Terugblik 2019Opmerkelijke reacties

Er schuilt een hele wereld achter de lezersbrief

Lezers van Trouw sturen 365 dagen per jaar hun reacties naar de opinieredactie. Tientallen per dag. Wat beweegt lezers om te reageren? De opinieredactie koos vijf opmerkelijke inzendingen en ging op zoek naar de drijfveren van de auteurs.

‘Dit kan veel efficiënter allemaal’

Achter de gevel van het Utrechtse jarendertighuis van Rob Snoeks (68) gaat een energiefabriekje schuil. Hij schreef er in november een van de best gelezen opiniebijdragen over. Vijftig meter diep in de voortuin – dieper mocht niet van de gemeente – zitten twee buizen als een U met elkaar verbonden. Onder woonkamer en keuken legde hij vloerverwarming aan zonder het prachtige parket op te offeren. De kolossen van radiatoren (want waarom slopen wat je kunt (her)gebruiken?) verbergen zelfgeknutselde treetjes met mini-ventilatoren voor het beter verspreiden van warme lucht.

Het dak laat geen centimeter onbenut om zon te vangen voor stroom of warm water. Panelen blikken naar het zuidwesten voor de meeste opbrengst. Op zolder staat het pièce de résistance. Rob Snoeks trekt trots ‘de koelkast’ open: de warmtepomp. Die weet aan de aarde constant zo’n 3 graden warmte te onttrekken. Zo heeft hij 60.000 kilowatt (oliestook) gedecimeerd tot een duurzame 8000 kW.

Rob Snoeks op zijn energiezuinige dak in Utrecht.Beeld Werry Crone

De gepensioneerde KLM-piloot zette deze stappen ‘gedreven door techniek’. “In de luchtvaart gaat het ook om zo efficiënt mogelijk vliegen met zo min mogelijk brandstofverbruik. Bovendien zie je vanuit de cockpit de enorme milieuschade zoals lange tijd na de Golfoorlog toen Saddam oliebronnen in de fik stak.” 

Die blik maakt hem een andersdenker. Hij beschrijft: “Ik wandel met mijn hond, het is vroeg donker. Er doemt een beeld op van een satelliet die stil hangt terwijl de wereld er onder door draait. Om vijf uur lichten bij de snelwegen rond Utrecht files op. Een miljoen kacheltjes, want het rendement van de verbruikte brandstof is nog geen 30 procent, de rest gaat de atmosfeer in. Een half uur later verschijnt onder de satelliet Londen, weer spits met miljoenen kacheltjes, Ierland iets rustiger, en dan de drukke oostkust bij New York… Je hoeft geen klimaatexpert te zijn om te weten wat de gevolgen zijn.”

Alle politieke discussies over lagere maximumsnelheid – waarom alleen overdag? – en dromen over waterstof brengen geen echte oplossingen. Minder vliegverkeer? Onlangs berekende hij dat vliegen met een nagenoeg vol vliegtuig brandstoftechnisch veel efficiënter is dan alleen in een auto in de file staan. Snoeks noemt het wel “een keihard, relevant gegeven” dat overal waar ‘te’ voor staat – behalve tevreden – niet goed is. “Er rijden te veel auto’s, we vliegen te veel, gebruiken te veel grondstoffen, we verspillen te veel.”

Het triggert hem als techneut: dit kan veel efficiënter en dus met minder schade. Hetzelfde dreef hem naar de warmtepomp. Maar ook daarvoor moet je anders denken, ‘het duurde wel even voor ik alle puzzelstukjes bij elkaar had’. “Als je voor de televisie zit, koel je snel af. Je draait de cv-thermostaat hoger en binnen afzienbare tijd is het warm. De warmtepomp werkt anders, die moet je de tijd geven, drie à vijf uur voor een paar graden. Hij krijgt het prima warm als je het verschil tussen dag- en nachttemperatuur maar klein houdt.” Om anderen te inspireren die “dit ook willen omdat ze er lol in hebben, voor de toekomst van hun kleinkinderen en niet voor de centen”, schreef hij ‘de vijf waarheden over de warmtepomp’.

Schande, geen woord over Luther

Woedend werd Dick de Jongh (91), toen hij donderdag 31 oktober Trouw las. Het was Hervormingsdag, gewijd aan Luther en het begin van het protestantisme. Maar geen woord erover in zijn krant.

In zijn woonkamer in Borne staat in de ene hoek een grote Statenbijbel op een lessenaar. In de andere hoek de computer. “Daar zit ik hele dagen achter.” Maar de boze brief die hij naar de redactie stuurde, schreef hij met de hand. 

De boze, handgeschreven brief van Dick de Jongh.

De Jongh laat zijn koffie koud worden en haalt iets van de schrijftafel. “Deze Parker kreeg ik van een oom en tante bij mij eindexamen hbs-A aan het Hervormd Lyceum in Amsterdam. Ik was achttien, want ik was een keer blijven zitten.” Een vulpen met een knijpreservoir, 73 jaar oud, nog altijd in gebruik. Dick de Jongh houdt van brieven schrijven. “En dat doe je niet met de machine. Handgeschreven, dat vind ik persoonlijker.” 

Zo schrijft hij ook brieven naar vrienden. Maar niet naar zijn dochters. Die spreekt hij per telefoon. Hij begint over zijn ‘hok’, waar hij werkt aan biografieën van vooral protestantse theologen. Ook de tweede koffie blijft koud. Het ‘hok’ blijkt een ordelijke, ruime werkkamer met boeken en foto’s.

“Elk goed huwelijk eindigt in een catastrofe”, zegt hij en het klinkt nuchter. Op zijn bureau vele foto’s van Geertje, zijn vrouw die tien jaar geleden overleed. “We waren vijftig jaar innig samen.”

Zij zette hem aan om na zijn pensionering biografieën te gaan schrijven. Daarvoor gaat hij geregeld naar Amsterdam, om in archieven van de universiteit research te doen. “Dan een bakje soep in de mensa en met de trein naar huis. Tegenwoordig wel eerste klas.” Na eindelijk een eerste hap van zijn koekje zegt hij: “Iedere ochtend ben ik dankbaar dat ik er ben. En ben ik blij met een nieuwe dag. Dat is steeds weer een wonder.”

Dauert keine Zigarette

 ‘Was ich noch zu sagen hätte, dauert eine Zigarette.’ ’s Avonds laat, in de auto op weg naar huis, luistert Frans Koevoets (67) naar dat liedje waar ‘Met het oog op morgen’ mee begint. “Een leuk lied, maar die vanzelfsprekendheid van dat roken, dat blijft voor mij pijnlijk.” Toen hij deze zomer las over het rookverbod op terrassen en perrons, besloot hij een mail over dat liedje naar Trouw te sturen.

Het werd op 12 augustus geplaatst en dat leidde tot vele reacties, van de NOS en verschillende kranten tot KWF Kankerbestrijding. Sommige reacties waren ontroerend, andere ronduit naar of dreigend zelfs. “Ik bedoelde het serieus. In mijn werk als geestelijk verzorger kom ik veel mensen tegen die kanker hebben gekregen. Ik doe uitvaarten van kankerpatiënten. Roken is verslavend. In 2017 overleden 19.400 mensen aan aandoeningen die met roken in verband staan.”

Kort na elkaar zijn de vader en de zus van Frans Koevoets overleden, allebei aan kanker en allebei nog jong. “Dat is ontwrichtend.”

Maar het is niet louter zwaar en naar. “De zondag nadat het stukje was verschenen ging ik voor in een kerkdienst in Arnhem. Ik gebaarde de organist dat hij even moest wachten met inzetten. De organist riep, heel hard: ‘Dauert keine Zigarette’. De hele kerk lag plat.”

De brief

De tune over de sigaret kan echt niet meer

Gelukkig heeft Tom Voeten van Clean Air Nederland succes met het terugdringen van roken als normaal gedrag in het openbaar (Trouw, 1 augustus). Het mag niet meer op perrons op de stations. Gelukkig is er ook het goede werk van Bénedicte Ficq in haar strijd samen met longartsen tegen de tabakslobby. Wat mij al jaren stoort en verwondert is dat op de door de Nederlandse overheid gesubsidieerde radiozender NPO 1 dagelijks tot 2 maal toe roken als normaal gedrag voorgesteld wordt in de begin- en eindtune van ‘Met het oog op morgen’. De presentatoren, die ik voor het overige waardeer, maken geen principiële bezwaren. Elke keer klinkt: Wat ik nog te zeggen zou hebben, duurt een sigaret. (‘Was ich nog zu sagen hätte, dauert eine Zigarette’) Het roken is in de tune een onaantastbare vanzelfsprekendheid. Hier moet een eind aan komen. Of moeten we als publiek een actie beginnen?

Frans Koevoets, Dieren

Nog steeds geen rijbewijs 

“Over enkele maanden verloopt mijn rijbewijs. Met angst en beven (gelukkig niet letterlijk) zie ik de nieuwe aanvraag tegemoet”, schreef de 74-jarige Hanneke Withoos uit Leerbroek eind juni als antwoord op de vraag van Monic Slingerland naar de herkeuring van automobilisten van 75-plus. Nee, ze heeft nog steeds geen nieuw rijbewijs. “Ik ben in november wel gekeurd, dat kost je dan 40 euro. Het is waardeloos.”

Ze mag, net als leeftijdsgenoten, een jaar langer doorrijden. “Ik vond het idioot dat je met 75, in deze tijd, opnieuw gekeurd moet worden. De meesten van mijn leeftijd staan nog voor driekwart in het leven. We zijn goed genoeg om vrijwilligerswerk te doen, op de kleinkinderen te passen. En dan doen ze alsof je oud en afgedaan bent.” De mail naar Trouw heeft ze ‘in een opwelling’ geschreven. Want zo vaak doet ze dat niet.

De auto is belangrijk. Ze wonen buiten en haar man kan niet meer rijden. Hanneke Withoos werkte vroeger bij de Bijenkorf. Nu is ze actief met vrijwilligerswerk. Eerst voorlezen bij kleuters, en sinds ze verhuisd zijn naar het 55-pluswooncomplex schenkt ze daar koffie, en zorgt ze voor een gezellige versiering, nu voor de Kerst. “Ja, ik ben best actief. Hier in huis hoor ik bij de jongeren.”

De brief

Angst en beven

Over enkele maanden verloopt mijn rijbewijs. Met angst en beven (gelukkig niet letterlijk) zie ik de nieuwe aanvraag tegemoet. We kunnen net zo goed die keuring overslaan en bij 80 een verplichte rijtest afleggen. Ouderen zijn 10 jaar jonger geworden.

Hanneke Withoos (74), Leerbroek

Choupette moet wennen aan het tuigje

Veel kattenbezitters vonden het raar dat twee juristen suggereerden in Trouw van 27 november, dat de kat als ‘roofdier’ volgens Europese richtlijnen eigenlijk binnenshuis moet blijven. Marie José Robben(60) helemaal niet, zo antwoordde ze de redactie toen die rondvroeg wat de lezers van deze kwestie vonden.

Op haar bovenwoning in Amsterdam laat ze zien hoe ze ermee omgaat .“Ik weet dat het niet lekker zit, je moet aan het tuigje wennen”, zegt Robben tegen Choupette. De kater is vijf maanden en zit daarom nog in het wenprogramma dat katten ondergaan als ze bij de kunstenares intrekken.

Choupette, een oosterse korthaar vernoemd naar de kat van het overleden mode-icoon Karl Lagerfeld, miauwt klaaglijk. De drie jaar oude poes Miss Daisy kijkt er niet meer van op. Zij reisde al regelmatig mee met Robben en haar man naar hun tweede huisjes waar ze alleen buiten mogen aan een tuigje. En dat allemaal mede voor Karel Appel, de vogel die er al verschillende jaren zijn nest bouwde in het vogelhuisje.“Ik hou van katten, maar ook van vogels”, verklaart Robben deze maatregel.

En precies daarom is haar balkon met gaas afgesloten: Choupette en Daisy kunnen niet in de nacht op jacht. “Nou ja, een muis kan ik me nog wel voorstellen”, zegt Robben, die als molenaarsdochter elk jaar een nieuwe kat mocht uitkiezen zodat die het graan kon beschermen tegen muizen. Helaas at de kat vaak mee met het muizengif. “Maar een kat die vogels doodt, dat wil ik niet. Ze krijgen bij mij toch eten genoeg? Zolang je ze genoeg aandacht geeft, en nepmuizen als speelgoed, hebben ze een goed leven.”

De kwestie van katten die buitenshuis beschermde diersoorten zouden bedreigen, leverde een recordaantal lezersreacties op.“Nou ja, op het platteland is  het misschien anders”, nuanceert Robben. “Maar in de stad hoort een kat binnen. Kijk ook naar de ergernis van buren als die in hun tuin poept.” Choupette – met Daisy naamgever van een instagramaccount – heeft intussen geluk: het tuigje mag af.

De brief

Huisgenoten

Natuurlijk moeten katten aan de lijn. Ik heb er twee als huisgenoten, maar zou het vreselijk vinden als ze een nest leeghalen of een ander dier doden. Puur voor hun plezier, want ze krijgen iedere dag eten. Pas na een training met het tuigje mogen ze bij mij naar buiten.

Marie José Robben, Amsterdam

Lees ook:

Vijf waarheden over de kosten en de werking van de warmtepomp

Lezer Rob Snoeks uit Utrecht verwarmt zijn jarendertighuis met een warmtepomp. Zijn advies: kies niet voor zo’n pomp om de centen, maar voor het klimaat, de kleinkinderen, de techniek, de uitdaging of gewoon omdat het leuk is.  

Komt uw kat buiten? Dan overtreedt hij Europese regels

Een kat die de deur uit gaat richt een ecologische ravage aan. En wie de regels goed leest, ziet dat het eigenlijk ook helemaal niet mag, zeggen twee juristen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden