Emancipatie

De lockdown maakt ons traditioneler – vooral de mannen

Socioloog dr. Katia Begall, universitair docent aan de Radboud Universiteit Nijmegen Beeld Maikel Samuels
Socioloog dr. Katia Begall, universitair docent aan de Radboud Universiteit NijmegenBeeld Maikel Samuels

Door de coronacrisis zijn we conservatiever geworden over de rolverdeling van mannen en vrouwen, ontdekte familiesociologe dr. Katia Begall. Ze is een beetje teleurgesteld. Maar dat is niet het hele verhaal.

Ze hadden voor de coronacrisis wel eens woorden over de zorg voor de kinderen en het huishouden. Hij werkte meer dan zij buitenshuis, samen waren ze een echt anderhalfverdienersstel. Maar nu ze allebei thuiszitten, is de traditionele rolverdeling opgeschoven: hij steekt veel meer de handen uit de mouwen. Ze hebben de taken eerlijker verdeeld – en minder ruzie over de kinderen, en over de was en de schoonmaak.

Dat was de verwachting toen de uitbraak van  het coronavirus veel mensen tot thuiswerken dwong, stelt de familiesociologe Katia Begall, universitair docent in Nijmegen. Het tegendeel blijkt het geval.

De afgelopen halve eeuw zijn de normen voor de verdeling van huishoudelijke taken veranderd. Uit onderzoek van vóór de crisis was bekend dat zes op de tien Nederlanders een  gelijke verdeling van werk– en zorgtaken tussen mannen en vrouwen willen. “Dat zijn hun voorkeuren”, zegt Begall. 

Economische keus

Maar dan de praktijk. Van de meeste stellen verdient de man nog steeds meer dan de vrouw. Dan komen er kinderen en is de keus wie er minder gaat werken, gauw gemaakt: het is een economische keus. Begall: “Wie het meeste geld binnenbrengt, blijft meer werken, ook bij stellen die de zorgtaken het liefst gelijk verdelen. Als dat er eenmaal insluipt, dan slijt het in. Dan wordt moeder handiger in thuistaken en gaat vader meer verdienen.”

Het is een taai patroon; nog geen twee op de tien Nederlanders weten de wens van gelijke verdeling van de thuistaken waar te maken, weet de familiesociologe. Haar onderzoek zit dicht op haar eigen bestaan, zegt ze. Zij hoort bij de 60 procent van de Nederlanders die het fiftyfifty-ideaal koesteren. Lukt het haar dat te realiseren? 

“We hebben twee kinderen, en het is een luxe om zoveel tijd met elkaar door te brengen, maar ik snakte ernaar weer eens een dag aan het werk te gaan zonder kinderen. Nu kunnen ze weer naar school. Ja, de zorg verdelen we gelijk. Een van de manieren om een ongelijke verdeling of een ingesleten patroon bij te sturen, is het te bespreken met je partner. Dat is niet altijd even leuk. Het lukt – maar we hebben het er wel regelmatig over.”

Vrouwenwerk

Begall hoort dus tot de groep die erin slaagt de thuistaken ook echt gelijk te verdelen. Het is een kleine groep, van nog geen twee op de tien. Het contrast met de zes op de tien die het anders zouden willen, is scherp. 

Met het opgelegde thuiswerken kon het gat tussen de progressieve droom en de traditionele daad een beetje gedicht worden, redeneert Begall. Mannen zouden, eenmaal thuis, ontdekken dat de taken die traditioneel vooral vrouwen worden toebedacht, hun prima afgaan. En dat zou dan doorwerken, ook als de maatschappij weer normaal gaat functioneren. Begall: “Ik was optimistisch. Van veel stellen hoor je: we zouden het wel anders willen, maar het werk staat het niet toe. De man verdient beter, en dat geld kunnen we niet missen. Tegelijk zeggen vaders dat ze die kinderen zo leuk vinden, er meer tijd mee willen doorbrengen. Dat actieve vaderschap is nu echt een ideaal.”

Alle beletsels uit de pre-coronatijd vielen tijdens de lockdown weg, iedereen werd geacht thuis te werken. Toch bleef de progressieve doorbraak uit. Ja, zegt Begall, vaders zijn thuis wel meer voor de kinderen gaan zorgen. Maar vrouwen nog veel meer, blijkt uit de eerste wetenschappelijke berichten over de tijdsbesteding in coronatijd. “De kloof is gegroeid. Het thuisonderwijs werd meer een vrouwen- dan een mannenzaak, net als het huishouden. Het ruziën over werk- en zorgtaken lijkt er alleen maar erger op geworden.”

Dat is de praktische kant van de werkelijkheid. Begall en haar collega Ellen Verbakel onderzochten ook welk effect de lockdown op de gender-opvattingen hebben. Ze legden respondenten na de eerste lockdown de vraag voor die ze ook daarvoor al aan hen hadden gesteld: zijn vrouwen geschikter om voor kleine kinderen te zorgen dan mannen? 

Traditionelere opvattingen

Begall: “We vergeleken stellen waarvan de man tijdens de eerste lockdown, in het voorjaar van 2020, buitenshuis bleef werken met paren waarbij de man in die periode zijn werk vanuit huis deed. Wat blijkt? De opvattingen van mannen en vrouwen zijn gemiddeld traditioneler geworden. Dit gaat vooral op voor mannen die thuiswerkten terwijl hun partner buitenshuis werkte. Het lijkt er dan ook op dat niet alleen het gedrag, maar ook opvattingen over de taakverdeling traditioneler zijn geworden.”

De onderzoekster houdt rekening met twee scenario’s. Nummer één: de mannen hebben het geprobeerd maar vonden het zorgen voor kinderen en huishouden maar niks. Nummer twee:  ze hebben het nauwelijks geprobeerd, stuurden de kinderen naar de noodopvang en weten nu helemaal zeker dat het vrouwenwerk was. 

De uitkomsten vallen Begall wel een beetje tegen – vooral omdat de opvattingen over de hele linie wat richting de ouderwetse rolverdelingen zijn opgeschoven, decennia emancipatiestrijd ten spijt. “Dat is trouwens niet typisch Nederlands, je ziet het ook in de landen om ons heen. Onze steekproef was niet zo groot, maar de uitkomsten passen wel in dat patroon.”

Micro-mechanismen

Grijpen mensen bij wijze van houvast tijdens een crisis niet altijd terug op oude waarden? Begall: “Dat dacht ik eerst ook. Maar het klopt niet. We hebben namelijk ook gekeken of ze over andere thema’s behoudender zijn gaan denken. We meten standaard anti-moslim-attitudes, als een graadmeter van tolerantie. En daar zie je dat we juist verdraagzamer zijn geworden. Ook die thuiswerkende mannen.”

Doorgaans houdt Begall (‘ik ben een echte datasocioloog’) zich met getallen bezig, maar nu zou ze het liefst bij mensen binnenstappen om te zien hoe ze de lockdown hebben ervaren. “Wat zijn de micro-mechanismen, wat gebeurt er nou precies bij jullie thuis in het huishouden? Praten jullie erover met elkaar? Bepaalt de partner die de macht heeft – meer inkomen – hoe het eraan toegaat? Misschien gaan we het dan wat beter begrijpen. Zeker is dat het ‘genderparadijs’ nog niet is aangebroken.” 

Lees ook:

Gratis crèche alleen helpt vrouw niet aan het werk

Mooi dat politici na het schandaal met de kinderopvangtoeslag pleiten voor gratis crèches. Maar als de ingesleten rollenpatronen niet veranderen, blijft de vrouw thuiszitten, schrijven Anneke Westerlaken en Kai Pattipilohy.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden