Neuroloog Martijn Pruissen (in de witte doktersjas) en John Taks, voorzitter van de raad van bestuur van het Diakonessenhuis: ‘We gaan het nu anders doen.’

InterviewDiakonessenhuis

Dit ziekenhuis in Utrecht is klaar voor de storm: ‘We vrezen de tweede golf maar zijn optimistisch’

Neuroloog Martijn Pruissen (in de witte doktersjas) en John Taks, voorzitter van de raad van bestuur van het Diakonessenhuis: ‘We gaan het nu anders doen.’Beeld Patrick Post

Bij de tweede coronagolf moet de reguliere zorg in het Utrechtse Diakonessenhuis zo veel mogelijk doorgaan. Het ziekenhuis is optimistisch. “We zijn veel beter voorbereid dan een halfjaar geleden.”

Alstublieft!” Een medewerker bij de ingang van het Diakonessenhuis in Utrecht overhandigt een wit mondkapje, met daarop het logo van ziekenhuis. Nog even de handen ontsmetten, en bezoekers mogen hun weg door de smalle gangen van het ziekenhuis vervolgen. In de ruime ontvangsthal zitten veel tweetallen op bankjes te wachten, veelal patiënten geflankeerd door hun naaste. Overal hangen bordjes met de aansporing om de anderhalve meter afstand in acht te nemen.

Het is nog relatief kalm in het oudste ziekenhuis van Nederland. Maar de cijfers liegen niet: het aantal besmettingen loopt steeds verder op, ook in de regio Utrecht. Iedere dag raken bijna driehonderd mensen in de regio besmet met het virus. Het aantal coronagerelateerde opnames in het Diakonessenhuis is op dit moment negen, vier mensen liggen op de intensive care.

Bij de ingang van de ic heerst nog een serene rust. Dat was in april wel anders. Toen werden er af en aan coronapatiënten naar de afdeling vervoerd, vaak in kritieke toestand. Op het hoogtepunt van de eerste golf lagen er twintig coronapatiënten op de ic.

‘We gaan het nu anders doen’

Is dit de stilte voor de storm? “Stil is het eigenlijk nooit in het ziekenhuis”, grapt neuroloog Martijn Pruissen. Gekleed in zijn witte artsenjas neemt hij plaats aan tafel in de bestuurskamer van het ziekenhuis. Op zijn mondkapje prijkt het logo van voetbalclub FC Utrecht. En hoe zit het met de storm? “Er zal een storm komen, maar we hebben wel goede hoop dat die minder hevig zal zijn dan een halfjaar geleden.” Pruissen is naast neuroloog voorzitter van het bestuur van de medische staf. Samen met het algemene ziekenhuisbestuur maakt hij plannen om zo goed mogelijk voorbereid te zijn op de tweede golf. Het in stand houden van de reguliere zorg heeft prioriteit. “Terugkijkend op de eerste golf hadden we ons nog meer moeten richten op niet-coronapatiënten. Dat gaan we nu anders doen.”

Aan de vooravond van wat hoogstwaarschijnlijk de tweede coronagolf is, heerst ook landelijk ongerustheid over het in stand houden van die reguliere zorg. Tijdens de eerste golf in april en mei kwam deze vrijwel stil te staan. Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg, luidde al meermaals de noodklok: hij voorspelde afgelopen maandag tijdens een persconferentie dat veel ziekenhuizen dit weekend zullen moeten beginnen met het afschalen van de niet-coronazorg. Coronapatiënten vragen immers steeds meer aandacht van artsen en verpleegkundigen. Volgens Kuipers zullen ziekenhuizen het eerste planbare zorg uitstellen die niet leidt tot nadelige gezondheidseffecten, zoals staaroperaties of een nieuwe heup of knie.

Een ding wil Pruissen duidelijk maken: het Diakonessenhuis is niet minder bezorgd dan anderen. “Wij vrezen voor de tweede golf. Maar we zijn wel optimistisch. Ik ben ervan overtuigd dat we dat nu veel beter in staat zullen zijn om de reguliere zorg in de lucht te houden dan een halfjaar geleden.” Maar hoe? Wat is er nu anders? Alles staat of valt bij de beschikbaarheid van personeel, zegt de stafvoorzitter. “Dat is de crux. Zonder personeel kunnen we geen zorg leveren.”

Neuroloog Martijn Pruissen (in de witte doktersjas) en John Taks, voorzitter van de raad van bestuur van het Diakonessenhuis: “We zijn veel beter voorbereid dan een halfjaar geleden.”Beeld Patrick Post

Plannen om de drukte op te vangen liggen klaar

Mocht het aantal ziekenhuisopnames de komende tijd flink toenemen, dan worden er ook weer verpleegkundigen exclusief ingezet op de corona-afdelingen, die zijn dan niet inzetbaar voor de reguliere zorg.

Er liggen al allerlei plannen om dat op te vangen: zo is het ziekenhuis in overleg met uitzendbureaus over de inzet van extra verpleegkundigen. Er is een flexpool, en er is een herverdeling gemaakt zodat iedere medewerker optimaal wordt ingezet zonder dat de capaciteit op de reguliere zorg direct wegvalt. Ook oud-medewerkers staan klaar om bij te springen als dat nodig is. Verpleegkundigen van alle afdelingen krijgen extra scholing, zodat ze op de corona-afdeling kunnen bijspringen.

Ondanks al die plannen is het ziekenhuis onzeker of het genoeg zal zijn. “Dat weten we gewoon niet. We proberen er zo goed mogelijk op te anticiperen, maar we kunnen het niet volledig dichttimmeren”, zegt woordvoerder Arian Kuil.

Misschien nog wel belangrijker voor het in stand houden van de reguliere zorg is de gezondheid van de medewerkers, zegt John Taks, voorzitter van de raad van bestuur van het ziekenhuis. Tijdens de eerste golf was er immers veel ziekteverzuim. “We moeten heel zuinig zijn op ons personeel. We hebben een heel actief testbeleid, ons personeel heeft altijd voorrang. Iemand die zich voor elf uur ’s ochtends laat testen heeft eind van de middag de uitslag. Daarmee kunnen we zorgen dat er zo veel mogelijk personeel aanwezig is.”

Sneltesten voor spoedgevallen

Er is bovendien een beperkt aantal sneltesten beschikbaar voor spoedgevallen, voegt Pruissen toe. “Onlangs was er een specialist met lichte coronaklachten, die over twee uur zou moeten beginnen aan een reeks operaties. Die hebben we snel laten testen. Na een uur wisten we dat hij negatief was en kon hij opereren. Anders hadden we zeven patiënten af moeten bellen. Zo zijn er meer voorbeelden, bijvoorbeeld een verpleegkundige op een afdeling die geen vervanger heeft. Voor die mensen is er een sneltest, zodat je de patiënten niet teleur hoeft te stellen.”

De leiding heeft nu ook meer oog voor de mentale gezondheid van de medewerkers. Afdelingen werken met dagstarten en -afsluitingen; groepsgesprekken waarbij ook psychologen en geestelijk verzorgers aanwezig zijn. Wat ook helpt om de moed erin te houden is de onderlinge verbondenheid in het relatief kleine ziekenhuis, zegt Taks. We vormen een hechte club, het voelt als een familie. Dat is echt wel anders in een groter ziekenhuis.”

De draaiboeken voor de tweede golf liggen klaar, op basis van kleurcodes: groen, geel, oranje, rood. “Voor elke fase is duidelijk omschreven wat er moet gebeuren”, zegt Pruissen. “We hebben nu tien coronapatiënten: dat is het moment dat we ons voorbereiden om van groen naar geel te gaan. Bij veertien coronapatiënten gaan we een cohortafdeling openen.” Bij zo’n cohortafdeling liggen de coronapatiënten bij elkaar, ze worden dan verzorgd door een vast team. Dat scheelt tijd, werkdruk en materiaal, en het verkleint de kans op besmettingen binnen het ziekenhuis.

Overvallen door het virus

Al met al is het ziekenhuis nu een stuk beter voorbereid dan een halfjaar geleden, tijdens de eerste golf. In maart en april werd het Diakonessenhuis toch wel enigszins overvallen door het virus, vertelt Taks. “We zagen zieke patiënten die plotseling heel snel verslechterden. Daar waren we als ziekenhuis niet goed op voorbereid.” De ic-capaciteit werd opgerekt door een operatiekamer en een uitslaapkamer om te bouwen tot intensive care. “Het was voor iedereen heel onzeker”, zegt Pruissen. “We wisten niet met wat voor ziekte we te maken hadden. Medewerkers zagen ook de beelden uit Italië, waar zorgmedewerkers door het virus overleden. Dat was allemaal heel spannend.”

“Voor het eerst werden we geconfronteerd met de vraag: hoe houden we de niet-coronazorg zo goed mogelijk in de lucht? Dat was behoorlijk schipperen.” Het ziekenhuis experimenteerde met telefonische consulten en beeldbellen, om toch zo veel mogelijk contact met patiënten te kunnen houden. Het ziekenhuis overlegde daarnaast met huisartsen om te bepalen welke zorg door kon gaan en welke niet.

Het terugschroeven van de reguliere zorg bleek echter onvermijdelijk. Operaties werden uitgesteld, spreekuren gingen niet door en uit noodzaak werden de poliklinieken in de vestigingen Zeist en Doorn tijdelijk gesloten. Veel zorg bleef zo op de plank liggen, en dat moest later weer worden ingehaald. “Het heeft voor een deel ook met de patiënten zelf te maken”, zegt Pruissen. “Bij veel mensen was er een angst om naar het ziekenhuis te komen. Er zijn zeker patiënten geweest die we graag hadden ontvangen, maar die niet durfden te komen.”

Een compliment voor de dokters en verpleegkundigen

Voorzitter Taks is desondanks trots op de manier waarop het ziekenhuis destijds stand heeft gehouden. “We hebben uitstelbare operaties moeten afzeggen om extra personeel te kunnen vrijmaken, dat is waar. Maar de spoedeisende hulp en ook de semi-spoed is altijd doorgegaan. Afgelopen week hebben we nog uitgebreid teruggekeken met alle artsen die kankerpatiënten behandelen. Het blijkt dat we vrijwel alle patiënten die zich tijdens de eerste golf bij ons hebben gemeld hebben kunnen helpen. Dat vind ik echt een compliment waard aan de dokters en verpleegkundigen.”

In de komende maanden wil Taks het uitstellen van operaties zo veel mogelijk vermijden. Mocht dat toch nodig zijn, dan zijn het de specialisten die bepalen welke operatie voorrang krijgt. De voorzitter heeft er alle vertrouwen in dat zij de juiste keuzes maken. Wat meer begrip vanuit de samenleving zou niet misstaan, vindt de voorzitter. “Ik stoor me aan het feit dat veel Nederlanders ervan uitgaan dat alles snel gefikst kan worden in het ziekenhuis. Soms is dat helemaal niet nodig. Bij bepaalde klachten moet je snel handelen, tuurlijk. Maar voor sommige operaties kan het geen kwaad dat ze even worden uitgesteld, dat is geen enkel probleem.”

Taks zou graag zien dat het ministerie van volksgezondheid een campagne start om mensen bewust te maken bij welke klachten ze zich moeten melden bij de huisarts of het ziekenhuis. Bijvoorbeeld bij extreme pijnklachten, bloedverlies op bepaalde plaatsen. “Daar zijn wij voor, wees niet terughoudend. Bij andere dingen, als je extreem gesport hebt, of iets te zwaars hebt getild, of je hebt een griepje, denk dan even na of het niet een dag later kan.”

Veel lichtpuntjes

Stafvoorzitter Pruissen heeft hoe dan ook goede hoop dat de tweede golf niet zo ernstig zal zijn als de eerste, waardoor ook de reguliere zorg minder te lijden zal hebben. “Er zijn veel lichtpuntjes. We weten meer van de ziekte, we kunnen hem beter behandelen. We geven nu dexamethason waarvan we nu weten dat het helpt. En we weten bijvoorbeeld ook dat mensen met corona, zeker als ze te zwaar zijn, makkelijk bloedpropjes kunnen ontwikkelen. Daar zijn we nu al preventief op aan het behandelen. Dat alles maakt dat mensen minder lang in het ziekenhuis zullen liggen, dat ze minder kans maken om naar de ic te gaan, en sneller zullen herstellen.”

“Niemand zit hier op te wachten, en natuurlijk kunnen we tegen grenzen aanlopen. Maar ik ben een positief ingesteld mens, en dat moet ook. Rutte heeft gelijk: wij kunnen wel klaar zijn met het virus, maar het virus is nog niet klaar met ons.”

Ziekenhuisopnames

In Nederland lagen vrijdag 733 coronapatiënten in het ziekenhuis, van wie 160 op de intensive care. Dat zijn 42 meer ziekenhuisopnames dan de dag ervoor. Volgens Ernst Kuipers van het Landelijk Netwerk Acute Zorg is dat naar verwachting. Het aantal opnames zal de komende nog verder oplopen, denkt Kuipers.

Lees ook: 

De tweede golf is al voelbaar in de ziekenhuizen

Het aantal coronapatiënten opgenomen in het ziekenhuis stijgt met meer dan 10 procent per dag. Dat zorgt al voor problemen.

Het tekort aan ic’ers is de achilleshiel bij een tweede coronagolf

De vraag lijkt inmiddels niet meer óf er een tweede coronagolf komt, maar wanneer.Belangrijker nog is de vraag of ziekenhuizen klaar zijn voor een nieuwe hausse aan Covid-19-patiënten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden