Glazen kooi

Chronische stress en een snippertje vrijheid: wat de bedreigingen met Amalia kunnen doen

null Beeld Ilse van Kraaij
Beeld Ilse van Kraaij

Opgroeien onder een glazen stolp en dan ook nog eens binnen moeten blijven. Een onbekommerde studententijd heeft prinses Amalia niet, na bedreigingen. ‘Ze mist de kortstondige ontsnapping uit de glazen kooi.’

Rianne Oosterom

Kroonprinses Amalia was koud negen jaar oud, of ze kreeg via sociale media te horen dat ze zichzelf maar beter kon ophangen. “Dan heb je twee keuzes: je kan helemaal doordraaien, of het je niet laten raken en jezelf ertegen beschermen”, vertelde ze aan Claudia de Breij, die het boek Amalia schreef voor haar achttiende verjaardag.

Vanaf haar twaalfde heeft ze ‘een muurtje’, zegt ze in dat boek. Een muurtje om zichzelf te beschermen tegen die aanhoudende stroom lelijke opmerkingen over haar uiterlijk, haar familie - tot bedreigingen aan toe. Twee jaar geleden werd een ex-militair opgepakt vanwege het met verkrachting én de dood bedreigen van de kroonprinses.

De vraag is: in hoeverre staat het muurtje van Amalia nog overeind, nu ze zo ernstig bedreigd wordt dat ze weer thuis woont en het huis ‘eigenlijk’ niet uit mag. “Die consequenties zijn heel moeilijk voor haar”, zei Máxima tijdens een persmoment. Ze noemde haar dochter dapper. Het koninklijk echtpaar was duidelijk geëmotioneerd.

Amalia kan naar de universiteit, maar meer niet. Geen mixdrankjes voor de kroonprinses alias cocktail queen in de strandtent van de ouders van een van haar vriendinnen, waar ze kind aan huis is. Geen ritjes op haar paard Mojito, bij de Koninklijke stallen in Den Haag, waardoor ze altijd tot rust komt. En al helemaal geen studentenleven zoals andere studenten.

Hoe erg is dat? Wat voor invloed kan dit hebben op Amalia’s ontwikkeling? Hoe gaat het met haar? Het zijn allemaal vragen die je de kroonprinses van aangezicht tot aangezicht zou willen stellen, maar dat kan nu eenmaal niet. Maar inzichten uit de psychologie kunnen ons toch het één en ander vertellen over het mogelijke effect van de situatie op Amalia, zegt hoogleraar psychologie Paul van Lange.

Chronische stress

In het geval van Amalia, legt de hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam uit, is er sprake van een akelige combinatie tussen bedreiging met de psychologische gevolgen van dien en afzondering, waardoor er voor de stress amper een uitlaatklep is in de vorm van ontspanning.

Er is weinig bekend over de aard van de bedreigingen aan het adres van Amalia. Er wordt gerept over de georganiseerde misdaad, over ontvoering, over de mocromaffia. Dat ze zelf alle details kent, is onwaarschijnlijk. Juist de ongrijpbaarheid van de dreiging maakt het psychologisch zwaarder, denkt Van Lange. “Uit onderzoek weten we dat na bedreiging of intimidatie het helpt als je iets kunt dóén. Stel, er wordt bij je ingebroken, dan kan dat heel intimiderend voelen: iemand is in je huis geweest. Het simpelweg vervangen van je sleutels kan heel bevrijdend werken. Maar Amalia kan niet zoveel doen. De dreiging is abstract en alom aanwezig.”

Anders dan bijvoorbeeld een voetballer, die weet dat hij moet oppassen rond wedstrijden, moet Amalia áltijd over haar schouder kijken, denkt de hoogleraar. “Haar situatie is heel onzeker. Ze weet niet hoelang het gaat duren. Of ze ooit weer in vrijheid kan studeren in Nederland. Of de dreiging gaat groeien. Dat kan leiden tot chronische stress.”

De effecten van chronische stress worden vaak onderschat, zegt hij. “Terwijl het je hele systeem kan ondermijnen. Niet alleen je psychologische gezondheid, maar ook je fysieke gezondheid. Je weerstand kan verminderen. Je kunt vermoeider worden. Ontspanning kan helpen, maar dat zit er nu ook niet in voor Amalia.”

Maakt het nog uit wat voor persoon Amalia is? In het boek van De Breij komt ze over als een nuchtere prinses, allerminst wiebelig. Oog voor haar eigen mentale gezondheid heeft ze ook. Ze praat soms met een therapeut, vertelde ze, als het haar even te veel wordt. “Even mijn hart luchten en dan ben ik voor een maand klaar.”

Van Lange: “Ik vind het heel moeilijk om in te schatten hoe goed ze het aankan. Deze situatie is dusdanig heftig en brengt zoveel onzekerheid en angst met zich mee, dat vrijwel niemand er perfect mee kan omgaan. Hoe stabiel je ook bent, het is een ontzettend zware opgave.” Wat de situatie voor Amalia extra zuur maakt, is dat de studententijd nu juist een relatief ‘vrije’ periode is in het verder gecontroleerde leven van een troonopvolger, ziet hij.

Prinses Amalia op de eerste dag van het collegejaar aan de Universiteit van Amsterdam. Beeld Getty Images
Prinses Amalia op de eerste dag van het collegejaar aan de Universiteit van Amsterdam.Beeld Getty Images

De studententijd als overgangsritueel

Dat beaamt historicus Coos Huijsen, auteur van onder andere Nederland en het verhaal van Oranje. “De studententijd bij de Oranjes is uitgegroeid tot een soort rite de passage: een kortstondige ontsnapping aan de glazen kooi, waarna de troonopvolger zich op zijn of haar taken toelegt”, zegt hij door de telefoon vanaf zijn Franse boerderijtje.

Dat de studententijd die functie heeft gekregen, is een redelijk recente ontwikkeling, ziet Huijsen.“Wilhelmina had dat nog helemaal niet, die werd voorbereid om op haar achttiende koningin te worden. Hoewel het nog een beperkte periode betrof, kreeg Juliana van haar moeder daarom juist meer vrijheid in haar studietijd.”

Volgens biograaf Jolande Withuis was Juliana’s studententijd de gelukkigste tijd van haar leven - ze zou nooit meer zo vrij zijn. “Juliana gunde haar eigen dochter Beatrix ook een vrij studentenleven. En het studentenleven van Willem-Alexander was nóg weer iets vrijer: hij ontdekte het uitgaansleven en ontworstelde zich aan zijn beveiligers,” zegt Huijsen.

De keuze voor een studie is een van de weinige keuzes die veel troonopvolgers in hun leven redelijk autonoom kunnen maken. Vroeger was dat niet denkbaar, blijkt uit het boek Raising Royalty van de Canadese historicus Carolyn Harris. Maar waar autonomie in de samenleving belangrijker is geworden, is dit ook in de paleizen het geval, ziet zij.

Het is normaler dan vroeger om als koninklijke familie kinderen en jongeren meer tijd te geven voor zelfontplooiing (denk ook aan Amalia’s tussenjaar) en hun publieke optredens te beperken. Harris neemt William en Kate als voorbeeld, die hun kinderen ook veel meer weghouden uit de openbaarheid dan hun voorgangers.

Vriendschap met het gepeupel

Toch is de studententijd voor de Oranjes méér dan even lekker autonoom zijn om je daarna te storten op een leven vol wuiven en lintjes doorknippen, ziet historicus Huijsen. “Het heeft ook duidelijk een functie in de voorbereiding op de taak als troonopvolger. Dat zie je bijvoorbeeld terug in de brede studiekeuze van Amalia: politics, psychology, law and economics. Ze moet later over alles mee kunnen praten en denken.”

Ook is de studententijd bij uitstek een periode waarin de Oranjes ‘gewoon’ kunnen zijn, ziet hij: meedraaien in de samenleving zoals leeftijdsgenoten dat doen en daardoor voeling met de realiteit krijgen. “En vriendschappen te sluiten die je later als vorst met beide benen op de grond houden”, zegt Huijsen.

Het sluiten van gepersonaliseerde vriendschappen is typisch iets wat hoort bij de ontwikkelingsfase waar Amalia nu in zit, ziet emeritus hoogleraar adolescentie Wim Meeus van de Universiteit Utrecht. “Maar voor Amalia is het ontdekken van de wereld er nu niet bij. Dat bemoeilijkt ook het opbouwen van volwassen vriendschappen.”

Je zou de studententijd een soort verlengde puberteit kunnen noemen, zegt hij. “Dat oefenen met de volwassen wereld zit bijvoorbeeld in zelfstandig een huishouden voeren, door op kamers te gaan. Of door alleen op vakantie te gaan met vrienden, of voor het eerst stage te lopen.”

De persoonlijke vriendschappen ontstaan juist omdat je sámen door al die nieuwe dingen heen gaat, legt Meeus uit. “Als je aan 10-jarigen vraagt waarom ze bevriend zijn, zullen ze zeggen: ‘Nou, we spelen met elkaar’. Bij 22-jarigen gaat het bijvoorbeeld om goed kunnen praten met elkaar.”

null Beeld Ilse van Kraaij
Beeld Ilse van Kraaij

Vriendinnetje liet haar in de steek

Uit het boek van De Breij blijkt overigens wel dat Amalia een stuk of vijf heel goede vriendinnen heeft, die ze altijd kan bellen. Ze is enorm gefocust op het investeren in deze relaties, omdat ze weet hoe het is om zónder vrienden te zitten. Dat overkwam haar als meisje op de basisschool, toen haar enige vriendinnetje haar in de steek liet.

Sociale steun is essentieel bij moeilijke gebeurtenissen, en ook na bedreigingen, weet hoogleraar psychologie Paul van Lange. “Met name één op één contact helpt, dat blijkt uit alle onderzoeken. Maar ook samenkomen met een groep vrienden is goed. Dan zijn de gesprekken minder diep misschien, maar het werkt wel ontspannend.”

Hij hoopt daarom voor Amalia dat ze wél vrienden mag ontvangen op Paleis Huis ten Bosch, waar het koninklijke gezin woont. Of de bedreigingen en de onvrijheid voor Amalia ook op de lange termijn gevolgen hebben, vinden hij en ook de andere deskundigen moeilijk te zeggen. Dat hangt van allerlei factoren af, in de eerste plaats hoelang de bedreiging voortduurt.

Wat zeker is: zo vrij als haar vader, die aan zijn studentikoze losbandigheid de bijnaam ‘prins Pils’ te danken heeft, zal ze in ieder geval niet kunnen zijn, mede door de komst van sociale media. Elke keer als ze in een kroeg een biertje aan haar lippen zet, kan dat door iedere willekeurige smartphone vereeuwigd worden.

Het hoopvolle aan de situatie is wel dat Amalia’s toekomstige onderdanen door de bedreigingen massaal voor haar opkomen, ziet Van Lange. Het is alsof ze juist in haar martelaarschap meer omarmd wordt dan ooit. “Dat zelfs republikeinen hun steun voor haar uitspreken, moet haar wel goed doen.”

Lees ook:

Verharding in de onderwereld bedreigt nu ook Amalia

Dat iemand van het Koninklijk Huis zoveel bescherming nodig heeft als Amalia is uniek, maar persoonsbeveiliging is de laatste jaren niet ongewoon.

Hoe loods je een prinses door de puberteit? Zo puberden de ouders van Amalia

Opgroeien als je zo in de publieke belangstelling staat is ingewikkeld, zeker in deze tijd van sociale media. Toch weten we relatief weinig over Prinses Amalia. Hoe verging het haar voorouders in de puberteit?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden