Gyliano van Velzen

VoetbalTopsportkinderen

Gyliano van Velzen raakte als jonge voetballer verdwaald in het grote geld

Gyliano van VelzenBeeld Patrick Post

Wat de positie van voetbaltalenten uitzonderlijk maakt, en extra kwetsbaar, is dat ze uitblinken in een sport waarin vele miljoenen omgaan.

Zestien was hij, toen Gyliano van Velzen Ajax verruilde voor het grote Manchester United. Wat hij zich toen niet realiseerde, was dat het een beslissing was die hem zou blijven achtervolgen. Wie eens op Old Trafford heeft gespeeld, ligt voor de rest van zijn leven onder een vergrootglas. “Het is al tien jaar geleden, maar tot op de dag van vandaag beginnen mensen overal waar ik kom over United. In het begin had ik daar heel veel moeite mee.”

Laat er geen misverstand over bestaan, Van Velzen (26) is heel trots op zijn drie jaar in dienst van de Premier League-club. Alleen heeft hij ook een prijs betaald voor zo’n werkgever op z’n cv. Geen verering zonder verwachtingen. “Het zwaarste wat ik ooit heb meegemaakt, waren de berichten op Twitter in mijn United-tijd. Er werden zoveel dingen over me geschreven. Echt iedereen had een mening. De een vond dat ik er niks van kon, de ander schreef ‘goed gespeeld’. Dat verwarde me. Het heeft me heel onzeker gemaakt.”

Een tiener was hij nog, verdwaald in een wereld waar de harde voetbalwetten gelden. Sportpsycholoog Tim Koning ziet daar dagelijks de gevolgen van in zijn praktijk. “De verzuchting ‘ik ben niet goed genoeg’ hoor ik zo vaak. Veel voormalige voetbaltalenten worstelen met hun identiteit. Wie ben ik? Wat kan ik? Jarenlang hing hun eigenwaarde af van hun prestaties op het veld. Overal waar ze kwamen, waren zij de PSV’er of de Ajacied. In de klas, op verjaardagen. Als alles wordt opgehangen aan je rol en als iedereen daar ook nog wat van vindt, dan moet je wel heel sterk in je schoenen staan om daar mee te kunnen dealen.”

Machowereld

Van Velzen is een stoere vent met dito tatoeages, die openhartig vertelt. Veel antwoorden begint hij bijna verontschuldigend met: ‘eerlijk gezegd’. “Achteraf denk ik dat mentale begeleiding in mijn Manchester-tijd goed was geweest. Om me te helpen focussen op bepaalde doelen en het had de klappen die ik op Twitter kreeg misschien gedempt. Maar het is nooit aangeboden en ik heb er zelf niet om gevraagd. Ik dacht toen, net als de meeste mensen om me heen, dat er iets mis was met je als je naar een sportpsycholoog ging.”

Voetbal is een machowereld, waarin mentale gezondheid nog het stigma heeft van zwakte, stelt Vana Hutter, docent sportpsychologie aan de Vrije Universiteit. Zij coördineert ‘Flame’ (Flourishing in and beyond the game), een Europees wetenschappelijk onderzoek naar de sociaal-emotionele ontwikkeling van spelers in de jeugdopleidingen van betaald voetbal organisaties. “We moeten ervoor zorgen dat deze kinderen klaar zijn voor hun volwassen leven, ongeacht of ze de nieuwe Messi worden of niet.”

Wat de positie van voetbaltalenten uitzonderlijk maakt, en extra kwetsbaar, is dat ze uitblinken in een sport waarin vele miljoenen omgaan. Hutter: “Daar schuilt een gevaar in. Dat je veel geld kunt verdienen met voetbal kan de intrinsieke motivatie in de weg staan. Het plezier van het kind kan naar de achtergrond worden gedrukt.”

De transferbedragen die voor talenten jonger dan twintig jaar worden betaald, zijn de afgelopen vijf jaar in Europa meer dan verdrievoudigd. ‘Dat maakt het ontwikkelen van jeugdspelers steeds lucratiever’, constateert het rapport ‘Training facilities and Youth Investment, Landscape 2020’ van de Europese voetbalbond Uefa. De Europese topdivisieclubs hebben samen inmiddels een jaarlijks budget voor talentontwikkeling van 870 miljoen euro.

Kort samengevat: voetbaltalenten zijn big business. Tieners als Van Velzen zijn er steeds meer. Negen jaar geleden verhuisden er binnen Europa ruim duizend kinderen naar een voetbalclub over de grens, dit jaar staat de teller op meer dan vierduizend. De afgelopen tien jaar vertrokken 51 minderjarige jongens van Nederlandse opleidingen naar buitenlandse clubs. De aantallen komen uit de database van Voetbal International. Navraag bij de KNVB leert dat er in Zeist geen cijfers worden bijgehouden.

In principe verbiedt wereldbond Fifa buitenlandse transfers van minderjarigen, maar een uitzondering vormt het werk van ouders: als het gezin daarvoor moet verhuizen, dan mag het kind mee. In die volgorde. De praktijk is vaak omgekeerd. Ook de ouders van Van Velzen gingen mee naar Manchester. “Die kregen daar werk. Dat was allemaal geregeld.”

Van Velzen werd gescout toen hij in het Nederlands elftal onder zestien jaar speelde. In eerste instantie bedankte hij voor de eer, ‘omdat hij een echte Ajax-jongen was’. Maar toen de club uit Amsterdam hem na de buitenlandse flirt geen contract aanbood, veranderde hij van mening. In Engeland zou hij voor het eerst geld kunnen verdienen. “Vergeleken met tieners buiten het voetbal verdiende ik heel veel. We praten niet over 20.000 euro per week, totaal niet. Het was een salaris waar je goed van kan leven maar niet rijk van wordt.”

Kindermarkt

Klankbord bij de beslissing om toch ‘ja’ te zeggen, vormde zijn familie. Een belangenbehartiger had hij niet. Tegenwoordig zijn kinderen met zaakwaarnemers heel gewoon op de Nederlandse velden. Volgens de reglementen van de KNVB mag een ‘intermediair’, zoals de bond de centrale figuren op de groeiende kindermarkt eufemistisch noemt, een speler vertegenwoordigen die de leeftijd van veertien jaar en zes maanden heeft bereikt.

Ook Guido Albers, die recent nog de volwassen Donny van de Beek naar Manchester United begeleidde, praat tegenwoordig met jonge tieners. “Ik zou liever met een eerste gesprek wachten totdat het talent wat ouder is, een jaar of zestien. Dan heb je een beter plaatje wat het perspectief is en kun je samen overleggen wat goede vervolgstappen zijn. Maar we zitten al op veel jongere leeftijd met speler en ouders om de tafel. We moeten wel, vanwege de concurrentie uit binnen- en buitenland. We moeten al een band hebben opgebouwd, anders zijn we te laat.”

Het tekent het ingewikkelde speelveld waarbinnen zijn bedrijf Players United moet opereren. “Ik ga liever voor de lange termijn. Vaak is het voor een voetballer beter om eerst in Nederland door te breken. Kijk naar Matthijs de Ligt en Frenkie de Jong en bij welke prachtige clubs zij nu spelen. Van de jongens die wel jong de grens zijn overgegaan, voetballen er op latere leeftijd niet veel meer.

Nathan Aké is een uitzondering. Hij speelt nu bij topclub Manchester City, maar is opgeleid bij Chelsea. Het blijft een feit dat weinig jongens die naar Engeland zijn gegaan bij hun eigen club debuteren. Voor de weg die Aké heeft bewandeld, moet je mentaal sterk zijn. Je moet er tegen kunnen om verhuurd te worden en dat er veel concurrenten worden aangekocht; de weg naar de top is minder geplaveid dan in de eredivisie.”

Gyliano van Velzen maakt zijn eerste doelpunt voor Manchester United tegen Charlton Athletic in 2012.Beeld Getty

Van Velzen speelde zijn eerste twee seizoenen bij United alle wedstrijden. Maar toen hij het derde jaar bij de volwassenen moest meedoen, belandde hij op de bank. “Het tweede elftal, Jong United, zat zo vol. De concurrentie was moordend, want ook sommige spelers uit het eerste elftal moesten bij ons speelminuten maken.” Hij werd voor een paar maanden aan Antwerpen verhuurd, maar ook na terugkeer wachtte hij vergeefs op een kans in het tenue van Manchester. Zijn contract werd niet verlengd.

Spijt van zijn beslissing om naar Engeland te gaan, heeft hij desondanks niet. Hij heeft samen mogen spelen met Paul Pogba en Jesse Lingard. Dat zijn waardevolle herinneringen. Bovendien: wie zegt hem dat hij bij Ajax wel was doorgebroken? “Je kan beter bij de hoogste top vallen. Dan kun je altijd nog bij een Nederlandse clubs terecht.” Van Velzen vervolgde zijn carrière bij FC Utrecht, Volendam, Roda JC, Crawley Town en nu bij Telstar.

“In de voetbalwereld moet je dag-in-dag-uit presteren. Heel veel mensen hebben een mening over je. Zeker over iemand die bij United heeft gespeeld. Hoe zou jij je voelen als een heel stadion je uitfluit? Ook zijn er mensen die willen bepalen wat voor stappen je zet.”

Financieel zorgeloos

“In zo’n omgeving is het belangrijk dat je je gevoelens kan uiten. Dat vond ik lang moeilijk. Ik ben uiteindelijk bij Utrecht in aanraking gekomen met een sportpsycholoog. Die heeft mij erg geholpen met de druk om te gaan. Want er is zoveel druk. Zelfs van je familie. Zij kunnen motiverend met je praten omdat ze het beste voor je willen, maar dat kan ook druk geven.”

Onderzoeker Hutter weet dat ook ouders worstelen. “Het vooruitzicht van veel geld maakt het voor hen nog ingewikkelder. De consequenties gaan zoveel verder dan ‘wat een prachtige ervaring zou het voor mijn kind zijn als hij een keer wereldkampioen wordt’. De sport kan ook een ticket betekenen naar een financieel zorgeloos leven.”

“Als volwassenen hebben wij de talentontwikkeling zo ingericht dat wij als coaches, ouders en andere betrokkenen controle kunnen uitoefenen. Voor de ontwikkeling van het kind is er weinig ruimte”, stelt psycholoog Koning. “Ik heb recent alle betaald voetbal organisaties (bvo’s) in kaart gebracht. Als je de statistieken bekijkt, zie je dat clubs steeds jonger zijn gaan scouten. Waardoor je jonge jongens in een maatschappij brengt waar ze eigenlijk nog niet rijp voor zijn.”

“In het steekspel tussen clubs regeert de angst. Clubs zijn als de dood dat ze de nieuwe Frenkie de Jong missen. Uit veel onderzoeken blijkt dat scouten tot twaalf jaar zinloos is. Maar het frappante is dat die kennis niet doordruppelt naar de handelwijze van clubs. Waarom zouden zij zich ook iets aantrekken van de wetenschap? Clubs houden de visvijver het liefst zo groot mogelijk, zodat ze alles in hun net hebben. Als van de honderd jongens er één het haalt, dan is dat voor de grotere clubs bedrijfseconomisch prima te verantwoorden.”

Gezichtsverlies

“Het vervelende is dat er veelal wordt geschreven over de jongens die het wél halen. En hoe goed de jeugdopleiding dan wel niet is. Terwijl de 99 anderen exact dezelfde route hebben bewandeld en daar wordt niet of nauwelijks aandacht aan besteed. Ik zie wat het doet met een jongen die weg moet bij een bvo. Dat is gezichtsverlies dat hem zijn identiteit ontneemt. Wie ben ik nog als ik geen topvoetballer ben? Ik zie het verdriet en de wanhoop bij de jongens aan de onderkant van de ijsberg.”

Als Van Velzen terugkijkt op zijn carrière dan is wisselvalligheid de rode draad. “Ik heb ups en downs meegemaakt. Nooit heb ik één lijn kunnen doortrekken. Ik heb een hartstikke goede Gyliano laten zien en een heel onzekere. De ene twee maanden speelde ik heel sterk, de volgende twee heel slecht.”

Zijn carrière is niet zo gelopen als verwacht, toen hij als grote belofte naar Engeland vertrok. Wat de precieze invloed van die transfer is, blijft gissen. Feit is dat Van Velzen daarna altijd extra druk heeft gevoeld door het United-stempel. “Ik heb mooie dingen mogen meemaken en veel vervelende. Eigenlijk heb ik altijd meer naar het negatieve gekeken. Nu probeer ik positiever terug te kijken en denk ik bijvoorbeeld aan mijn winnende doelpunt voor Roda JC in de play-offs of mijn uitverkiezing voor Jong Oranje toen ik bij Volendam speelde. Dat zijn hartstikke lekkere momenten, toch?”

Trouw belicht in een serie het fenomeen topsportkinderen. Wat zijn de gevaren als iemand op jonge leeftijd alles op alles zet voor een carrière in de sport? Maar ook de mooie kanten van zo’n doelgericht leven komen aan bod. Rode draad is de vraag hoe het kind onder die omstandigheden kind kan blijven. Heeft u een reactie of wilt u eigen ervaringen delen? Mail naar sport@trouw.nl

Lees ook:

Topsport vraagt offers. Maar is het normaal om die al van kinderen te vragen?

De schokkende verhalen deze zomer over misstanden in de Nederlandse turnwereld roepen veel vragen op. Hoeveel druk ligt er op kinderen die een topsportcarrière ambiëren? Is de prijs niet te hoog? Trouw duikt in hun dagelijkse werkelijkheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden