Lindsey van Welzen: 'Ik speur elke dag Funda af'.

Verkiezingen 2021Wooncrisis

Crisis op de woningmarkt? Lindsey van Welzen (23) weet er alles van: ‘Ik speur elke dag Funda af’

Lindsey van Welzen: 'Ik speur elke dag Funda af'.Beeld Patrick Post

Vijftien jaar aan wat critici ‘verkeerde politieke keuzes’ noemen, zorgde voor de huidige crisisstatus van de woningmarkt. Wet- en regelgeving, maar ook politieke ideologieën maakten het op veel vlakken lastiger om een woning te bemachtigen.

Hij was net ‘minister Wonen’ af toen hij zijn beruchte uitspraak deed: “De woningmarkt draait als een zonnetje”. Stef Blok zei het in een interview met het magazine Duurzaam Gebouwd, krap een maand voor de Tweede Kamerverkiezingen in 2017. Hij was opgetogen, trots. Toegegeven, er moest nog het een en ander gebeuren aan die woningmarkt. Helemaal af was ie niet. “Maar de hervorming is goed gelukt”, vond hij zelf. Zo goed dat hij zeven maanden later, de formatie was net afgerond, net zo trots verkondigde dat hij ‘de eerste VVD’er (is) die een heel ministerie heeft doen verdwijnen!’. Na al die nieuwe wetten en regels geen minister van wonen meer dus.

Vier jaar later moet de 23-jarige Lindsey van Welzen lachen als ze dat hoort, over die zonnige woningmarkt. Iedere dag speurt ze ‘als een bezetene’ Funda, Woonnet en de sites van verschillende makelaars af. Op zoek naar een betaalbaar huurhuis. Samen met haar vriend woont ze nu voor 950 euro exclusief in de maand op 40 vierkante meter in Den Haag. Negen keer al hadden ze een lekkage, zes weken geen warm water en schade aan de woning wordt niet of schoorvoetend hersteld.

Welke eisen ze stelt aan haar nieuwe huis? Het begon met de wens voor een jaren dertig-woning. Ornamenten aan het plafond. Glas-in-lood. Nu wil ze vooral 15 vierkante meter extra. Op zijn minst. En liever geen huurprijs van 1500 euro, zoals ze regelmatig voorbij ziet komen. “Zolang het maar geen bouwval is.”

Nog nooit uitgenodigd voor bezichtiging

Bijna 72 kilometer verderop is ook Monya Spijkhoven (52) in Zaanstad op zoek naar een nieuwe woning. Het allerliefst koopt ze. Net als dertig jaar geleden. Toen tikte ze voor 150.000 gulden haar eerste woning op de kop. Maar kopen gaat moeilijk, sinds ze haar vorige bedrijf moest verkopen. Inmiddels heeft ze een nieuw bedrijf, alleen onvoldoende spaargeld. Dat sparen is sowieso lastig, omdat ze sinds haar scheiding met haar twee kinderen in een veel te dure huurwoning woont voor 1000 euro in de maand. Haar onlangs overleden buurman betaalde voor hetzelfde huis 500 euro. Omdat hij, anders dan zij, huurder in de sociale sector is. Zij staat al tien jaar ingeschreven. “Maar ik eindig nog op nummer tachtig. Ik ben nog nooit uitgenodigd voor een bezichtiging.”

En in Zutphen zag Jesse Sprikkelman (21) onlangs hoe die leuke eengezinswoning die voor 220.000 euro te koop stond, wegging voor 80.000 euro meer. Al 1,5 jaar is hij samen met zijn vriend op zoek naar een koopwoning. Dat was tot voor kort in de Achterhoek niet zo’n probleem. Maar sinds de coronapandemie het thuiswerken heeft genormaliseerd, zoeken ook Randstedelingen hun heil in het historische Gelderse stadje en slaat ook daar de woningmarktgekte toe. Tot teleurstelling van Sprikkelman en zijn vriend. Want nog maar twee jaar geleden kocht zijn zwager zonder problemen een huis. “Bij het eerste bod was het al raak.”

Het zijn de gevolgen van verkeerde beleidskeuzes, gemaakt bij provincies, gemeenten én het Rijk, zegt Jan Fokkema, directeur van ontwikkelaarsvereniging Neprom. Van politiek Den Haag, dat de afgelopen tien tot vijftien jaar nauwelijks oog had voor volkshuisvesting en de bouwproductie liet stagneren, merkt PvdA-Kamerlid Henk Nijboer op. Van woningcorporaties die Den Haag ‘een kopje kleiner’ maakte, ervoer corporatiebestuurder Hester van Buren van woningcorporatie Rochdale, actief in Amsterdam en omgeving. Van politieke beslissingen die het direct of indirect lastig maken om een woning te bemachtigen, concluderen ze allemaal.

Die vermaledijde verhuurderheffing

Het liefst zou ze voor Oprah Winfrey Spelen, zegt Van Buren. ‘You get a car! And you get a car’, zou ze dan roepen. “Maar dan met huizen!” Maar dat gaat niet. In de tien jaar dat ze corporatiebestuurder is, zag ze de druk op de sociale huursector toenemen, terwijl het aantal corporatiewoningen terugliep. Het begon in 2013 allemaal met die vermaledijde verhuurderheffing, een jaarlijkse belasting van inmiddels zo’n 2 miljard euro in totaal.

Daar kwam de woningwet twee jaar later nog overheen: corporaties moesten zich focussen op het huisvesten van kleine inkomens. Garages, winkelcentra en koopwoningen bouwen, mocht niet meer. Hun verdienmodel was om zeep geholpen, want “door koopwoningen te verkopen, financierden we onze sociale huurwoningen”.

Daar bovenop kwam nog Europese regelgeving tegen belastingontwijking. Eigenlijk bedoeld voor multinationals, maar ook pijnlijk voor corporaties. Omdat sociale verhuurders fiscaal minder rente konden aftrekken. En er was nog de vennootschapsbelasting.

Ellenlange wachttijd werd langer

Ondertussen zette kabinet-Rutte in op het verkleinen van de sociale huursector. Van Buren herinnert zich nog goed hoe Stef Blok de boer op ging met ‘the Dutch social housing system’. In de hoop een paar van die social houses te slijten aan internationale beleggers en zo de doorstroming op de woningmarkt te vergroten. Grote internationale belangstelling bleef uit, maar de sector kromp wel met 100.000 corporatiewoningen tussen 2013 en 2019.

De toch al ellenlange wachttijd voor een sociale huurwoning werd onderwijl langer; in de regio Amsterdam inmiddels vijftien jaar. En het aantal mensen met een urgentieverklaring nam toe. Statushouders, mensen met medische problemen die voor de bezuinigingen in zorginstellingen werden opgevangen, slachtoffers van vrouwenhandel, ze hebben allemaal voorrang bij het krijgen van een corporatiewoning. Maar van Rochdales 36.000 sociale huurwoningen, komen er jaarlijks maar 1800 vrij.

Van Buren kan er maar 400 met voorrang beschikbaar stellen. En wie die voorrang krijgt, bepaalt niet zij maar de gemeente Amsterdam. Ze kent huurders met vijf kinderen in veel te krappe woningen. Huiswerk dat in de badkamer of aan de keukentafel gemaakt moet worden, omdat die kinderen geen eigen kamer hebben. Maar meer dan hun verhaal aanhoren, kan Van Buren vaak niet. “Jaarlijks komen we zeker tweeduizend woningen tekort voor mensen die heel urgent een woning nodig hebben. Die woononzekerheid heeft een waanzinnige impact op het leven van veel te veel mensen. Je hebt geen basis en kunt geen kant op.”

Huurhuis slokt al het spaargeld op

De 52-jarige Spijkhoven weet er alles van. Jarenlang wachtte ook zij op een urgentieverklaring. Haar bedrijfspand, waar ook haar woning in zat, was zojuist afgebrand. Met haar twee kinderen stond ze op straat. Telefoontjes met de gemeente, corporaties en met wijkteams haalden niks uit. Ook niet toen ze vertelde dat haar zoon, toen nog acht jaar oud, diabetes, autisme en ADHD heeft. Via een vriendin kwam ze uiteindelijk terecht in een vrijesectorwoning, ‘die ver boven mijn macht ligt’. Omdat ze geen inkomen had, moest ze een maand of vier vooruit betalen. En borg. Dat lukte, met hulp van haar ouders.

Monya Spijkhoven: 'Ik weet hoe het is om bijna dakloos te zijn'. Beeld Patrick Post
Monya Spijkhoven: 'Ik weet hoe het is om bijna dakloos te zijn'.Beeld Patrick Post

Het liefst verlaat ze zo snel mogelijk dat dure huurhuis. “Als je maandelijks zoveel geld moet uitgeven, voelt dat onveilig”, legt ze uit. “Ik weet inmiddels wat het is om bijna dakloos te zijn. Ik werk zeven dagen in de week om dat huis te kunnen betalen.” Haar droom is nog altijd een eigen huis. “Dan bouw ik iets op voor mijn dochter, heeft ze al die jaren van beknibbeling niet voor niets doorgemaakt. Maar omdat het huurhuis zo duur is, kan ik amper sparen.” En juist dat sparen, dat eigen geld, is nodig voor wie sinds 2013 een woning wil kopen. “Daar werk ik nu voor”, zegt Spijkhoven.

Het was 2012 en volop crisis toen het kabinet besloot dat spaargeld onmisbaar werd bij het kopen van een eigen woning. Ruim 700.000 woningen stonden onder water, huizen stonden soms wel een jaar of langer te koop en ruim de helft van al die huizenbezitters had een aflossingsvrije hypotheek en loste dus niet automatisch af op de hypotheekschuld. Voortaan mochten kopers niet méér lenen dan de waarde van hun woning, besloot het kabinet daarom. En via een inkomenstoets werd beoordeeld of kopers op basis van hun salaris het huis wel konden betalen.

Bouwproductie zakte verder in

Die maatregelen moesten de financiële stabiliteit van kopers, maar vooral van banken waarborgen, zegt woningmarktdeskundige Paul de Vries van het Kadaster. Een neveneffect was dat starters door hun slecht gevulde spaarpot lastiger aan een koopwoning kwamen. Maar veel kwalijker, zegt Fokkema, is dat door deze maatregelen de bouwproductie verder inzakte. De toch al schaarse vraag naar koopwoningen in deze crisisjaren viel weg nu ook starters afhaakten. Dus haakten ook beleggers, ontwikkelaars en andere bouwers af. En ook gemeenten schrapten geplande bouwplannen. Vraag is er toch niet, was de gedachte.

Inmiddels verschijnen er weer bouwtekeningen op de bureaus van wethouders. En heeft verantwoordelijk minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken ervoor gezorgd dat een korting op de overdrachtsbelasting starters meer mogelijkheden biedt om te kopen. En moet een aangenomen initiatiefwet van PvdA’er Nijboer ervoor zorgen dat huren in de vrije sector niet ongebreideld blijven stijgen.

Maar echt versnellen doet die bouwproductie niet, ziet Fokkema. En ook in Sprikkelmans geboortestadje Zuthpen, waar de sociale én middeldure huurwoningen bij wijze van spreken voor het oprapen liggen, neemt de krapte toe. Want het Zutphens gebruik van een huis kopen zodra je het ouderlijk huis verlaat, begint onder druk te staan nu Randstedelingen voor meer concurrentie zorgen. Ook in de Achterhoek, tot voor kort nog een krimpregio, is het landelijke woningtekort van ruim 300.000 woningen voelbaar.

Rooien met weinig middelen

Hoe anders was het een jaar of dertig geleden? Toen het Rijk verschillende subsidiepotten beschikbaar had voor woningbouw, omliggende infrastructuur en groen in nieuwe wijken. Het waren de jaren waarin wethouders zich, door instructies en geld vanuit Den Haag, gedwongen voelden bouwplannen uit te voeren. Maar de afgelopen tien jaar ‘heeft het Rijk het er echt bij laten zitten’, zegt hij. Wethouders moeten het zien te rooien met weinig middelen. En hun focus op bouwen in stedelijk gebied maakt dat hun bouwplannen vaak vertragingsgevoelig zijn, aldus Fokkema. Neem Den Haag. Daar ziet hij geregeld woontorens op bouwtekeningen verschijnen. Maar die torens zijn niet alleen duur, als omwonenden ze niet zien zitten en bezwaar maken, dan zwicht de wethouder onder politieke druk.

‘Leuk nieuwtje!’, schrijft de 23-jarige Lindsey van Welzen in een berichtje aan de verslaggever. Ze heeft een nieuw huis. In haar favoriete wijk in Den Haag. Én ook nog eens met authentieke details. Over twee jaar wordt dit huis waarschijnlijk wel aan haar verkocht. Maar Van Welzen maalt er even niet om. Dat moet gevierd!

Lees ook:

Zo kwam Nederland aan een tekort van 331.000 woningen

Het tekort aan woningen in Nederland groeit, al jaren, en politiek Den Haag heeft dat laten gebeuren. Ook nu de wind heel zachtjes uit een andere hoek lijkt te gaan waaien, zal dat tekort nog blijven groeien. Vier redenen die verklaren hoe dat heeft kunnen gebeuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden