Guilherme Boulo.

Brazilië

De hoop van Braziliaans links, Guilherme Boulos (38), kan Bolsonaro een gevoelige slag toebrengen

Guilherme Boulo.Beeld AFP

Onverwacht gooit links komend weekeinde hoge ogen bij de burgemeestersverkiezingen in Brazilië’s grootste stad São Paulo. Guilherme Boulos kan mogelijk uitgroeien tot nieuw boegbeeld van links.

Als een bokser wipt hij soms van het ene op het andere been achter zijn spreekgestoelte. Zijn blik is geconcentreerd, om zijn lippen een triomfantelijk glimlachje. Guilherme Boulos (38) is in zijn element in het televisiedebat met Bruno Covas (40), de zittende burgemeester van São Paulo, afkomstig van een middenpartij.

Op 15 november won Covas de eerste ronde van de burgemeestersverkiezingen en werd Boulos namens de linkse PSOL, de Partij voor Socialisme en Vrijheid, verrassend tweede. Hij versloeg de favoriet Celso Russomanno, de man die zich namens de radicaal-rechtse partij van president Jair Bolsonaro kandidaat had gesteld. Dit weekeinde volgt de tweede en laatste ronde. Boulos staat voorlopig achter in de peilingen, maar dat hij de partij van de zittende president al in de eerste ronde achter zich liet, is een gevoelige slag voor Bolsonaro. De man die tijdens zijn presidentscampagne in 2018 verschillende keren betoogde dat links moest worden geëlimineerd.

Het linkse blok dat jarenlang het land bestuurde, verkeert al sinds het vertrek van president Dilma Rousseff in 2016 in crisis. Zij moest destijds haar presidentschap neerleggen omdat ze had gesjoemeld met de begroting. Sinds die tijd is het linkse blok, waaronder de Arbeiderspartij en de PSOL van Boulos, verdeeld en heeft het nog steeds geen adequaat antwoord op de regering-Bolsonaro.

Bolsonaro werd gekozen, omdat men van zijn regering een ondernemersvriendelijk klimaat verwachtte, maar hij heeft nog geen echt duidelijke economische lijn uitgestippeld. Terwijl onder zijn leiding wel de coronacrisis uit de hand liep. In Brazilië zijn ongeveer 170.000 mensen overleden aan covid en de tweede golf is nog maar net begonnen.

Bij de internationale gemeenschap staat de regering-Bolsonaro inmiddels bekend als een paria. Dat is onder meer toe te schrijven aan de onder de extreem-rechtse president ingezette ontbossing van de Amazone en de branden die daarop volgden. De voorpagina’s van alle toonaangevende kranten stonden er vol mee.

Desondanks heeft links in het congres in de hoofdstad Brasília nog geen succes geboekt. Toen een coalitie van verschillende oppositiepartijen erin slaagde om een regeling voor een basisinkomen door het congres te loodsen om de armsten te helpen tijdens de coronacrisis, ging de regering Bolsonaro met de eer strijken. De Brazilianen wisten niet beter dan dat de hulp van omgerekend een dikke honderd euro per maand een initiatief van de president was. Zijn populariteit vloog omhoog, na een maandenlange daling.

Guilherme Boulos (l) praat met een aanhanger tijdens een campagnebijeenkomst voor de burgemeestersverkiezingen van São Paolo in Brazilië.Beeld AFP

Zeventien seconden zendtijd

De lokale verkiezingen van dit weekeinde in São Paulo worden als belangrijke graadmeter gezien voor de populariteit van de regering-Bolsonaro. De eerste ronde verliep niet goed voor de president. Slechts vier van de dertien burgemeesterskandidaten die hij openlijk steunde, werden gekozen.

In São Paulo werd Bolsonaro’s favoriet Russomanno vernederd door de energieke Boulos, die vrijwel geen zendtijd kreeg voor zijn campagne – een luttele 17 seconden per dag. Hij maakte handig gebruik van sociale media als Facebook en Twitter. “Ze dachten dat links niet overweg kon met de sociale media, maar dan hebben ze ons toch lelijk onderschat”, grapte de jonge burgemeesterskandidaat tijdens een interview met de bekende columnist Leonardo Sakamoto op de nieuwssite UOL.

In tegenstelling tot Bolsonaro, die tijdens zijn campagne van 2018 amper meedeed aan debatten maar zijn kiezers via whatsapp aansprak, is Boulos een goede debater. Hij kent de cijfers van de boekhouding van São Paulo en legt Covas tijdens het burgemeestersdebat herhaaldelijk het vuur na aan de schenen.

Voortdurend geeft Covas Boulos te verstaan dat hij als onervaren radicaal – immers links – geen goede optie is voor São Paulo, dat een realistisch beleid nodig zou hebben. Maar Boulos laat zich niet uit het veld slaan. Zonder haperen ontvouwt hij zijn plannen voor de stad: een noodinkomen, zoals dat op nationaal niveau, werkgelegenheidsprojecten, en de strijd aangaan met het coronavirus.

Aaibaarheidsfactor

De hoop van Brazilië’s links komt uit een artsengezin in São Paulo. Op Facebook laat hij zijn ouders Marcos en Ivete over zijn jeugd vertellen. Bijvoorbeeld over het feit dat de mensen dol op hun zoon zijn, en dat hij naar een openbare school wilde. Een unicum, want in Brazilië sturen de rijken hun kinderen over het algemeen naar dure privéscholen.

Als puber verdiepte Boulas zich al in de sociale ongelijkheid van zijn land. Hij was betrokken bij alfabetiseringsprojecten in arme buurten. In het artsengezin waar hij opgroeide, kwam Guilherme Boulos niets tekort. Maar hij wilde in de periferie wonen, onder de armen. Zijn vader Marcos op Facebook: ‘Vrienden die ook politiek geëngageerde kinderen hadden, zeiden ‘Dat gaat wel over als ze ouder worden’, maar het ging niet over.’

Boulos verwierf faam met zijn leiderschap van de Movimento dos Trabalhadores Sem Teto (MTST), de Beweging van de Dakloze Arbeiders. Rechtse partijen zien hem als oproerkraaier, die mensen ertoe aanzet om huizen te kraken. Het is een terugkerend thema waar zijn politieke tegenstanders hem het hardst op aanvallen. De beweging telt zo’n 7,7 miljoen mensen die te weinig geld verdienen om de huur van een huis te kunnen betalen en die leegstaande panden kraken. Volgens MTST is het een manier om de overheid onder druk te zetten sociale woningen te bouwen.

Zelf woont Guilherme Boulos met zijn vrouw en twee dochters in Campo Limpo, in het arme zuiden van São Paulo. Om het gerucht dat hij in een luxe wijk woont tegen te spreken, zette hij de video ‘Koffie met Boulos’ op het internet, waarop hij zijn huis en straat, inclusief zijn auto, een Chevrolet Celta die een waarde heeft van nog geen 3000 euro, laat zien. Alles wordt ingezet om het imago van een eerlijke, sociaal voelende en eenvoudige intellectueel voor het voetlicht te brengen, inclusief een swingende videoclip van de Celtinha, zoals het grijze autootje van de ambitieuze burgemeesterskandidaat liefkozend wordt genoemd. Links heeft zijn hoop gevestigd op deze sociaal geëngageerde Boulos. Hij moet het blok nieuw elan geven en wordt gezien als iemand die het op kan nemen tegen Bolsonaro, die zich in 2022 opnieuw kandidaat wil stellen als president.

Guilherme Boulos op campagne in São Paulo.Beeld Getty Images

Andere linkse partijen

De charismatische ex–president Luiz Inácio Lula da Silva, beter bekend als Lula, staat ook te trappelen om mee te doen aan de verkiezingen, maar kan dat niet omdat hij in 2017 is veroordeeld wegens corruptie. Hij is nog steeds hét gezicht van links maar het wordt tijd voor vernieuwing, aldus politiek wetenschapper Cláudio Couto. Tegen de krant Carta Capital zei hij: “Ik twijfel er niet aan dat Boulos de nieuwe leider wordt van het progressieve kamp. Zelfs als hij het burgemeesterschap niet wint, heeft hij in zekere zin de verkiezing al gewonnen.”

Om dit weekeinde meer kans te maken heeft Boulos de andere linkse partijen aan zich weten te binden. Lula’s Arbeiderspartij, verreweg de grootste, was al meteen aan boord. De oude rot in het vak die twee termijnen aan het roer van Brazilië stond (2003-2010), heeft zijn bewondering voor de jonge Boulos nooit onder stoelen of banken gestoken.

Ook de kleinere PcdB, de Communistische Partij van Brazilië, en de PDT, de Democratische Arbeiderspartij, schuiven aan, evenals Netwerk Duurzaamheid van ex–minister van milieu Marina Silva.

Het linkse blok in Rio de Janeiro, de tweede stad van het land, kijkt vol afgunst naar het succes van Boulos en zijn vermogen om samen te werken. Daar lukte het de drie linkse kandidaten niet om zich te verenigen, waardoor geen van alle genoeg stemmen kreeg in de eerste ronde. Maar samenwerking en eenheid op links lijken de belangrijkste troefkaart om Bolsonaro in 2022 te verslaan.

Sommige ego’s staan dat in de weg, zoals dat van ex–president Lula, die uitkijkt naar een nationale comeback na zijn veroordeling in een groot corruptieproces. Na een jaar mocht hij de gevangenis verlaten omdat de wet voorschrijft dat iemand pas de cel in moet als alle beroepsmogelijkheden zijn uitgeput. In het ergste geval zal Lula – die nog altijd procedeert – terug moeten om nog zeven tot acht jaar uit te zitten.

Volgens politiek wetenschapper Couto is het hoog tijd dat de Arbeiderspartij zich vernieuwt en onderzoek doet naar de eigen begane fouten. Tot nu toe heeft de partij altijd de bal teruggespeeld door te beweren dat de impeachment tegen president Dilma Rousseff en het proces tegen Lula een coup was van rechts. Maar dat de Arbeiderspartij, die ruim dertien jaar heeft geregeerd (2003-2016), vrij is van zonden gelooft bijna niemand.

Corruptie is niet de enige oorzaak dat veel Brazilianen links de rug toe hebben gekeerd en zijn overgelopen naar politici als Jair Bolsonaro. Het linkse blok is tijdens de regeerperiode het contact met de basis kwijtgeraakt en de Pinkstergemeenten die tot in de verste uithoeken van de favela’s gevestigd zijn, hebben die rol overgenomen. Zij zijn belangrijk geweest bij de verkiezing van Bolsonaro in 2018. Guilherme Boulos en zijn Beweging van Dakloze Arbeiders kunnen het startsein vormen om dit tij te keren.

Lees ook: 

De coronacrisis krijgt Bolsonaro niet klein. Sterker nog: hij wordt steeds populairder

De Braziliaanse president Jair Bolsonaro bagatelliseert de corona-epidemie die zijn land genadeloos treft. Toch stijgt zijn populariteit, waarschijnlijk door de nooduitkering die de armste Brazilianen de crisis door moet helpen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden