanneke Hurkmans. Beeld privefoto
Het huwelijk van Maaike Meijer en Hanneke Hurkmans.Beeld privefoto

Hun huwelijk is een feest en een statement tegelijk. Beiden zijn ze voor homo-emancipatie en gelijke rechten voor vrouwen en mannen. Ze ontwikkelen zich als feminist, maar hoewel Hanneke heeft ondervonden dat studeren alleen is weggelegd voor haar jongere broer, neemt ze een gematigder standpunt in dan Maaike. De radicaal separatistische koers die haar vriendin kiest vindt ze te polariserend. Hanneke heeft een natuurlijk zelfrespect en hoeft haar vrijheid niet te bevechten. De vrouwenbeweging draagt ze een warm hart toe maar ze denkt inclusief. Ze heeft veel mannen onder haar vrienden.

Geleidelijk aan gaan hun wegen uiteen en na een paar jaar scheiden ze, maar hun vriendschap is voor het leven. Hanneke blijft meedoen aan demonstraties die Maaike op touw zet, zoals in 1977 de eerste Gay Pride en in 1978 het Vrouwen Festival in het Vondelpark, met een openluchtspel over de Amazones, verbeeld door vrouwelijke ruiters met één blote borst.

Het vrouwenvoetbalteam FC De Slakkengang

Hanneke is altijd in voor spektakel, kleinkunst en ludieke activiteiten. Ze drijft inmiddels café De Lange Gang waar ze het vrouwenvoetbalteam FC De Slakkengang formeert. Ze initieert er poëzieavonden, playbackshows en songfestivals. Met twee vriendinnen start ze in het COC damesavonden met ‘Royal Flush’, een themaprogramma dat varieert van worstelwedstrijden tot opera. In haar vrije uren is ze in de Amsterdamse gayscene decennialang een drijvende kracht achter het amateurtoneelcircuit. Een tijd regelt ze de productie bij Theatergroep Tender; af en toe staat ze zelf in een muziekvoorstelling van lesbische Theatergroep Mevrouw Jansen. Met haar bandje Eau de Vie toert ze een tijdje door het land, totdat ze dat niet meer kan combineren met haar werk.

Voetbalteam FC De Slakkengang Beeld
Voetbalteam FC De Slakkengang

Wanneer Hanneke stopt als caféhouder is ze enkele jaren producent van de Engelse theatermaker Paul Clark en het mimegezelschap Onk van Will Spoor. In 1987 zet ze een nieuwe stap en treedt ze in dienst van de gemeente Amsterdam, daar stuurt ze de fusie aan tussen stadsdeel De Pijp en stadsdeel Zuid. Als er een succes gevierd kan worden, is ze trots op haar collega’s en regelt een gezamenlijke borrel, etentje of ander uitje.

Een beknelde zenuw in haar hoofd

In 2000 wordt ze hoofd publiekscontacten in het Amsterdamse Bos. Ze haalt veel plezier uit haar werk, en neemt haar twee hondjes steevast mee. Met de boswachters trekt ze graag op, maar ze heeft ook de zware last om samen met de mannen poolshoogte te gaan nemen in geval van een suïcide in het bos.

Ze is een geboren manager die veel voor elkaar krijgt, mede omdat ze haar medewerkers alle ruimte biedt en goed kan delegeren. Geregeld nodigt ze iedereen uit op haar stukje grond aan de Vecht in Nigtevecht. ’s Zomers brengt ze er langere periodes door – ze kan er heerlijk vissen, iets dat ze van haar vader heeft geleerd.

Na vijfentwintig jaar in dienst van de gemeente moet ze tot haar verdriet voortijdig met pensioen als gevolg van een zeldzame ziekte. Van jongs af aan heeft ze last van duizeligheden door een beknelde zenuw in haar hoofd. De problemen verergeren en ze krijgt heftige aanvallen – een zware operatie is tevergeefs. Werken gaat niet langer, naar Nigtevecht kan ze niet meer. Ze raakt bedlegerig en gaat door een diep dal als haar situatie uitzichtloos blijkt, maar ze groeit als mens. Ging ze na haar scheiding soms slordig om met nieuwe liefdesrelaties, nu ze alleenstaand is en hulp moet accepteren wordt ze zachter.

Hanneke Hurkmans Beeld
Hanneke Hurkmans

Acht jaar is ze aan huis gekluisterd, maar met zoveel goede vrienden om zich heen, zegt ze, is er iets om voor te leven. Een doel in de laatste fase geeft haar ook het maken van de cd Live your Life, waarvan de opbrengst gaat naar het vluchtelingenproject Connect by Music. Met de muzikanten rond haar bed zingt ze liederen over leven, liefde, vriendschap en sterven.

Ze kiest haar eigen dood, maar wil haar drieënzeventigste verjaardag nog halen. Haar verjaardag is een mooie nazomerdag, de tuindeur staat open, nog eenmaal viert ze met haar vrienden het leven.

Johanna Maria Theresia (Hanneke) Hurkmans werd geboren op 4 september 1948 in Veghel en overleed op 28 september 2021 in Amsterdam.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden