1967. Afro-Amerikaanse atleten spreken zich uit. Zittend links is Bill Russell. Naast hem Muhammad Ali.Beeld getty

Deja VuBill Russell

Een basketbalgrootheid die ook als mens respect wil

Basketballegende Michael Jordan kreeg, voordat hij onlangs honderd miljoen dollar beschikbaar stelde voor Black Lives Matter, soms kritiek dat hij zich onvoldoende uitsprak tegen racisme. Bill Russell, een van de andere groten in dezelfde sport, heeft dat verwijt nooit gekregen. Veel van de met name blanke Amerikanen vonden hem eerder te uitgesproken.

Russell schroomde nooit om stelling te nemen. Hij maakte als jonge speler naam door twee keer kampioen te worden met het universiteitsteam van San Francisco. Door die successen kwam hij in 1956 in beeld bij het showteam van de Harlem Globetrotters. Maar hun manager voerde de onderhandelingen via Russells coach. Dat schoot de atleet in het verkeerde keelgat: als hij geen gesprek waardig was dan verdienden de Globetrotters hem ook niet als speler.

De 2 meter en acht centimeter lange Russell leidde datzelfde jaar als aanvoerder het Amerikaanse basketbalteam naar Olympisch goud in Melbourne. In de finale werd de Sovjetunie met 89-55 verslagen, een overwinning die extra telde ten tijde van de onderdrukking van de Hongaarse Opstand.

Barrières in de sport doorbroken

Meteen daarna begon Russell als speler in de belangrijkste Amerikaanse basketbalcompetitie, die van de NBA (toen met veel meer blanke spelers dan nu). De Boston Celtics werden in belangrijke mate dankzij hem elf keer kampioen tussen 1956 en 1969. In de laatste drie seizoenen (twee keer NBA-kampioen) was hij tevens coach.

Russell was de eerste Afro-Amerikaan die deze functie kreeg in een van de vier grote sportcompetities in de VS (honkbal, American football, ijshockey en basketbal). Tijdens zijn eerste persconferentie kreeg hij als een van de eerste vragen of hij niet bevooroordeeld zou zijn tegenover spelers. Russell antwoordde met een korte ontkenning, terwijl hij zich waarschijnlijk in gedachten afvroeg of een blanke coach ooit die vraag had gekregen.

Meestal was de sportman minder terughoudend en sprak hij zich duidelijk uit. Russell stelde supportersuitingen als ‘Ga terug naar Afrika, baviaan’ aan de kaak. Hij weigerde een oefenwedstrijd te spelen, nadat een naburig restaurant had geweigerd zwarten te bedienen. Hij gaf in een zeer gespannen sfeer basketbal-clinics voor zwarte en blanke kinderen in het gesegregeerde zuiden. Russell liep mee in de Mars naar Washington in 1963, beroemd geworden door de I have a dream-toespraak van Martin Luther King. In 1967 steunde hij bokser Mohammed Ali die dienst weigerde in Vietnam. De vechtsporter: “Zij (de Vietnamezen) hebben me nooit nikker genoemd of gelyncht.”

Basis voor zijn houding was volgens Russell de liefde die hij kreeg van zijn ouders. Die gaf hem zoveel zelfvertrouwen dat hij zichzelf ondanks stelselmatige discriminatie nooit als minderwaardig ging beschouwen of zich daarnaar ging gedragen. Discriminatie was het probleem van racisten.

Geëerd door president Obama

Barack Obama hing Russell in 2011 de Presidential Medal of Freedom om. In zijn toespraak memoreerde de president dat de gedecoreerde liever als mens dan als basketballer werd beschouwd. “Basketbal is wat ik doe. Mens is wat ik ben.”

Ook op hoge leeftijd blijft Russell zich mengen in het publieke debat. In 2017 verspreidde hij via social media een foto waarop hij knielde met de Presidential Medal of Freedom om zijn nek. Een gebaar uit solidariteit met Colin Kaepernick en andere American Football-spelers, die veel kritiek kregen omdat ze uit protest tegen politiegeweld en racisme knielden in plaats van rechtop stonden tijdens het spelen van het Amerikaanse volkslied.

Deze week postte Russell, inmiddels 86, de foto nog eens. Hij schreef erbij dat de laffe en verdeeldheid zaaiende Donald Trump mensen onterecht wil laten geloven dat het knielen disrespectvol en on-Amerikaans is. Eerder liet hij weten geroerd te zijn door de massale protesten na de dood van George Floyd. “We gaan verandering zien, maar waarschijnlijk niet genoeg.”

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Lees ook: 

Deze Netflixserie over Michael Jordan is even verslavend als indrukwekkend

Een mooi degelijke, ernstige ­manier van historie schrijven, die tussen de regels door antwoord geeft op de vraag die Michael Jordan in ­aflevering zeven even van zijn stuk bracht.Niemand komt in de geschiedenisboeken terecht omdat-ie aardig is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden