Déjà Vu Zeemansgraf

De as van Eichmann verdween in het diepste geheim in zee

Adolf Eichmann in zijn cel in 1961. Beeld EPA

Israëls bemoeienis met oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann eindigde op 1 juni 1962 met bijna evenveel geheimzinnigheid als waarmee deze op 11 mei 1960 in Argentinië was begonnen. 

Op laatstgenoemde datum werd de oud-SS’er op weg van zijn werk naar huis door geheim agenten van de Mossad en de Shin Bet ontvoerd. Ruim twee jaar later verdwenen de asresten die waren overgebleven na zijn crematie in de golven van de Middellandse Zee.

Als verpersoonlijking van het kwaad kreeg hij net als Osama Bin Laden in 2011 en Abu Bakr al-Baghdadi een zeemansgraf. Een laatste rustplaats voor een man als Eichmann in Israël was ondenkbaar en een plek elders zou zomaar kunnen uitgroeien tot een bedevaartsplaats voor mensen met donkerbruine sympathieën. Israël had de na de oorlog naar Zuid-Amerika ontkomen nazi voor het gerecht gebracht. Eichmann wilde de rechters en de rest van zijn gehoor laten geloven dat hij slechts uitvoerder van bevelen was geweest. De aanklager schetste een ander beeld: dat van de hoofdverantwoordelijke voor het regelen van het transport vanuit Duitsland en bezet Europa naar de vernietigingskampen.

Executie

Onder anderen Hannah Arendt en Harry Mulisch volgden het proces in Jeruzalem, dat bijdroeg aan de wereldwijde bewustwording van het gruwelijke lot van de Joden tijdens de Holocaust. Eichmann werd – ook in hoger beroep – veroordeeld tot de dood door ophanging. Voor zijn executie werd in ijltempo nog wat verbouwd en gebouwd. Israël kende normaal gesproken geen doodstraf. Dus moest er een plek komen waar die kon worden voltrokken.

Op de derde etage van de gevangenis van Ramla, waar de oorlogsmisdadiger vastzat, werd een voormalig bewakersverblijf uitverkoren. Daar maakten bouwvakkers een gat in de vloer, waarin een valluik kwam. Erboven verrees een galg. De veroordeelde (56) weigerde een kap. Nadat hij de lus om zijn nek had gekregen, prees Eichmann Duitsland, Argentinië en Oostenrijk, deed hij de groeten aan zijn verwanten en getuigde hij van zijn geloof in het bestaan van God. Twee beulen drukten op een knop. Slechts een van hen opende daarmee het luik. Niemand zou ooit weten wie van de twee dat was.

Oven

Eichmann had zelf gevraagd om een crematie. De Israëlische justitie willigde dat verzoek graag in. Anders hadden ze op grond van het gevangenisreglement het lichaam van de overledene aan de familie moeten overhandigen. Nu werd het stoffelijk overschot onder de strengst mogelijke bewaking naar een sinaasappelboomgaard aan de kust gebracht. Daar was in het diepste geheim een oven gebouwd voor eenmalig gebruik: Eichmanns crematie.

In de haven van Haifa gingen de asresten vervolgens aan boord van een patrouilleboot van de Israëlische marine, de Yarkon. Die ging direct daarna het water op. Een flink deel van de bemanning had lang geen idee van de bijzondere lading. Yair Vinderboim, destijds verantwoordelijk voor het bedienen van de radarinstallatie, vertelde vorig jaar nog zijn verhaal aan een journalist. De sergeant-majoor was druk met een behouden vaart voor de Yarkon. Schepen van Arabische vijanden dienden te worden ontweken.

De emmer werd nagespoeld

Nog voor het ochtendgloren, rond vier uur in de nacht, ging de motor van de Yarkon uit. William Hull, een in Israël actieve protestantse missionaris uit Canada die Eichmann geestelijk had bijgestaan, zei een gebed op. Daarna strooide Aryeh Nir, hoofd van het Israëlische gevangeniswezen, de as uit boven de golven. De emmer werd nog nagespoeld in de golven om de laatste beetjes Eichmann kwijt te raken.

Pas vanwege alle drukte op de brug rond dit moment begreep Vinderboim dat er iets bijzonders aan de hand was. Na het volbrengen van de missie kreeg hij te horen dat ze Eichmann naar zijn laatste rustplaats hadden gebracht.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden