Toen alles nog goed was: Tweede Kamerfractie leden van Denk Ozturk, Azarkan en Kuzu (vlnr) arriveren bij de Ridderzaal op Prinsjesdag 2018.

Ruzie

Denk-leden: Öztürk zet de toekomst van onze partij op het spel

Toen alles nog goed was: Tweede Kamerfractie leden van Denk Ozturk, Azarkan en Kuzu (vlnr) arriveren bij de Ridderzaal op Prinsjesdag 2018.Beeld ANP

De partij Denk koerst af op een rampzalige ledenvergadering, waar de twee ruziënde oprichters lijnrecht tegenover elkaar zullen staan. Of is er nog een oplossing?

 Ruzie, scherven, ongeluk. Het beeld van de crisis in Denk is niet fraai. De top van de partij die volgens haar manifest streeft naar verbinding, naar een rechtvaardige en sociale multiculturele samenleving, rolt vechtend over straat. De twee oprichters die samen wilden optrekken tegen de wij-zij-verharding in Nederland, maken elkaar bittere verwijten van ‘politieke broedermoord’ en ‘grensoverschrijdend gedrag, onze kernwaarden onwaardig’.

Hoe kwam het zover? En is er leven na deze partijstrijd?

Om met dat laatste te beginnen: als het aan de leden en achterban van Denk ligt wel. Een telefonische rondgang deze week levert dit geluid op: de lokale afdelingen willen verder. Stop met die Haagse vete en luister naar ons, zeggen ze. “We willen geen eendagspartij zijn”, zegt een lokale fractievoorzitter die anoniem wil blijven. Want er heerst ook angst. Lang niet iedereen wil met naam geciteerd worden. Omdat er al zoveel gezegd is in de media, omdat ze geen partij willen kiezen of uit vrees voor ‘politieke lynch’ zoals de Roermondse voorzitter Selami Coskun het in het paasweekend in een persverklaring noemt.

Opvallende eensgezindheid is er over één ding: oprichter, huidig partijvoorzitter én Kamerlid Öztürk moet een stap opzij doen, om de partij te redden. Sommigen vinden dat hij en de rest van het bestuur eerst tijdelijk moeten aftreden, in afwachting van het oordeel van de leden. Een meerderheid ziet geen toekomstige rol meer voor Öztürk, de onbehouwen voorzitter. “Het is tijd voor een jonger, frisser kader”, zegt een lokale fractievoorzitter. Acht van de dertien lokale afdelingen, twee provinciale, de partijraad én de jongerenbeweging doen vlak voor het paasweekend een dringende oproep aan het partijbestuur: treed af.

Kapiteintje Öztürk luistert niet

Het felst is nog de voorzitter van de Amsterdamse gemeenteraadsfractie, Mourad Taimounti. Hij is een van de weinigen die durft te praten. “Ik heb het hart op de tong. We hebben alles geprobeerd, maar deze man, kapiteintje Öztürk, luistert niet. Hij zet onze toekomst op het spel en alles wat we bereikt hebben.” Taimounti vindt de ruzie tussen de oprichters ‘een schoffering’ van al die mensen die in 2017 voor het eerst van hun leven naar de stembus gingen, en op Denk stemden.

De Amsterdamse afdeling, met de instemming van enkele andere lokale afdelingen, zou het liefst zo snel mogelijk zelf een ledenvergadering organiseren. Taimounti laat juristen uitzoeken of dat volgens het statuut kan. Tien procent van de ongeveer 4000 leden moet voorstander zijn. “Vergaderen tijdens corona maakt het alleen extra lastig.” De eerstvolgende ALV staat nu gepland op 6 juni, maar de organisatie daarvan is in handen van het huidig bestuur, mét Öztürk als voorzitter. Taimounti wil daar in ieder geval een motie van wantrouwen indienen.

Selçuk Öztürk is een van de hoofdrolspelers in de ruzie die de partij nu lamlegt. Tussen hem en zijn oude kameraad Tunahan Kuzu woedt een machtsstrijd, waarbij Farid Azarkan als derde fractielid wanhopig probeert de boel op de rails te houden. Het conflict komt in een stroomversnelling op 29 maart, als HP/De Tijd onthult dat de getrouwde Kuzu zich in 2018 na het beëindigen van een affaire met een vrouw ‘grensoverschrijdend’ zou hebben gedragen. Het zet de verklaring van Kuzu van 21 maart, dat hij stopt als politiek leider van Denk vanwege ‘een te grote impact’ op zijn privéleven, in een ander daglicht.

Destijds is deze verhouding buiten de media gehouden, nu ligt alles met de verklaring van de vrouw aan HP/De Tijd en met al dan niet bewuste hulp van Öztürk op straat.

Wat is er precies gebeurd?

Wat is er precies gebeurd? In 2018 klopt de vrouw aan bij de fractie van Denk: ze wil net als veel leden actief worden in de partij. Kuzu maakt een afspraak met haar, maar tot een officiële betrekking komt het niet. Er ontstaat wel iets moois met wederzijdse instemming, dat hetzelfde jaar weer uiteenspat. Van de periode na de breuk bestaan twee versies. De vrouw neemt enige tijd later Azarkan in vertrouwen: Kuzu zou zich bij een ontmoeting met haar vlakbij het partijkantoor hebben laten gaan, zijn gedrag is ‘grensoverschrijdend’. Azarkan schrikt zichtbaar, meldt het wel aan partijvoorzitter Öztürk, maar tot een onderzoek komt het niet. “Ik was tien maanden Kamerlid, en ik mocht het van de vrouw niet aan Kuzu voorleggen”, verdedigt Azarkan zich deze week bij ‘Jinek’. Het is zijn enige mediaoptreden, Kuzu en Öztürk communiceren alleen met geschreven verklaringen. “Met de kennis van nu had ik destijds misschien meer moeten aandringen.” Kuzu laat HP/De Tijd schriftelijk weten dat “ik niets heb gedaan wat op welke wijze dan ook geduid kan worden als grensoverschrijdend”. Hij zegt ook zich moeilijk te kunnen verdedigen tegen het beeld dat nu is opgeroepen.

Wat Denk in 2018 wel doet: de partij ontneemt Kuzu voor drie maanden het fractievoorzitterschap. Officieel om de provincies in te trekken en de partij verder uit te bouwen. Azarkan neemt in die tijd het stokje in Den Haag over. De vrouw had op meer actie gehoopt, blijkt uit haar verklaring in HP/De Tijd. Ze stapt naar Kamervoorzitter Arib, die haar adviseert aangifte te doen. Dat wil ze na lang nadenken toch liever niet doen, ze wil verder met haar leven.

Het is Öztürk die de affaire begin dit jaar opnieuw oprakelt, tegen de zin van de vrouw. Hij betrekt er ook een andere partijprominent bij, Ayhan Tonça. “Deze heren hadden besloten, ondanks dat ik niet meewerkte en geen klacht had ingediend of een gesprek had gevoerd met Öztürk of het bestuur van Denk, om Tunahan Kuzu te gaan confronteren met zijn wangedrag en mijn kwestie in te zetten als drukmiddel”, aldus de vrouw in HP/De Tijd. “Politieke broedermoord”, zal Kuzu er een paar weken later over zeggen.

De twee mannen verschillen hemelsbreed

Wat heeft de verwijdering tussen de beide oprichters van Denk in gang gezet? Het duo verlaat in 2014 samen met slaande deuren de PvdA, waar ze het integratiebeleid van PvdA-minister Asscher niet langer willen steunen. Voor de toeschouwer in de Tweede Kamer verschillen de twee mannen hemelsbreed. Öztürk is de selfmade man uit Roermond, geboren in Turkije en getogen in Limburg, de gladde ondernemer die de botte bijl niet schuwt. Hij houdt van shockeren, zoals tijdens het debat over de burgerdoden in Hawija, waar hij de F16-piloten moordenaars noemt. Militairen doen zelfs aangifte, maar dat krijgt geen vervolg. Öztürk kan slecht tegen kritiek, blaft journalisten af, maar hij is ook de man met de meeste contacten – en de meeste functies – binnen de partij.

Kuzu is de slimme strateeg, die goed kan debatteren. Via het gymnasium in Schiedam, een studie bestuurskunde en een baan bij PricewaterhouseCoopers rolt hij de politiek in. In de Rotterdamse gemeenteraad is hij een loyale PvdA’er. Pas later gaat hij zich meer verbinden met de belangen van zijn Turkse achterban, die niet altijd samenvallen met de partijlijn. De breuk met de PvdA valt hem zwaar, hij voelt zich miskend. “Mensen spreken over integratie, ik bén integratie”, zegt hij. In 2017 haalt hij de meeste voorkeursstemmen binnen, 126.000 tegenover 10.000 voor Öztürk. Maar net als Öztürk schuwt ook hij in de Kamer aanvankelijk de provocatie niet. Denk wekt vooral grote ergernis met het beschimpen op sociale media van collega’s met een migrantenachtergrond. Die voelen zich soms regelrecht bedreigd.

In 2016 voegt zich Farid Azarkan bij het duo. Net als Kuzu is hij een gymnasiumjongen. Hij maakt carrière als ondernemer en ambtenaar, met als rode draad zijn kennis van vastgoed. Tv-bekendheid krijgt hij als het gezicht van het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders. De ongelijkheid die migranten ervaren, maar ook de gevaren van radicalisering die hij om zich heen ziet, motiveren hem zich maatschappelijk en politiek in te zetten. “Hoelang gaan we in dit land nog door met doen alsof wij anders zijn? Ik laat niet toe dat mijn kinderen en kleinkinderen net zo hard moeten knokken als ik heb gedaan”, zegt hij in Trouw, als hij zich net heeft aangesloten bij Denk. In de Kamer staat hij bekend als de meest inhoudelijke van het drietal.

Extra zuur voor de lijsttrekker

Het driemanschap functioneert zolang de bal rolt. Maar Denk krijgt tegenslagen te verwerken, na de daverende entree in de Tweede Kamer in 2017 en goede scores in dertien gemeenteraden in 2018. Bij de provinciale verkiezingen in 2019 haalt de partij tegen de verwachting in geen enkele Eerste Kamerzetel. Dat is extra zuur voor Öztürk, de lijsttrekker. Het idee was dat hij zijn langste tijd in de Tweede Kamer had gehad, en plaats zou maken voor de nummer vier op de lijst, de Surinaams-Nederlandse Gladys Albitrouw.

Zuur voor Öztürk is ook de foto die Azarkan en Kuzu afgelopen december Twitter op slingeren. Het tweetal zit lekker aan de mezze in Istanbul. We zijn hier om een nieuw maatpak te kopen, schrijven ze erbij, maar ook om de toekomst van de partij te bespreken. Öztürk weet van niets. Het is achteraf de eerste aankondiging van de naderende crisis.

Toch is een broeder- of zusterstrijd tussen oprichters niet voorbehouden aan Denk alleen. Iedereen kent de verhalen, van de Partij voor de Dieren, 50Plus of verder terug, de LPF of de Leefbaar-varianten. En, zo zegt de oud-fractievoorzitter Mahmut Erdem van Denk-Schiedam (de thuisbasis van Kuzu), affaires zijn ook overleefd. “Pechtold had er een, en Jack de Vries.” Erdem is optimistisch over de toekomst. “We groeien en deze pijnlijke fase moeten we door.” Ook andere lokale prominenten vertellen dat leden veel vragen hebben, en opheldering willen van de nog altijd populaire Kuzu. “Je kan pas vooruit als je het verleden goed kent”, aldus Erdem.

Optimistisch is ook Tom Zwart, hoogleraar cross-cultureel recht en islamkenner in Utrecht. Hij is een vertrouwd gezicht voor alle geledingen van Denk, een regelmatige gast en debatleider op bijeenkomsten. Zijn dochter Emma zit in het bestuur van de jongerenbeweging. “Denk maakt nu de stap van charismatische leiderpartij naar professionele ledenpartij, en van anti-establishmentbeweging naar een partij die compromissen moet sluiten in het centrum van de macht”, is zijn analyse. “De leiders van het eerste uur moeten dus de macht overdragen en de leden moeten die taken oppakken.” Zonder risico’s is dat proces niet, weet Zwart. Complicerende factor is het multiplex-karakter van de partij: een kleine groep mensen die veel functies combineert. Met Öztürk voorop.

Zwart is kort voor het paasweekend door Öztürk gevraagd een onderzoek te doen en te bemiddelen. “Ik heb in een paar dagen honderd mensen gebeld. Ik constateer dat Denk supereensgezind is om hier uit te komen, al blijft er de neiging in kampen te denken”, zegt de hoogleraar.

Grote weerstand binnen de partij

Is zijn optimisme gerechtvaardigd? De snelheid waarmee Öztürk begin deze week de eerste bevindingen van het onderzoek naar buiten brengt, roept grote weerstand op binnen de partij, en vraagtekens over het handelen van de hoogleraar. Ook bij Azarkan, die geen enkele onderzoeksopdracht heeft gezien. Volgens Öztürk constateert Zwart dat het bestuur ‘gewettigd’ mag blijven zitten tot de ledenvergadering op 6 juni. Klopt, reageert Zwart, maar hij heeft ook voorgesteld dat een deel van de kerntaken naar een ‘partieel interim-bestuur’ gaat. Bij die kerntaken ontbreekt alleen de organisatie van de zo beladen ledenvergadering, die blijft in handen van Öztürk en de overgebleven twee leden van het bestuur. Twee zijn inmiddels wel opgestapt.

#Wijvanwceend, twittert Taimounti van Denk-Amsterdam. Zelfs fractievoorzitter Coskun, een vriend van Öztürk uit diens thuishaven Roermond, stelt in zijn verklaring: “Maak een einde aan deze partijstrijd of draag deze mooie beweging over aan een nieuwe generatie”. Want als de lokale Denk-politici één ding willen voorkomen, is dat de kemphanen straks op 6 juni lijnrecht tegenover elkaar staan.

De namen van de anonieme bronnen in dit artikel zijn bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Fractievoorzitter Azarkan vraagt DENK-bestuur terug te treden

Fractievoorzitter Farid Azarkan roept het partijbestuur, onder leiding van Selçuk Öztürk, op terug te treden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden