New Delhi op de schop. Uitzicht op Raisina Hill en Rastripati Bhavan vanaf India Gate.

Architectonische Intimidatie

De Indiase stad New Delhi gaat op de schop om de nalatenschap van Modi veilig te stellen

New Delhi op de schop. Uitzicht op Raisina Hill en Rastripati Bhavan vanaf India Gate.Beeld Aletta Andre

Het hart van New Delhi wordt verbouwd. Niet iedereen is gelukkig met het ‘Nieuwe India’ van premier Narendra Modi, 75 jaar nadat het land onafhankelijk werd van de koloniale overheersers die de hoofdstad bouwden.

Het koloniale verleden spat ervanaf, in New Delhi. De imposante gouverneurswoning staat op een heuvel, vanwaar een brede boulevard licht naar beneden loopt en na drie kilometer uitkomt bij India Gate, een klassieke boog waarmee de soldaten die omkwamen in de Eerste Wereldoorlog worden herdacht. De Britse heersers stonden zo letterlijk boven hun onderdanen.

“Dit was een architectonisch intimidatiemiddel”, aldus Bimal Patel, de architect die in 2019 van de regering de opdracht kreeg het hele centrum van New Delhi, ook wel de Central Vista genoemd, opnieuw te ontwerpen. “Hoog tijd dat we ons deze gebouwen daadwerkelijk toe-eigenen”, zei hij in een interview met de krant Indian Express.

Op de centrale boulevard wordt elk jaar een militaire parade gehouden

Op zich gebeurde dit al nadat de Britten vertrokken. India’s eerste regering onder premier Jawaharlal Nehru nam de hoofdstad, die begin 20ste eeuw werd gebouwd, dankbaar over. Kingsway, de centrale boulevard, werd Rajpath, waar elk jaar op de Dag van de Republiek een militaire parade wordt gehouden. Queensway werd Janpath en Viceroy’s House werd Rashtrapati Bhavan oftewel het Huis van de President. Het ronde gebouw van de Imperial Legislative Council, het orgaan waarin de Indiërs voor het eerst beperkt zeggenschap kregen, werd India’s parlement. Daar werd in de nacht van 14 op 15 augustus 1947 de onafhankelijkheid getekend en uitgesproken.

Toch is de tijd rijp voor een herontwikkeling van het stadsdeel, vindt de regering van premier Narendra Modi, die daarom in 2019 architectenbureaus opriep hun ideeën in te zenden. Het resultaat moet de ‘waarden en ambities van een Nieuw India’ vertegenwoordigen en een ‘nalatenschap voor tenminste 150 tot 200 jaar’ zijn.

Uit zes inzendingen van bedrijven die aan de strenge toegangseisen voldeden – onder meer een geregistreerd kantoor in India en een gemiddelde jaaromzet van tenminste 2,2 miljoen euro – viel de keuze binnen een maand op Patel, een architect met wie premier Narendra Modi ook in hun gezamenlijke thuisstad Ahmedabad al meermaals samenwerkte.

Nieuwe parlement zou op een bruidstaart lijken

Twee jaar later, nu meer bekend is over de plannen, klinkt er kritiek uit alle hoeken. Patels nieuwe parlement zou op een bruidstaart lijken, het groene hart van de stad zou een zwaarbeveiligd betonblok worden, de planners zouden regels voor het beschermen van erfgoed en milieu aan hun laars lappen en het hele project zou enkel het ego van Modi dienen, met een rekening van zo’n 2,3 miljard euro te midden van een verwoestende pandemie.

De snelle selectie van Patel wekt onvrede en achterdocht bij andere architecten, net als de deadlines. Het nieuwe parlementsgebouw moet 2022 af zijn, het jaar dat India 75 jaar onafhankelijkheid viert. En het hele project moet in maart 2024 zijn afgerond, vlák voor de volgende parlementsverkiezingen dus.

Voor architect Madhav Raman is het overduidelijk dat Modi vooral zijn persoonlijke nalatenschap veilig probeert stellen. Openheid en participatie binnen het project had hij toegejuicht. “Deze overheid wil wanhopig zijn eigen stempel op de hoofdstad drukken”, zegt hij. Het architectenkantoor van Patel, HCP, geeft in een reactie per e-mail een andere reden. “Een extra doel van dit project is om te laten zien dat grootschalige en complexe stedelijke projecten snel en efficiënt kunnen worden uitgevoerd in India.”

Geen overleg geweest met het parlement of het volk

Maar architect en erfgoedspecialist A.G. Krishna Menon snapt de haast niet. “Dit is het hart van ons land. Maar er zijn geen studies gedaan, er is geen overleg geweest met het parlement of het volk, geen ontwerpwedstrijd, dit zou geen unilateraal besluit mogen zijn. Maar zo is het gegaan.”

De plannen omvatten een nieuw parlementsgebouw, nieuwe ministeries en een ambtswoning voor de premier op loopafstand van het parlement. Liefst elf gebouwen worden afgebroken, waaronder een bijgebouw van het Nationale Archief en het Nationale Museum. Nehru legde daar in 1955 de eerste steen. In de koloniale gebouwen waarin nu de belangrijkste ministeries gehuisvest zijn, komt het Nationale Museum, en het oude parlementsgebouw wordt een museum.

De verhuizing van kunstwerken en fragiele archiefstukken baart historici over heel de wereld zorgen. In een open brief in juni stelden honderd van hen dat onvoldoende bekend is over de gang van zaken. Hoe gaan de stukken naar hun nieuwe locatie verplaatst worden? En waarom is de grond waarop het archief staat in het stadsplan veranderd van ‘openbaar’ in ‘overheidsgrond’? Blijft het toegankelijk voor publiek?

Werkzaamheden aan het nieuwe parlement. Beeld Aletta Andre
Werkzaamheden aan het nieuwe parlement.Beeld Aletta Andre

We respecteren tradities maar worden er niet door gegijzeld

Architect Krishna Menon en andere critici stapten naar het Indiase hooggerechtshof met hun bezwaren. Tevergeefs. Twee van de drie rechters besloten dat het een project van nationaal belang was en dus door mocht gaan tijdens de pandemie. De rechters accepteerden een verklaring van de overheid dat alleen het grasveld rondom de centrale boulevard als erfgoed wordt beschouwd, en niet de individuele gebouwen eromheen – met als uitzondering gebouwen ouder dan 100 jaar oud. Volgens Krishna Menon is dit onjuist. “In het masterplan van Delhi staat dat het gebied als geheel erfgoed is. En dus moet je de herontwikkeling ervan op een bepaalde manier aanpakken.”

Architectenkantoor HCP verdedigt de overwegingen. “Alle gebouwen met erfgoedstatus worden gerestaureerd.” Het project symboliseert volgens HCP dat India ‘resoluut in de behoeftes en ambities van burgers kan voldoen door zichzelf te moderniseren. Dat het tradities respecteert, maar er niet door gegijzeld is.’

Dit argument doet Menon pijn. “Technisch gezien is het Nationale Museum geen erfgoed, want het gebouw is minder dan 100 jaar oud”, geeft hij toe. “Maar toch is het naar mijn mening erfgoed, want het gebouw zit vol herinneringen.” Hetzelfde geldt volgens hem voor de picknicks en het ijsjes eten op het grasveld bij India Gate, waar vrijwel alle inwoners van en bezoekers aan de hoofdstad herinneringen aan hebben.

De enige openbare plek zonder dat klassenbewustzijn

“Die traditie van een ijsje eten bij India Gate na het avondeten is ergens in de jaren zestig begonnen”, vertelt historica Narayani Gupta. “En je ziet er een mengelmoes van jong en oud, rijk en arm. Niemand loopt elkaar in de weg. Dat maakt het uniek. In andere parken zie je vooral diplomaten, expats, of mensen die zich een kaartje kunnen veroorloven. India Gate is de enige openbare plek zonder dat klassenbewustzijn. Het is ook een belangrijke plek voor protesten en stille tochten.”

Hoewel de velden en waterkanalen bij India Gate blijven, vrezen Krishna Menon, Gupta en andere critici dat het als iconische openbare plek verloren zal gaan. Dat komt vooral door de nieuwe ministeries die gebouwd gaan worden aan weerszijden van de boulevard. De chocoladeblokken, zo noemt Gupta ze. “Het zijn tien volledig identieke vierkante gebouwen”, zegt architect Madhav Raman. “Ik zie niets in de architectuur dat de geest van een Nieuw India inspireert. Ja, die hoge gebouwen zullen zeker het oude India doden.”

De overheid heeft vastgelegd dat geen enkel nieuw gebouw in het plan hoger mag zijn dan India Gate, dat 42 meter hoog is. De nieuwe ministeries worden 40 meter. Hoewel ze achter een rij bomen en een parkeerplaats zullen staan, is de vrees dat het huidige gevoel van een open ruimte zal verdwijnen. Bovendien is de verwachting dat de nabijheid van ministeries en de ambtswoning van de premier, die nog ontworpen moet worden, tot strenge beveiliging zal leiden. “Ze zullen picknicks niet meer toestaan”, verwacht Krishna Menon.

Delhi is een waterarme en vervuilde stad

De bouwlust is nodig om de regering te centraliseren, zo luidt één van de officiële verklaringen. Momenteel liggen meerdere ministeries op enkele kilometers afstand van elkaar. Verder zou het oude parlement te klein zijn voor het aantal volksvertegenwoordigers dat India nodig heeft, nadat de bevolking de afgelopen decennia enorm is gegroeid. Modi zelf doet hier geen uitspraken over, maar architect Patel verwoordde de argumenten in enkele interviews en paneldiscussies.

Daarin vergeleek hij de huidige transformatie met het nieuwe secretariaat dat Modi in Gujarat liet bouwen op het moment dat hij premier van die deelstaat was. Daar leidde het centraliseren van alle afdelingen volgens Patel tot ‘ongekende synergie’. Krishna Menon snapt niet waarom de behoefte aan centralisatie en een groter parlement niet breder is besproken. “In het masterplan staat juist dat er in het centrum van Delhi geen uitbreiding van overheidsgebouwen mag komen. Er moet juist gedecentraliseerd worden, wat in de huidige tijd van op afstand werken prima mogelijk is gebleken.

Ook milieu-expert Kanchi Kohli maakt zich zorgen om de mate van centralisatie. “Delhi is een waterarme en vervuilde stad. Vanwege alle nieuwe kantoren en de toename van het dagelijkse verkeer dat dit gaat veroorzaken, moeten de wegen rondom de Central Vista twee tot drie keer zo breed worden. Dat gaat bomen kosten en het stadsdeel zal de komende tien jaar voortdurend op de schop gaan. Wat is het effect op de drukte, de luchtvervuiling en het ondergrondse water? Dat weten we niet, want dat is niet bestudeerd.”

Alle verplichte procedures en regelementen zijn gevolgd

Maar architectenbureau HCP wuift die zorgen weg. Het bureau schrijft dat het ‘Nieuwe India’ waar het project voor staat ‘bezorgd is om het milieu, maar hier niet door wordt verlamd’. Het bedrijf zegt dat de centralisatie van overheidsgebouwen juist zal bijdragen aan het delen van faciliteiten door medewerkers, zoals de metro naar het stadsdeel. De nieuwe gebouwen zullen zuinig zijn in verbruik. Uiteindelijk moeten er langs de centrale boulevard ook meer bomen komen. Het bedrijf benadrukt verder dat ‘alle verplichte procedures en regelementen zijn gevolgd’.

Kohli is er niet van overtuigd. Zij wijst erop dat er geen studie is gedaan naar de mogelijke impact van het gehele project. Er wordt enkel gekeken naar deelonderwerpen. Wel is duidelijk dat een groot stuk grasveld sneuvelt en duizenden bomen worden verwijderd. Het is nodig om honderden extra parkeerplaatsen aan te leggen. De bomen worden volgens het plan overgebracht naar een nieuw park aan de rivier Yamuna. “Dat is problematisch op allerlei fronten”, zegt Kohli. “Transplantatie gaat bijna nooit goed, en de Yamuna is ecologisch heel gevoelig.”

Behandeld als onderdanen

Al met al getuigt de handelswijze rondom het project volgens architect Raman eerder van een koloniale houding dan van een Nieuw India. “Mensen worden als onderdanen behandeld, en open ruimte als exploiteerbaar bezit.”

Onenigheid rondom zoiets groots als een nieuw parlement en stadscentrum is onvermijdelijk, zo geeft Raman toe. “Maar die onenigheid zou in een democratie verwelkomd moeten worden. Elke discussie is vermeden.”

HCP zegt dat ze wel vraag-en-antwoord-sessies hebben gehouden met studenten, zakenmensen en maatschappelijke organisaties en deze publieke dialoog in het project hebben verwerkt. Maar dit was geen officieel onderdeel van het planningsproces.

Forceren om monumenten mooi te vinden

Tot publieke woede en protesten heeft de verbouwing nog niet geleid. Historica Gupta verwacht dat veel mensen het resultaat, ondanks de kritiek, zullen waarderen. “Een student zei eens tegen mij dat wij leraren studenten wilden forceren om monumenten mooi te vinden. Zelf keek hij het liefst naar gloednieuwe torenflats.”

Raman hoopt dat mensen zich alsnog zullen realiseren wat volgens hem verloren gaat. “Ik denk dat het nog niet is doorgedrongen hoe belangrijk de relatie tussen ruimte en democratie is. Maar je kunt mensen zoveel geschiedenis niet afnemen, zonder dat er een reactie komt.”

Lees ook: ‘Indiase premier Modi is een hindoe-nationalist met populistische neigingen’

De Indiase premier Narendra Modi geldt als onversneden hindoe-nationalist. Maar hij past ook in het ­rijtje Erdogan, Duterte, Trump.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden