Naschrift Machteld Schoep

Fotografe Machteld Schoep wist te bereiken waar ze altijd van droomde

Machteld Schoep Beeld Trouw

De laatste vijf jaar van haar leven was Machteld Schoep het gelukkigst. Ze had na hard werken haar droombaan gerealiseerd: het fotograferen van architectonische schoonheden over de hele wereld.

Schoonheid is een centraal thema in het leven van fotograaf Machteld Schoep. Zij ziet met haar kunstzinnige oog de schoonheid in alledaagse objecten, die ze vastlegt met haar camera. Ze heeft een sterk gevoel voor compositie: dingen moeten kloppen, in verhouding zijn.

Ze houdt niet alleen van mooie dingen, zelf is ze ook een natuurlijke schoonheid. Hoewel haar dat niet altijd helpt. Vooral de allerlaatste fase van haar leven werkt haar frisse, meisjesachtige uiterlijk haar tegen. De medisch specialisten geloven eenvoudigweg niet dat het al zo slecht gaat met Machteld: tot drie keer toe krijgt ze een verkeerde diagnose. Het maakt haar machteloos en eenzaam.

Machteld is wars van pretentie en uiterlijk vertoon, liever verblijft ze in haar binnenwereld. Als jong meisje kan ze uren knutselen en tekenen en pakt ze geregeld haar vaders camera om foto’s te maken. Ze is vrolijk maar ook introvert en dromerig. Op school komt ze niet goed uit de verf en thuis zijn haar twee broers en zus haar vaak een stap voor. Ze beleeft haar jeugd als moeizaam, voelt zich niet gezien. Het is een hectisch huishouden van huisarts Gerhard Schoep en zijn vrouw Pieternell, die vier kinderen in vijf jaar kreeg en vaak bijspringt in de praktijk aan huis in Venlo. De kinderen trekken veel met elkaar op.

Flink tobben

Wanneer het Machteld te veel wordt, vlucht ze naar het warme nest van haar beste vriendin Pauline Michgelsen. Diens moeder noemt Machteld altijd haar zevende kind. Als puber is ze teruggetrokken, ze valt niet graag op. Ze is liever buiten, wandelt en zwemt graag en trekt er in haar eentje op uit in een rubberen roeiboot. Ze koestert haar herinneringen aan een wandeltocht die ze met haar vader en twee ooms maakt in het buitenland.

Na de middelbare school begint ze enthousiast aan de modeacademie in Rotterdam, maar ontdekt al snel dat dit niet haar wereld is. Haar moeder suggereert de secretaresse­opleiding Schoevers, zodat ze altijd werk heeft en onafhankelijk is – iets wat Machteld graag nastreeft. Na dat jaar werkt ze enkele jaren voor een advocatenkantoor. Hier komt haar creatieve brein echter tekort en ze begint in de avonduren aan de kunstacademie.

Machteld is gretig, wil zich graag verder ontwikkelen en werkt hard. Ze is vrolijk, maar kan ook flink tobben, zeker als twintiger. Ze worstelt met haar jeugd en zeker als haar vader overlijdt, ze is dan 22, slaat ze van binnen op slot. Ze is een vaderskind en de relatie met haar moeder is moeizaam in die tijd. Ze weet dan al dat ze zelf graag jong moeder wil worden; met de Rotterdamse kunstenaar Jos Veels, haar grote liefde, krijgt ze in 1991 zoon Sjors.

Machteld Schoep met haar man Jos Veels en zoon Sjors. Beeld Trouw

De dertien jaar oudere Jos had ze enkele jaren daarvoor ontmoet, al wandelend over de Oude Binnenweg, waarna beiden na het passeren langdurig omkeken. Via via kwam ze erachter wie die lange knappe man was en na een ontmoeting in een plaatselijke kroeg werd hun liefde bezegeld.

Ze herkennen in elkaar een visie op schoonheid, kunst en eenvoud. Verder zijn ze vooral verschillend: Machteld regelt alles, is lang kostwinner en zet de piketpalen van hun bestaan uit, Jos wijdt zich aan zijn kunstenaarschap en is vaker thuis voor Sjors. Ze betrekken een oude bovenwoning in Schiedam waar ze altijd blijven wonen.

Een andere spontane ontmoeting, jaren later op het station in Delft met haar oude vriendin Hanneke Hollander, zorgt ervoor dat Machteld een nieuwe werkplek vindt in 2004. Bij Mecanoo Architecten zoeken ze een desktop publisher op de communicatieafdeling. Ze neemt de baan aan en probeert haar taken zo goed mogelijk te doen. Geen eenvoudige opgave omdat kort erna haar jongste broer Geert-Klaas bij een auto-ongeluk om het leven komt.

Dat verdriet slaat bij Machteld naar binnen, ze spreekt er amper over, maar mensen merken het wel. Ze is kribbig, snel geïrriteerd. Zijn dood laat haar inzien dat ze meer uit het leven wil halen en tijdens een functioneringsgesprek geeft ze aan waar ze van droomt: fotograferen. Haar baas, Francine Houben, herkent het talent van Machteld en geeft haar de mogelijkheid naar de fotovakschool te gaan om de techniek beter onder de knie te krijgen. Ze gaat steeds vaker op pad en voelt dat er in haar wordt geloofd.

Machteld Schoep maakte een collage met zichzelf als onderwerp voor Mecanoo Architecten. Beeld Trouw

Fiat Panda

Tot dan toe is het de gewoonte om in de architectuurwereld gebouwen zonder mensen te fotograferen, maar Machteld brengt daar verandering in. Zij gelooft dat je gebouwen juist met hun eindgebruikers moet portretteren, zodat je de sfeer en uitstraling combineert. Het levert een heel nieuwe stijl van fotografie op, die Mecanoo veel succes brengt. Hun laatste catalogus bevat veel foto’s van Machtelds hand, iets waar ze zelf erg blij mee is.

Beeld Trouw

Vanaf dat moment is ze volledig in haar element. Samen met Jos, die de laatste jaren haar chauffeur is, reist ze stad en land af. De eerste jaren luistert ze nog wel naar zijn tips, maar als ze eenmaal doordrongen is van haar eigen talent, volgt ze zelfverzekerd haar eigen koers. Van de tripjes naar het buitenland geniet ze. Ze zegt daarover: “Ik heb hier zo hard voor gewerkt, dat ik er ook stevig van geniet.”

In haar vrije tijd fotografeert ze voor lokale instellingen in Schiedam en brengt ze veelvuldig haar kleine rode Fiat Panda in beeld – altijd op desolate plaatsen. Dat mondt uit in een foto-uitwisseling met Volkskrant-fotograaf Harry Cock die haar humorvolle foto’s beantwoordt met aandoenlijke beelden van zijn rode Mini op verlaten terreinen.

Compassie

Hoewel Machteld makkelijk contact maakt en met haar slappe humor snel het ijs breekt, is ze niet makkelijk peilbaar. Ze wil graag gezien worden, is druk en aanwezig, maar zodra mensen haar zien, kan ze daar slecht tegen. Niet iedereen doorgrondt haar, vooral haar directe, soms zelfs botte opmerkingen worden niet altijd geapprecieerd.

Machteld speelt geen mooi weer, doet nooit alsof. En wanneer ze iets niet wil, doet ze het ook pertinent niet. Ook thuis kan ze soms explosief zijn, zoals met de geijkte ouder-kind­ruzies tijdens de puberteit van Sjors. Maar zoals ze vaak is, ze laat zo’n conflict snel weer los.

Beeld Trouw

De laatste vijf jaar is ze het gelukkigst, ze heeft bereikt waar ze van droomde. Tot ze in mei 2018 steeds vermoeider raakt en last heeft van een nare hoest. Soms komt ze de trap van hun bovenhuis niet meer op. Samen met Jos bezoekt ze menig ziekenhuis en tot drie keer toe hoort ze een andere diagnose. Het maakt haar angstig, maar ze laat niemand toe in dat gevoel. In een eenvoudig schrijfboekje krabbelt ze flarden gevoelens van diepe eenzaamheid en wanhoop.

Als dit voorjaar dan toch de diagnose longkanker valt – iets wat Machteld zelf al langer vermoedt – neemt ze een ferm besluit. Ze wil terug naar Venlo. Jos gaat mee, Sjors komt vaak langs en haar zus Ymkje en vriendin Pauline wijken niet van haar zijde. Daar ligt ze nog enkele weken voor het raam, met uitzicht op de tuin waar ze als kind veel speelde.

Zo is het rond, ze kijkt met meer compassie naar haar jeugdjaren, praat en lacht met haar vriendin en zus. Over haar naderende einde blijft ze zwijgen, al regisseert ze wel de hele begrafenis tot aan de bedankkaarten en sprekers toe. Ze maakt zich vooral zorgen om de achterblijvers. Hoe moet het straks met Jos? Tegen haar 28-jarige zoon zegt ze dat hij vooral moet doen wat hij leuk vindt in het leven.

Wanneer de euthanasiearts arriveert, vraagt ze recht voor zijn raap: “Wat ga jij eigenlijk hierna doen?” Hij antwoordt dat hij eerst een pakje sigaretten gaat kopen om daarna wat te gaan wandelen bij een plas in de buurt. Daar zal hij er één oproken. Machteld weet dan dat het hem niet onberoerd laat. Dat ze gezien is.

Machteld Schoep is geboren op 15 augustus 1962 in Venlo en overleed daar op 15 mei 2019.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden