NaschriftCarlos Menem

Carlos Menem, de playboy die Argentinië rijk maakte en in de afgrond stortte

De voormalige Argentijnse President Carlos Menem. Beeld AFP
De voormalige Argentijnse President Carlos Menem.Beeld AFP

Op 14 februari overleed Carlos Menem. De flamboyante Argentijnse ex-president leidde het land van 1989 tot 1999.

Argentinië was altijd al een land van extremen, maar de overtreffende trap daarvan is vorige week overleden. Carlos Menem, de flamboyante ex-president met de spectaculaire bakkebaarden, symbool van hyperliberalisme, geliefd en gehaat, populist en playboy, redde zijn land en stortte het met net zoveel overtuiging terug de afgrond in, steevast omringd door dure auto’s en mooie vrouwen, glamour en glitter en de bluf van een Argentijnse Silvio Berlusconi, zonder één sprankje twijfel over zijn eigen genialiteit.

Typisch Argentijns, werd Menem geboren in een familie van immigranten, in dit geval een bemiddelde Syrische familie uit het arme, noordelijk gelegen La Rioja. Als rechtenstudent ontmoette hij de legendarische caudillo Juan Perón en diens nog beroemdere vrouw Evita; het zou zijn leven tekenen. Tijdens de onstuimige decennia die volgden op een staatsgreep tegen Perón werd Menem politiek actief tegen de militairen, plande een tegencoup, verdedigde politieke gevangenen en belandde uiteindelijk zelf in de cel. Vervolgens maakte hij carrière binnen de peronistische partij.

Toen generaal Jorge Videla in 1976 de macht greep was Menem al opgeklommen tot gouverneur van zijn thuisprovincie La Rioja. Na de dictatuur keerde hij terug in die functie, om in 1989 te worden gekozen tot president. Zijn programma was links, maar eenmaal aan de macht draaide hij – met het onnavolgbare pragmatisme dat alleen peronisten begrijpen – 180 graden en voegde zich naar de economische mode in die tijd: de uitvoering van een extreem neoliberaal beleid. Met de uitverkoop van transport, communicatie, nutsvoorzieningen en zelfs de pensioenen zwaaide hij met overgave een sloophamer door de door Perón opgebouwde verzorgingsstaat.

Pizza met champagne

Als president schreef Menem geschiedenis als medeoprichter van douane-unie Mercosur (samen met Brazilië, Paraguay en Uruguay), maar ook met een omstreden amnestieregeling voor Videla en de andere leden van de moorddadige militaire junta. Daarnaast kreeg hij te maken met enkele grote aanslagen op de Joodse minderheid waarbij in totaal 114 doden vielen, vermoedelijk gepleegd door Hezbollah en Iran.

Economisch leek alles geweldig te gaan. Door de Argentijnse munt een-op-een te koppelen aan de dollar nekte hij in één klap de hyperinflatie en gaf zijn land – naarmate de peso overgewaardeerd raakte – een kunstmatige rijkdom. De Argentijnse elite nam het ervan en shopte in de weekeinden in Miami, terwijl het gewone volk de dure flessen opentrok die ze zich nooit konden veroorloven; ‘pizza met champagne’ werd een gevleugelde typering van deze bizarre periode. Zelf scheurde Menem met 180 kilometer per uur over de Argentijnse snelwegen in een knalrode, door een Italiaanse zakenman geschonken Ferrari.

Economische meltdown

Het festijn leverde Menem een tweede ambtstermijn op. Maar terwijl hij in zijn paleis de Rolling Stones uitnodigde, Madonna op bezoek kreeg en de tango danste met Hillary Clinton werden langzaamaan de rampzalige gevolgen van zijn economische beleid en de corruptie zichtbaar. De monsterlijke hypotheek waarmee hij zijn land had opgezadeld leidde kort na zijn vertrek tot een economische meltdown en in 2001 tot een ongekende volksopstand tegen bankiers, ondernemers en politici.

Zelf bleef de extravagante leider geloven in zijn sexappeal. Al over de zeventig hertrouwde Menem, ‘forever young’, met een 35 jaar jongere Chileense Miss Universe, verwekte een zoon en deed in 2003 opnieuw een gooi naar het presidentschap. Het werd een blamage. Doodklap voor zijn imago, toch al aangetast door corruptie en economische ravage, was een schandaal wegens wapensmokkel naar Ecuador en Kroatië, waar Menem tijdens zijn eerste termijn kapitalen aan moet hebben verdiend. Pas in 2013 werd hij hiervoor veroordeeld tot zeven jaar cel – een straf die hij nooit uitzat dankzij zijn zetel in de senaat van zijn geboorteprovincie, die hem immuniteit gaf tot aan zijn dood. Menem is negentig jaar geworden.

Carlos Menem werd geboren op 2 juli 1930 in Anillaco en overleed op 14 februari 2021 in La Rioja.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden