InterviewsSchoolmedewerkers

De leraren uit Klassen zijn blij dat kinderen weer op school kunnen werken: ‘Ik kreeg regelmatig ’s nachts huiswerk in mijn mailbox’

Zorgcoördinator Sanne Smeets en leerkracht Thijs Overgoor hebben tijdens de lockdown moeten vechten om kinderen bij de les te houden. Beeld Martijn Gijsbertsen
Zorgcoördinator Sanne Smeets en leerkracht Thijs Overgoor hebben tijdens de lockdown moeten vechten om kinderen bij de les te houden.Beeld Martijn Gijsbertsen

De basisscholen gaan maandag weer open. Goed nieuws, vinden de hoofdrolspelers uit de populaire serie Klassen: de juffen Astrid en Jolanda, meester Thijs en zorgcoördinator Sanne. Ze blikken terug op de tweede lockdown. ‘De kinderen met bange ouders zitten de hele dag maar binnen tussen vier muren. Dat is gewoon zielig.’

‘Het was voor mij de meest frustrerende periode in twintig jaar lesgeven’

Thijs Overgoor (42), mentor en docent Nederlands op vmbo-zorgschool het Hogelant

Urenlang heeft docent Thijs Overgoor in die eerste lockdown staan vloeken en tieren richting het Teams-scherm. Van de twaalf leerlingen uit zijn klas die online zouden moeten verschijnen, zag hij er vaak maar één of twee. Bellen en ze aanspreken in de chat was tevergeefs; dan weer was de oplader kwijt, dan weer was hun zus met de laptop bezig. In het slechtste geval waren kinderen dagenlang ‘kwijt’. “Het was voor mij de meest frustrerende periode in twintig jaar lesgeven.”

Toen de tweede lockdownperiode zich aandiende, was het voor Overgoor en zijn collega’s dan ook klip-en-klaar: het Hogelant moet open blijven. “De school heeft contact gehad met de GGD en de gemeente. Die waren uiteraard kritisch, maar zagen uiteindelijk ook in hoeveel ellende en problemen sluiting voor onze leerlingen zou opleveren.” Nu is de school dus gewoon open. ’s Ochtends komt de onderbouw, ’s middags de bovenbouw. Het resterende dagdeel krijgen de kinderen online les.

Doodgewone boterhammen

Dat de school een cruciale rol speelt, zagen we al in de documentairereeks Klassen, die een aantal leerlingen volgt van scholen in Amsterdam-Noord. De leerlingen blijven liever rondhangen op het plein of bij de voetbaltafel dan dat ze naar huis gaan. Overgoor vult aan: “In de aula konden leerlingen altijd al gratis fruit pakken, maar op een gegeven moment – al voor corona – zijn we ook boterhammen gaan smeren. Doodgewone bruine boterhammen met een plakje kaas of kipfilet. Binnen no time konden we vier keer zo veel smeren, zó veel behoefte was er aan.”

Dat ouders in reguliere tijden al dan niet in staat zijn een banaan en een boterham mee te geven, baarde Overgoor zorgen over hoe het in de eerste lockdown moet zijn gegaan. “Ik kreeg regelmatig om half drie ’s nachts het huiswerk van leerlingen in mijn mailbox. Als er niemand is die jou ’s avonds naar bed stuurt, tja, dan kun je het zo’n kind ook niet kwalijk nemen.” Van niet slapen gaat een kind slecht eten, wordt het passief, krijgt het een gameverslaving of belandt het in de criminaliteit. “Kijk, er zijn duizend redenen waarom óók onze school dicht zou moeten. Maar ik vind: het belang van onderwijs voor deze kinderen weegt zwaarder dan die paar mogelijke besmettingen op school.”

Blokkade

Nu de leerlingen naar school kunnen, is er een ritme en een rustige plek om huiswerk te maken. Maar ook een vriend om boos op te worden of die leuke bovenbouwer om stiekem mee te zoenen in het fietsenhok. “Dat is allemaal zo belangrijk voor de sociaal-emotionele ontwikkeling. Ik zei in de serie volgens mij ook al: je zou ze eigenlijk het liefst allemaal meenemen op kampeervakantie. Dat zou ze zó helpen. Maar goed, dat kan niet.”

Dat alle basisscholen hun deuren op maandag weer openen, juicht Overgoor dan ook toe. “Zoals het voor pubers belangrijk is om met leeftijdsgenoten om te gaan, is dat ook zo voor kinderen die jonger zijn.” Je gunt ze een leven zonder zorgen, zegt Overgoor, die zelf twee kinderen heeft in de basisschoolleeftijd. “Een leven waarin ze met hun tas en hun lunch naar school huppelen en dan thuiskomen waar iemand op ze wacht die van ze houdt.”

In Klassen is te zien dat kinderen er soms alleen voor staan, zoals Gianny. Overgoor blijft zich over hem ontfermen. De scène waarin hij zijn hoofd moedeloos op tafel laat zakken als hij hoort dat Gianny tóch het criminele pad op is gegaan, herinnert iedere kijker zich. “We hebben geen contact meer; hij zit nu op een andere school. De laatste keer dat ik hem sprak, was tijdens de première van Klassen, maar daar voelde ik vooral wederzijds ongemak – die blokkade was er weer.” In de serie zien we hoe Gianny nu in een woongroep verblijft en het daar naar zijn zin heeft. “Ik had het liever anders met hem afgesloten, maar dit gaf me toch een hoopvol gevoel.”

‘Deze kinderen hebben soms gewoon een knuffel nodig’

Juffen Astrid Brugman (61) en Jolanda Rietel (56) van groep 7 op basisschool De Vier Windstreken

Leerkrachten Astrid Brugman (links) en Jolanda Rietel gaven de afgelopen weken hele schooldagen lang online les. Beeld Martijn Gijsbertsen
Leerkrachten Astrid Brugman (links) en Jolanda Rietel gaven de afgelopen weken hele schooldagen lang online les.Beeld Martijn Gijsbertsen

In Klassen heeft iedereen kunnen zien hoe de juffen Astrid Brugman en Jolanda Rietel behalve excellent onderwijs, hun kinderen ook een hoop ‘extraatjes’ geven. Een knipoogje bij binnenkomst, een knuffel tijdens een moeilijk moment, een vermaning als iemand te laat is. Brugman: “Online kan dat allemaal niet, terwijl deze kinderen soms gewoon een knuffel nódig hebben. En ik trouwens ook.”

Babyzus op schoot

Het is lunchpauze en Brugman en Rietel zitten in hun klaslokaal. De Vier Windstreken is een basisschool midden in Amsterdam-Noord met een aantal kinderen uit een lager sociaal milieu, waar thuis niet altijd Nederlands wordt gesproken. Tijdens deze lockdown geven Brugman en Rietel fulltime online les: van negen tot twaalf en van één tot drie. Niks huiswerkpakketjes na een gezamenlijke dagstart van een kwartiertje: de juffen houden de klas online continu bezig. Over een leerachterstand maken de juffen zich door deze lockdown dan ook niet de grootste zorgen, wel over het welzijn van de kinderen.

Rietel: “We zien veel kinderen die geen rust hebben thuis. Een moeder die opeens luid bellend in beeld komt, een kind waarbij de hele familie over de vloer lijkt te zijn en het één groot kabaal is. Ik heb een meisje in mijn klas dat in het begin continu haar kleine babyzusje op schoot kreeg. Dan denk ik: jeetje kind, hoe kun je zo werken?” De juffen stimuleren de leerlingen om na de online lessen naar buiten te gaan, maar velen mogen dat niet. Rietel: “De kinderen met bange ouders, die komen nergens meer. Die zitten de hele dag maar binnen tussen vier muren. Dat is gewoon zielig.”

Dubbel gevoel

De kinderen die de school als ‘zorgleerling’ heeft aangemerkt, mogen tijdens deze tweede lockdown naar school komen. Dat zijn bij Rietel 7 kinderen van de 26, bij Brugman 4. Ook leerlingen waarin ze veel potentie zien, proberen ze naar school te halen. Brugman: “Kinderen waarvan je denkt: verdorie die waren zo goed op weg, maar van wie je weet dat de ouders niet bij machte zijn om ze achter hun werk te krijgen.” De juffen gaan het gesprek aan met de ouders, maar dan nog is het niet makkelijk. Brugman: “Bijna dagelijks bel ik met de vader van een meisje: breng haar nou naar school, maar hij wil het per se niet. Dat vind ik wel moeilijk hoor, dat je zo’n kind dan ziet terugvallen.”

Dat de basisscholen maandag weer opengaan, geeft Rietel en Brugman een dubbel gevoel. Brugman: “Tuurlijk had ik liever gister dan vandaag al die snoetjes weer voor me, maar voor mezelf vind ik het best eng. Ik heb een moeder van 91, een man die een hartinfarct heeft gehad, ik heb net een kleinzoon gekregen. Iedereen is me even lief, mijn leerlingen én mijn eigen omgeving, dus ja – dat is best heel ingewikkeld.”

Makkelijk gezegd

Voor de kerst was er een ‘mini-uitbraak’ op De Vier Windstreken; Rietel raakte toen ook besmet. Zelf gelukkig zonder klachten te hebben, maar haar man werd doodziek. “Ik vind het makkelijk gezegd dat het op scholen wel meevalt met de besmettingen. Ik heb zelf gezien hoe snel het kan gaan. De overheid vraagt nogal wat van je om nu weer voor de klas te gaan staan.”

De leerkrachten zijn momenteel aan het overleggen hoe ze het gaan doen vanaf maandag, maar dat de praktijk ingewikkeld zal zijn, staat vast. Brugman: “Van de week nog kwam een kind dat thuis veel problemen heeft hier verdrietig op school, die vliegt me om de nek. Ja, wat moet ik dan? Zeggen: nee, nee, afstand houden? Dat kan niet.”

Met Anyssa, het slimme meisje dat onze harten stal in Klassen, gaat het goed, zegt Rietel. “Ze heeft het enorm naar haar zin op de middelbare school. Dan belt ze me weer op in vloeiend Frans, dat heeft ze dan net geleerd. Ze wil nu naar de pabo; dat zou ze goed kunnen denk ik.” Met Yunuscan maakt Brugman af en toe een praatje als hij op hun schoolplein voetbalt. “Hij doet het goed in de havo-kansklas, al had hij wel twee keer een onvoldoende gehaald. Hij zal er altijd voor moeten knokken, maar met zijn werkhouding komt hij er wel.”

‘Dit is geen verloren generatie, maar een strijdersgeneratie’

Sanne Smeets (34) is zorgcoördinator bij het Over-Y College voor vmbo en onderbouw havo. Daarnaast is ze zelfstandig jeugd- en gedragsdeskundige.

Sanne Smeets: ‘Ik doe alles voor de veiligheid van die kinderen’. Beeld Martijn Gijsbertsen
Sanne Smeets: ‘Ik doe alles voor de veiligheid van die kinderen’.Beeld Martijn Gijsbertsen

Contact krijgen én houden met haar leerlingen: dat is de momenteel de grootste uitdaging van Sanne Smeets. En ze is niet voor één gat te vangen. “Toen ik een leerling maar niet te pakken kreeg, besloot ik een spelletje te spelen via WhatsApp. Ik zei: ik ga raden wat je aan het doen bent, en als het goede antwoord er tussen staat, dan win ik. Dus somde ik op: je bent aan het gamen, je hebt geen zin, je ligt te slapen, je bent stoned. Binnen de kortste keren reageerde hij: ‘haha, ja mevrouw, ik ben er al’. Humor is óók een manier om kinderen te pakken te krijgen.”

Lunchpakketjes en warme choco

In Klassen leerden we Sanne Smeets kennen als de betrokken zorgcoördinator van het Over-Y College, die haar leerling Waïl meenam voor een taartje in een café toen hij zijn vmbo-diploma haalde. Haar rol is om kwetsbare kinderen zo goed mogelijk te begeleiden in hun schoolcarrière. Ook tijdens deze tweede lockdown vecht ze als een leeuw voor ‘haar’ kinderen. Zo stelde ze twee zorgklassen samen van veertig leerlingen die ondanks de schoolsluiting toch vijf dagen in de week naar school mogen komen. Smeets neemt lunchpakketjes voor ze mee, maakt warme chocomelk – alles om ze een veilige plek te bieden. “Het stelt me gerust dat ik ze hier nu elke dag kan zien. Dan is dat stukje in ieder geval onder controle.”

Alles voor de veiligheid

Door het online thuisonderwijs kwamen er meer schrijnende situaties boven water dan Smeets dacht. “Een leerling die videobelt vanuit de badkamer omdat het de enige plek is in huis waar hij rustig kan zitten, iemand die ’s ochtends gebroken op school komt omdat de ouders de hele nacht ruzie hadden, een meisje dat me zondagavond een appje stuurt omdat er geen eten is in huis. Waar het al slecht ging, gaat het nu nog slechter. Dat is heel verdrietig.”

En dus is Smeets 24/7 in de weer om de boel wat te verlichten voor haar leerlingen. Reageert een kind niet? Dat is geen optie, dan probeer je maar wat. Desnoods gaat ze zelfs langs hun huis. “Ik ben wel overactief op dit gebied hoor, ik leg de lat enorm hoog. Maar ik doe alles voor de veiligheid van die kinderen.”

Veerkracht

Goed dat de basisscholen hun deuren maandag weer openen? Voor de kinderen is dat goed nieuws, zegt Smeets, maar ze snapt de zorgen van de leerkrachten. Ook heeft ze twijfels over richtlijnen waar scholen nu aan moeten voldoen. “Als ik een voorstel lees om kinderen gekleurde hesjes aan te doen en alleen met dezelfde kleur te laten spelen dan denk ik: beseffen we dan wel goed genoeg hoe het er in de klas aan toe gaat?” In dat opzicht prijst ze de veerkracht en flexibiliteit van de leraren. “Voor al de meesters en juffen die er vanaf die maandag weer staan; ik sta om acht uur buiten om te klappen.”

Waar Smeets zich zorgen om maakt, is de beeldvorming die nu ontstaat van een ‘verloren generatie’ met grote cognitieve achterstanden. “Ik merk dat de jongeren zich door dat soort taal zorgen maken; zullen ze achter gaan lopen op het mbo, is hun diploma straks minder waard?” In plaats van de achterstanden benadrukken, pleit Smeets ervoor om juist de enorme veerkracht van deze kinderen te prijzen. De discipline te zien die ze iedere dag weer opbrengen. “Noem ze niet een verloren generatie, maar een strijdersgeneratie. Met die leerachterstand komt het echt wel weer goed.”

Lees ook:

Basisscholen pikken het gejojo niet langer

Moeten de basisscholen weer open? Dan ook met duidelijke afspraken, zoals mondkapjes en voorrang bij vaccinatie, vindt de onderwijssector.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden