Verduurzaming

Eurocommissaris Frans Timmermans loopt voor de groene troepen uit. ‘Dit wordt heel moeilijk en heel zwaar’

Frans Timmermans: ‘We hebben zo ontzettend weinig tijd.’ Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Frans Timmermans: ‘We hebben zo ontzettend weinig tijd.’Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Eurocommissaris Frans Timmermans stortte woensdag een hele stapel klimaatwetten over Europa uit. Meteen was er gemor, van alle kanten. Hoewel hij blíjft zeggen dat het gebeuren moet, vreest Timmermans dat de lidstaten en het Europees parlement gehakt maken van de plannen.

Frans Timmermans heeft niet eens tijd om in levenden lijve af te spreken, laat staan dat hij de Nederlandse journalisten in Brussel één voor één te woord kan staan. Drie kwartier de tijd heeft hij, voor de complete Nederlandse pers in één interviewsessie. Daarna moet hij weer verder, collega’s overtuigen van de noodzaak van zijn wettenpakket. Die staan niet allemaal te juichen. “De auto-industrie staat overal op de deur te kloppen. En in alle lidstaten worden wel auto’s gemaakt, of onderdelen.”

Zelf gaat hij er inmiddels voor door roeien en ruiten. Hij ‘breekt door silo’s heen’, zegt de Eurocommissaris zelf. “Er zijn zelden zulke grote pakketten afgesproken. Dit gaat over de hele economie.” Dat hij weerstand ondervindt is dan niet meer dan logisch.

Maar de weerstand komt wel van heel veel kanten. Van de lidstaten, van het parlement, van oost en west en links en rechts. Timmermans’ voorstellen zijn voor de één te weinig en voor de ander te veel. Om overal op te kunnen reageren, praat hij nóg sneller dan anders.

‘Dat hebben we niet bedoeld’

Het moet nou eenmaal, daar begint hij mee. “Het is nu eenmaal zo dat we een wettelijke doelstelling hebben van minder 55 procent uitstoot dan in 1990. Dat is echt een hele hele grote verandering, niet alleen iets meer inspanning. Iedereen staat te applaudisseren als je afspreekt om in 2050 klimaatneutraal te zijn, maar als je dan de consequenties daarvan laat zien, zeggen ze: ‘Maar dat hebben we niet bedoeld’. Pas op het moment dat ze concrete voorstellen zien, ziet de industrie dat het heel moeilijk en heel zwaar wordt, ook al heb ik dat al heel vaak gezegd.”

“Toch: het is wel mogelijk, het kan. Dit voorstel, dit pakket, daar redden we het mee. Maar dan moeten er geen dingen uitvallen. Dan moeten we met zijn allen vasthouden aan het idee dat we nu eenmaal hebben vastgelegd: min 55 procent in 2030. Dus ik zeg tegen iedereen: als u iets niet bevalt, dan wil ik graag van u horen hoe het dan anders moet.”

Hij weet waar hij het over heeft. Nog voordat er ook maar één onderdeel van het plan officieel is gelanceerd, is de hel al losgebroken. De Franse Europarlementariër Pascal Canfin, voorzitter van de commissie milieu in het Europees parlement en een partijgenoot van de Franse president Macron, zei dinsdag al dat het voorstel om voor een tweede emissiehandels-systeem voor transport en gebouwen ‘politieke zelfmoord’ is.

Hij is vóór klimaatmaatregelen, Canfin, maar wil één onderdeel uit het pakket schrappen: het nieuwe ETS voor transport. Canfin schetste het beeld van een hardwerkende burger die om zes uur in de ochtend naar zijn werk moet, de kinderen naar school moet brengen en geen andere mogelijkheid heeft dan de auto te pakken. Als die dan een vermogen kwijt is aan de pomp, wordt hij boos. Canfin: “Mensen willen wel veranderen, maar dan moeten ze wel alternatieven hebben.” Bij de Fransen liggen de protesten van de gilets jaunes (gele hesjes) nog vers in het geheugen.

Laadcapaciteit naar een hoger niveau

Timmermans kent het al. “Er gaan voor burgers wel dingen veranderen. Er zijn miljoenen Europeanen die nog nooit meer dan 1500 euro voor een auto hebben betaald. Die vragen zich af of ze straks nog kunnen meedoen, als alles elektrisch is. En hoe hoog wordt hun energierekening? Dat moeten we goed uitleggen. Want het kan.”

“In Nederland zul je zien dat er heel snel meer elektrische auto’s op de weg komen. Die zijn nu al goedkoper om in te rijden, maar wel nog duurder om te kopen. Vanaf 2027 zullen ze ook goedkoper zijn om te kopen. Dus mensen zijn dan vooral geneigd om een elektrische auto te kopen, zeker als wij ondertussen erin slagen om de laadcapaciteit overal op een veel hoger niveau te krijgen. Mensen zullen ook merken dat er van energieleveranciers meer gevraagd gaat worden. Dan moeten we erop letten dat die leveranciers dat niet 1 op 1 doorberekenen aan hun klanten, maar er voor zorgen dat ze zelf minder kosten maken. In de verandering moet iedereen worden meegenomen. Die moet niet eenzijdig bij een bepaalde groep in de samenleving terechtkomen, zeker niet als die een smalle beurs heeft. Daar ligt volgens mij de crux.”

“Er is heel veel vrees voor gele hesjes enzo. Maar wij zeggen: mochten er negatieve effecten zijn, worden inkomensgroepen onaanvaardbaar hard geraakt, kun je dat compenseren. We willen een klimaatfonds instellen, waar een deel van de opbrengst uit de emissiehandel naartoe gaat. Daarmee kun je mensen compenseren die het risico van energiearmoede lopen.”

Voor Timmermans is het fundamenteel om in te grijpen in transport en gebouwen. “We moeten in die sectoren echt iets doen. Zonder komen we er niet met onze doelstelling. Volgens ons geeft het systeem dat we bedacht hebben de meeste kans op gedragsverandering van de producent. Maar daar hebben we nog niet iedereen van overtuigd.”

Weinig applaus

Hij zal zich daarom de komende tijd nog de blaren op zijn tong kletsen. “We zijn als Europese Commissie afhankelijk van wat het Europees Parlement en de Europese Raad doen”, geeft hij toe. Timmermans krijgt in het Europees Parlement bijvoorbeeld ook weinig applaus van landgenoot Bas Eickhout van GroenLinks. Die zag al dat er geen verandering is in de definitie van biobrandstoffen, dat oude Europese bossen niet worden beschermd.

Timmermans: “We redden het niet zonder biomassa. Dan gaan we de doelstelling niet halen. Maar de vraag is wel: wat voor biomassa? Waar ik mij me heel verschrikkelijk aan erger, is dat het nog steeds mogelijk is om hele bomen in kleine stukjes te snijden en die in een verbrandingsoven te gooien voor energieopwekking. Dat is hartstikke fout.”

Aan de andere kant heeft hij te maken met lidstaten die het te snel vinden gaan. Timmermans: “Mensen zullen zeggen: dit gaat wel heel ver. Dit is wel heel heftig. Maar we hebben geen keus als we de doelstelling willen halen. Geen keus. Je kunt er niets van afknabbelen. Je kunt er hooguit iets anders in stoppen.”

Hij weet al op welke punten er in de Europese Raad discussie zal zijn: “Hernieuwbare energie. Dat ziet er vanuit verschillende lidstaten anders uit. Als je veel bossen hebt, dan is het iets anders dan als je geen bos hebt. Dat verandert het perspectief.”

Krachtige lobby's

“Of belasting op energie. Belasting heffen, dat doen de lidstaten. We weten allemaal dat daar dingen in moeten veranderen, want fossiele brandstoffen zijn te weinig belast en energie is te veel belast. Daar zijn voorstellen voor, maar je hebt er unanimiteit bij nodig. Op alle lidstaten wordt van alle kanten druk uitgeoefend. Of het introduceren van strengere regels in de luchtvaart en de zeevaart. Ja, dat zijn hele krachtige lobby’s. Die staan meteen op de stoep.”

Van Nederland verwacht hij niet al te veel tegengas. “Nederland is laat begonnen, maar is nu wel op stoom aan het komen – no pun intended. Het land heeft natuurlijk weinig ruimte, dus moet het creatief zijn. Dat wil zeggen: veel wind op zee en creatief zijn met zonne-energie. Door de fysieke omstandigheid van een dichtbevolkt land heeft Nederland nog wel een uitdaging. Maar er ligt ook een kans: als je het verknoopt met de waterstofeconomie dan loopt Nederland ook weer voorop. Het kan daar dankzij het aardgasnetwerk ook echt een leidende rol in gaan spelen.”

Toch moet iedereen meegaan volgens Timmermans, lidstaten èn parlement. “Ik denk dat ik zo langzamerhand niemand meer hoef uit te leggen hoe ernstig de klimaatcrisis is. Het was onlangs 50 graden in noordwest-Canada. Er waren tornado’s in Tsjechië. Dat hebben we nog nooit eerder gezien. Oogsten die overal mislukken. We moeten nu maatregelen nemen, zodat we ervoor zorgen dat die crisis niet volledig uit de hand loopt. Als ik zo om me heen kijk naar wat er in de natuur allemaal gebeurt, dan denk ik dat het gevoel van urgentie de komende jaren alleen maar zal toenemen. Klimaatontkenners zijn een uitstervend ras. Ik maak me nu dan weer zorgen of het gevoel van wanhoop toeneemt. Het gevoel van: redden we het allemaal wel?”

Ingrijpende veranderingen

“Ik ben bang dat het gevoel zal worden: ‘O, we zijn nu al zo ver, moeten nu eigenlijk nog wel al die dingen doen terwijl het toch niet meer te stoppen is?’ Want hoewel dit heel heel moeilijk is, ben ik er echt honderd procent van overtuigd dat we dit kunnen doen. We kunnen dit en als we het doen, dan doen we echt iets voor onze kinderen en kleinkinderen dat bitter, bitternoodzakelijk is. En het is te doen. Het is te doen.”

Als iedereen maar meewerkt. En liefst ook nog snel. “Behalve compromisbereidheid, vraagt dat bij onze medewetgevers ook enige snelheid. We moeten er natuurlijk wel een paar jaar mee kunnen werken voor het 2030 is. Er is maar 8,5 jaar.” Hij weet niet of het gaat lukken. Misschien niet. “Mijn grootste zorg is of we het er allemaal door krijgen. Of we met voldoende snelheid deze hele ingrijpende veranderingen, die iedereen zullen raken, over de bühne krijgen. Dat de lidstaten en het Europees Parlement er overeenstemming over kunnen krijgen. We hebben zo ontzettend weinig tijd.”

Lees ook:

De EU beitelt twee belangrijke klimaatambities in marmer

21 april 2021: EU-lidstaten en het Europees Parlement bereikten een akkoord over klimaatambities. In 2030 moet de CO2-reductie 55 procent bedragen, in 2050 moet de hele Unie klimaatneutraal zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden