null

LongreadDoodstraf

Amerikaanse terdoodveroordeelden wachten vaak tientallen jaren: ‘Ze zullen iemand anders doden dan die twintigjarige uit 1979’

Beeld Ming Ong

Terdoodveroordeelden in de VS zitten soms meer dan veertig jaar in eenzame opsluiting voordat hun vonnis wordt uitgevoerd. Een Nederlandse doodstrafadvocate in Texas vindt dat de VS met de isolatie van terdoodveroordeelden schuldig zijn aan foltering.

De brief die Victor Roberts in 1992 uit zijn dodencel in Georgia stuurde aan het mensenrechtenmagazine Wordt Vervolgd van Amnesty International maakte destijds diepe indruk op lezers in Nederland. De Amerikaan zocht mensen die met hem wilden corresponderen. Hij schreef: “Het zijn niet de snel wegtikkende seconden, maar de zich traag voortslepende uren die de toch al ondraaglijke eenzaamheid zo wurgend maken. Ik kan heel goed tegen correctie, tegen opsluiting, zelfs tegen bestraffing. Maar de stilte, de isolatie, het gebrek aan vergevingsgezindheid van de maatschappij, zelfs van de kerken, de geestelijken, de christenen, die dingen zijn meer dan beangstigend: ze zijn slopend. Hoe lang moet ik nog wachten, hoe lang moet ik nog kloppen aan de poorten der rechtvaardigen, voordat de hatelijke, onwaardige uitstoting plaatsmaakt voor een uiting van liefde en genegenheid?”

Hij vervolgde: “Het meest deprimerende en verscheurende gevoel is niet de winterse vrieskou of de zomerse hitte en vochtigheid, maar het in angstige spanning uitkijken naar een felbegeerde brief of kaart die nooit komt, het in vol vertrouwen wachten op bezoek van familieleden, christenen, een vriend, maar dan slechts teleurgesteld worden, omdat er niemand komt… omdat het niemand iets kan schelen.”

De brief eindigde met: “Als er toch eens iemand, het doet er niet toe wie, in mijn leven was die het iets kon schelen of ik leef of doodga… Een liefhebbende, deelnemende ziel die mijn menselijkheid zou willen omarmen en wiens menselijkheid ik zou kunnen omarmen. Zou u zo iemand willen zijn, kunnen zijn? Ik zou het zeer op prijs stellen als u mijn leven zou willen binnentreden.”

Eelt van het vele schrijven

Lezers reageerden massaal. Roberts, die in zijn cel nooit post kreeg, werd na zijn oproep bedolven onder meer dan honderd brieven. In Nederland werd zelfs een ‘support-groep’ opgericht die jarenlang nauwgezet in de gaten hield hoe Roberts’ strafzaak verliep.

In 1992, tijdens een bezoekuur in de staatsgevangenis van Georgia, stak Victor Roberts triomfantelijk zijn vinger omhoog: “Kijk eens! Eelt van het vele schrijven. Dat mensen zomaar, zonder dat ik er wat tegenover kan stellen, betrokken willen zijn bij mijn leven! Schrijf alsjeblieft op dat ik probeer iedereen terug te schrijven. Ik voel me schuldig, want ik ben bang dat het me niet zal lukken. Ik heb de enveloppen niet, het postpapier niet en de postzegels niet.”

null Beeld Ming Ong
Beeld Ming Ong

Victor Roberts leeft sinds 2016 niet meer. Hij overleed in gevangenschap, vermoedelijk aan de gevolgen van een hersenbloeding. Zijn advocaat heeft nog geprobeerd hem in de laatste weken van zijn leven vrij te krijgen, zodat hij kon sterven te midden van zijn familie – Roberts’ doodstraf was eerder al omgezet in levenslang.

Meest meedogenloze detentiesysteem ter wereld

Maar justitie in Georgia was onverbiddelijk. Victor Roberts is 52 als hij overlijdt. Hij heeft dan ruim dertig jaar gezeten voor de roofmoord op de 38-jarige Mary Jo Jenkins, moeder van twee kleine kinderen. Want schuldig was hij zeker. Daarover gaat het hier niet.

De VS hebben een van de meest rauwe en meedogenloze detentiesystemen ter wereld. In de Amerikaanse praktijk volgt de doodstraf doorgaans op een langdurige detentie in afzondering. Het is een straf boven op een straf, een extra sanctie die niet alleen de terdoodveroordeelden treft. Ook levenslang gestraften worden vaak ernstig beperkt in hun recht op een menswaardig leven in gevangenschap.

In de staat Michigan zit sinds 1985 de Nederlander Harry Bout vast voor een moord, die hij zegt niet te hebben gepleegd. Bout heeft bijna twintig jaar lang geprobeerd zijn levenslange, onvoorwaardelijke gevangenisstraf ongedaan te maken. In 2004 eindigde zijn laatste beroepszaak in een afwijzing.

Dertien eenzame jaren later vroeg hij het Nederlandse ministerie van Volksgezondheid om hulp bij euthanasie. Bout vond dat verder leven geen enkel doel meer diende. Hij was toen na enkele mishandelingen al overgeplaatst naar een maximaal beveiligde afdeling, waar hij 23 uur per dag op zijn cel zat. De laatste keer dat hij in de gevangenis gemolesteerd werd door bendeleden was hij zo ernstig gewond dat hij twee maanden in een gevangenishospitaal lag.

Lijden tot de dood

In een brief, begin mei 2021, schrijft Bout: “Ik leef in een constante, onvoorstelbare mentale stress, vanaf het moment dat ik ontwaak tot ik weer in slaap ben. Een veroordeling tot levenslang zonder voorwaardelijke vrijlating is erger dan de dood, want het betekent lijden tot de dood door ouderdom, of op een wrede manier in de gevangenis gedood te worden.”

null Beeld Ming Ong
Beeld Ming Ong

Het Nederlandse ministerie van volksgezondheid liet hem in 2017 weten hem niet te kunnen helpen bij zijn euthanasieverzoek. “Huidige en eventuele toekomstige wetten op geassisteerd sterven in Nederland zijn niet van toepassing op mensen die in het buitenland wonen, zelfs niet als dit Nederlandse staatsburgers zijn”, schreef toenmalig directeur volksgezondheid Judith Elsinghorst. Bout (63) zit nog altijd gevangen in Michigan, bijna 40 jaar inmiddels.

In Florida verblijft Bryan Jennings sinds 1979 in de dodencel voor de gruwelijke moord op de zesjarige Rebecca Kunash. Hij vertelt dat er op death row in Florida nogal wat gevangenen zitten die liever op korte termijn sterven aan een dodelijke injectie dan dat hun straf wordt omgezet in levenslang. Een leven lang in totale afzondering zien ze als een veel zwaardere straf.

In een rij van veertien cellen

“Ik begrijp dat”, zegt Jennings. “Als je dood bent, lijd je niet. Een heel leven lang in een cel, zonder kans op vervroegde vrijlating, is erger.” Jennings leeft inmiddels 42 jaar op de zes vierkante meter beton van zijn dodencel. Hij heeft zijn aangekondigde dood al die jaren kunnen uitstellen, omdat zijn advocaten voortdurend nieuwe juridische vragen opwierpen. Hij is inmiddels een van de langst zittende terdoodveroordeelden in de VS.

“Eenzame opsluiting is een van de moeilijkste dingen om mee om te gaan”, aldus Jennings afgelopen februari, in een mail. Van strikte isolatie is in de gevangenis in Florida geen sprake, schrijft hij. “We leven in een rij van veertien cellen, naast elkaar, met tralies aan de voorkant van de cellen in plaats van een muur. Dus ik kan gemakkelijk met mijn ‘buren’ praten. Maar toch is het eenzaam. Met uitzondering van de twee keer per week dat ik in mijn eentje even mag rondlopen op de binnenplaats zit ik opgesloten in mijn kleine cel. Alleen. Er zijn geen gesprekken, waarbij je elkaar in de ogen kunt kijken. Er is ook geen privacy. Ik verlies hier veel van het menselijk contact.”

Deze afzondering tast sociale vaardigheden aan. Jennings: “Veel van de inhoud van gesprekken is niet verbaal – gezichtsuitdrukkingen, gebaren – en het ontbreken van die signalen maakt het moeilijk om contact te maken met de persoon met wie ik praat. Ik praat tegen hen in plaats van met hen. Het niet hebben van die connecties heeft een ontmenselijkend effect op ons. Mensen doen het gewoon niet goed in isolement voor een langere tijd. Het veroorzaakt een soort sociale en emotionele achteruitgang. Na verloop van tijd verliezen we het vermogen om sociale banden aan te gaan en zelfs als we later de kans zouden krijgen, zouden we de vaardigheden missen om met andere mensen in contact te komen.”

Afgezonderd van de rest van de gevangenispopulatie

Terdoodveroordeelden in de VS worden in bijna de helft van de staten met de doodstraf zonder enig voorbehoud en zonder enige afweging vooraf in isolatie geplaatst, vertelt de Nederlandse doodstrafadvocaat Merel Pontier, die samenwerkt met een advocaat in Austin, de hoofdstad van Texas. Pontier deed maandenlang onderzoek naar het regime waaronder terdoodveroordeelden worden vastgehouden in de 27 Amerikaanse staten met de doodstraf. Haar studie wordt binnenkort gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Texas Journal on Civil Liberties & Civil Rights.

In twaalf staten worden terdoodveroordeelden zonder enige beoordeling ofwel tussen de ‘gewone’ gevangenen geplaatst, ofwel in een aparte afdeling. In die staten is er geen sprake van eenzame opsluiting. In slechts drie staten (Californië, South Carolina en Tennessee), met opgeteld bijna achthonderd personen op death row, worden terdoodveroordeelden net als andere gevangenen individueel beoordeeld voordat ze in een regime worden geplaatst. In die drie staten krijgen terdoodveroordeelden een cel in een afdeling die afgezonderd is van de rest van de gevangenispopulatie, maar ook daar worden zij niet in isolatie geplaatst. Zij worden als ‘gewone’ gedetineerden bejegend. Het kan dus wel.

Maar bij Merel Pontiers telling in oktober 2020 zaten er in twaalf Amerikaanse staten minstens duizend terdoodveroordeelden wél in eenzame opsluiting, al twintig, dertig, veertig jaar of nog langer. Pontier hanteerde als definitie voor isolatie: 21 uur of langer per dag in een cel, zonder betekenisvol menselijk contact.

Geestelijke gezondheidszorg door de tralies van hun cel

De grootste populaties in isolement zitten op de death rows van Florida (336), Texas (201) en Alabama (170). Gevangenen hebben daar vrijwel geen contact met anderen, ze mogen niet meedoen aan arbeid of opleidingen, ze eten op hun cel en mogen vaak niet deelnemen aan kerkdiensten. Ze zitten 21 tot 23 uur per dag in een ruimte ter grootte van een parkeerplaats voor één auto, twee bij drie meter, vaak zonder daglicht, soms brandt ook ’s nachts licht in de cel. In enkele staten worden de cellen aan weerszijden van een bewoonde dodencel bewust leeg gehouden om contact tussen gevangenen te bemoeilijken. Terdoodveroordeelden ontvangen het merendeel van hun medische en geestelijke gezondheidszorg door de tralies van hun cel.

null Beeld Ming Ong
Beeld Ming Ong

Veel Amerikaanse terdoodveroordeelden kunnen familieleden of geliefden nooit aanraken of omhelzen. In de meeste staten geldt een contactverbod voor terdoodveroordeelden. Bezoekers en gevangenen zijn dan gescheiden door glas of gaas.

Jeanne Woodford, voormalig directeur van de staatsgevangenis van San Quentin in Californië (ruim 300 gevangenen in dodencellen) zei enkele jaren geleden: “Ik weet dat de veiligheid van het personeel, de gevangenen en het publiek de grootste zorg is. Maar ik weet ook dat we dit op een humane manier kunnen doen. Dodencellen moeten zo worden ontworpen dat gevangenen hun cel kunnen verlaten, aan programma’s kunnen deelnemen en tijd op de binnenplaats kunnen doorbrengen. Als gevangenen zich goed gedragen, is eenzame opsluiting belachelijk.”

Barbaars regime

Is het humaan om een veroordeelde als Bryan Jennings in Florida, die nu 62 is en als jonge man van twintig een moord pleegde, hoe gruwelijk dat misdrijf ook was, een leven lang op te sluiten onder het barbaarse regime van de Amerikaanse death row? Je zou denken: het is het een of het ander, maar niet allebei; het is levenslang óf de doodstraf, maar niet levenslang in isolatie met alle beperkingen van dien – en daarbovenop nog de doodstraf. In de VS is deze praktijk gangbaar.

In niets doet Jennings nog denken aan de jonge marinier die in 1979 tijdens een verlof een kind vermoordde. Bij een bezoek in 2017 in de staatsgevangenis in Raiford, Florida zit achter het veiligheidsglas van de bezoekerszaal een kalende man met grijze baard en een veel te grote jarentachtigbril, die hem telkens van de neus zakt. Jennings heeft diepe spijt over zijn onvergeeflijke daad én tegelijk hecht hij aan het leven, dat zich al zoveel jaren afspeelt op de zes vierkante meter van zijn dodencel.

“Het wegstoppen van de harde werkelijkheid is een overlevingsstrategie”, zegt hij. “Ik denk dat ik inderdaad liever dood wil, als ik op een dag tot het volle besef kom wat ik eigenlijk heb gedaan. De vragen die ik mezelf telkens stel, zijn een manier van omgaan met deze gebeurtenis. Je moet hier wel een muur om je heen optrekken, het is ook een vorm van zelfbescherming. Ik kan nooit vergeten wat ik heb gedaan, maar ik verberg de verscheurende realiteit onder de dikke beschermende deken, die mijn leven in de gevangenis draaglijk moet maken. ’s Nachts komen die gedachten vaak binnendrijven, dan gaan de sidderingen door je heen.”

Vergeving en barmhartigheid

Probleem is, zegt hij, dat hij door de overheid ook na veertig jaar nog wordt gezien als de perverse griezel die een meisje verkrachtte en doodde. Vergeving en barmhartigheid zijn geen noties die passen binnen het Amerikaanse strafrecht. “Ik zal altijd de man blijven die ik was ten tijde van het misdrijf. En, eerlijk, ik wás geen goed mens. Ik ben terecht opgepakt en gevangengezet. Het is alleen moeilijk mezelf nu te vergelijken met de persoon die ik in 1979 was. Ik had veel dingen anders moeten doen in mijn leven, zeker. Ik leef hier iedere dag met de gevolgen van mijn verkeerde keuze. En een deel van mij denkt: ik verdien de doodstraf. Maar als het moment komt dat ze me gaan ombrengen, zullen ze iemand anders doden dan die twintigjarige uit 1979.”

Hij zegt dat hij er wel vrede mee heeft als de gouverneur van Florida zijn bevel tot executie tekent. “Het moet een keer gebeuren. De eerste jaren in de dodencel waren ellendig en deprimerend. Maar ik heb mijn weg gevonden. Ik weet dat ik veel onvolkomenheden heb, ik wil als een beter mens sterven.”

De Russische schrijver Fjodor Dostojevski schreef bijna twee eeuwen geleden dat je de beschaving van een samenleving kunt afmeten aan de manier waarop een volk zijn gevangenen behandelt. In sommige landen hebben gevangenen het slecht, ze worden mishandeld en soms zelfs gemarteld. Het is de vraag of langdurige eenzame opsluiting, eindigend in een van overheidswege uitgevoerde dood, niet ook als een vorm van marteling moet worden beschouwd.

Blanke huid meer waard

De Amerikaanse hoogleraar en doodstrafadvocaat David Dow vindt dat wel. In zijn boek Kroniek van een executie (2010) schrijft hij: “Vroeger was ik voorstander van de doodstraf. Ik ben van mening veranderd toen ik ondervond hoe wetteloos het systeem functioneert. Als je toch al bedenkingen hebt bij het ondersteunen van een racistisch elitair regime zonder principes, een regime waarin een blanke huid veel meer waard is dan een donkere, waarin openbaar aanklagers bewijs achterhouden en politieagenten stelselmatig liegen, waarin rechters op basis van de laatste opiniepeilingen bepalen wat het recht nodig heeft, waarin rijke mensen soms wegkomen met moord en niet in de dodencel belanden, dan brengt ons doodstrafsysteem je enorm in verlegenheid.” Dow schildert in dit citaat op basis van eigen waarneming de rechtsgang anno 2021 in Amerika, niet die van Iran.

Isolatie van gevangenen, zoals in de VS toegepast, geldt in de EU als een schending van mensenrechten. Ook levenslang zonder zicht op vrijlating, een praktijk die Nederland jaren hanteerde, is door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens afgewezen. Bij levenslang gestraften moet de straf op enig moment opnieuw kunnen worden beoordeeld, aldus het Europees hof.

Europa vindt dat isolatie van gevangenen en psychisch zieken alleen voor kortere duur mag worden toegepast als laatste middel, als er geen andere opties zijn. Het stelselmatig onthouden van prikkels van natuurlijk licht en geluid en van omgang met andere mensen kan leiden tot pijn, desoriëntatie, concentratieverlies, slapeloosheid en waandenkbeelden.

Beroepsmogelijkheden nemen veel tijd in beslag

Geen enkele rechter die in de VS de doodstraf oplegt, veroordeelt gevangenen tot opsluiting in eenzaamheid in afwachting van executie. Terdoodveroordeelden worden evenmin aan isolatie onderworpen vanwege hun gedrag in de gevangenis of omdat ze als gevaar voor het personeel of andere gevangenen worden beschouwd. Zij worden door gevangenisautoriteiten in eenzame opsluiting geplaatst, domweg omdat ze de doodstraf kregen.

Gemiddeld zitten terdoodveroordeelden in de VS bijna vijftien jaar in de dodencel. De lange duur van de detentie heeft een aantal redenen. De wettelijke beroepsmogelijkheden nemen veel tijd in beslag. Maar deze procedures worden ook verlengd door een reeks van systemische zwakheden: door traagheid en fouten in het Amerikaanse rechtssysteem, door fouten van advocaten, doordat aanklagers ontlastend bewijs buiten het procesdossier houden, door dwalingen van rechters, door tekortkomingen in executieprotocollen.

Het zou te simpel zijn de lange ‘wachttijd’ af te doen als een logisch gevolg van beroepsprocedures die gevangenen zelf in gang zetten. ‘Het systeem’ zelf speelt de grootste rol. Los daarvan: de meeste terdoodveroordeelden hechten aan het leven en het is begrijpelijk dat zij elke beroepsmogelijkheid aangrijpen.

Daar komt bij dat twaalf staten mét de doodstraf al sinds 2010 geen doodvonnissen meer uitvoeren. Dit komt door de afname van het draagvlak voor de doodstraf, de beperkte beschikbaarheid van gifstoffen voor de dodelijke injecties en ook door veranderingen in het politieke bestuur van doodstraf-staten en de federale overheid.

Isolatie in strijd met de Amerikaanse grondwet

Afgelopen maart nog schrapte Virginia als 23ste staat de doodstraf. Virginia was de eerste zuidelijke ‘confederatieve’ staat die ermee stopte en daarmee een eind maakte aan een lange, bloedige traditie op het gebied van standrechtelijke executies (lynchings) en officiële terechtstellingen. Virginia executeerde sinds 1608 meer dan 1300 burgers, meer dan elke andere staat in de VS.

Maar Virginia was in 2019 ook de enige staat waar een gerechtshof onherroepelijk oordeelde dat eenzame opsluiting van terdoodveroordeelden een ‘aanzienlijk risico’ oplevert voor psychologische en emotionele schade. In 2018 kwam een lagere rechter in Virginia na een klacht van terdoodveroordeelden tot de slotsom dat hun automatische opsluiting in isolatie in strijd was met de bepaling in de Amerikaanse grondwet die ‘wrede en ongewone straffen’ verbiedt.

Anthony Graves uit Texas, die onschuldig vastzat voor een zesvoudige moord, vertelt in een rapport van de Amerikaanse burgerrechtenorganisatie ACLU wat gevangenschap in isolatie met een mens kan doen. “Ik zag jongens die hun beroep introkken vanwege de ondraaglijke omstandigheden. Voor zijn executie vertelde een gevangene me dat hij liever doodging dan onder deze onmenselijke omstandigheden te moeten blijven leven. Ik heb mensen gezien die gezond naar de gevangenis kwamen en krankzinnig deze wereld verlieten, onzin pratend op de executiebrancard. Eén man bracht zijn laatste dagen door met het smeren van uitwerpselen, naakt op de luchtplaats liggen en op zichzelf urineren.”

Van de late jeugd tot de latere middelbare leeftijd

Er is onder rechters in de VS al jaren discussie over de vraag of de doodstraf en vooral ook de lange duur tussen vonnis en executie niet ‘ongewoon en wreed’ is, en dus in strijd met de Amerikaanse grondwet. In 2002 was opperrechter Stephen Breyer het oneens met een meerderheidsbeslissing van het federale Hooggerechtshof in een beroepszaak die Charles Kenneth Foster in Florida instelde tegen de doodstraf die hem 27 jaar eerder was opgelegd. Foster wilde dat zijn straf werd omgezet in levenslang.

Het hof wees het verzoek van Foster af. Opperrechter Breyer, inmiddels 82 en nog in functie, was het destijds niet eens met die afwijzing: “Foster heeft een buitengewoon lange opsluiting onder de doodstraf doorstaan, een opsluiting die zich uitstrekt van de late jeugd tot de latere middelbare leeftijd. De duur van deze opsluiting is deels het gevolg van de herhaalde procedurefouten van de staat. (…) Als hij wordt geëxecuteerd, zal Foster, die nu 55 jaar oud is, zowel met de dood worden gestraft als met het feit dat hij meer dan een generatie in de schemering van de dodencel heeft doorgebracht. Men kan zich terecht afvragen of een dergelijke straf niet ongewoon en wreed is.”

Onder de grondwettelijke term ‘wrede en ongewone straffen’ wordt onder meer verstaan foltering, opzettelijk vernederende straffen of straffen die te zwaar zijn voor het gepleegde misdrijf. Veel juristen en ook sommige rechters vinden dat ook de doodstraf als een wrede en ongewone straf moet worden beschouwd.

Verwoestende effecten

Doodstrafadvocate Merel Pontier vindt dat ook. Ze bezocht talloze keren de Polunsky Unit in Livingston, waar de terdoodveroordeelden van Texas zitten. “Ik heb de verwoestende effecten gezien van eenzame opsluiting op ter dood veroordeelde gevangenen, hun families en hun vrienden.” Ze wijst er in haar onderzoek op dat er diverse internationale verdragen zijn die langdurige eenzame opsluiting van gevangenen verbieden en als foltering kenmerken. De VS negeren die verdragen.

In 2013 stelde Amnesty International dat de Verenigde Staten wereldwijd ‘vrijwel alleen staan in het opsluiten van duizenden gevangenen in langdurige eenzame opsluiting’. De American Civil Liberties Union schreef in 2014 in een rapport dat de Verenigde Staten ‘eenzame opsluiting gebruiken in een mate die ongeëvenaard is in enig ander democratisch land’.

Uit Pontiers onderzoek blijkt dat Alabama, Arkansas, Florida, Georgia, Idaho, Kansas, Mississippi, Nevada, Oklahoma, South Dakota, Texas en Wyoming terdoodveroordeelde gevangenen automatisch onderbrengen in eenzame opsluiting. In Idaho, Kansas en Texas zitten terdoodveroordeelde gevangenen ten minste 22 uur per dag in hun cel. Terdoodveroordeelde gevangenen in Alabama, Arkansas, Georgia, Mississippi en Oklahoma zitten 23 uur per dag in een cel. In Florida, Zuid Dakota en Wyoming hebben gevangenen nog minder tijd buiten de cel. Gevangenen in Florida zitten 24 uur per dag in hun cel, behalve twee dagen per week, waarop ze drie uur vrij hebben. Gevangenen in South Dakota en Wyoming zitten 23,5 uur per dag in hun cel.

Ook kerkdiensten bijwonen

In een aantal staten zijn terdoodveroordeelden naar de rechter gestapt om hun leefomstandigheden te verbeteren. Niet zonder succes. In Florida spanden negen terdoodveroordeelden in 2017 een rechtszaak aan tegen hun automatische en permanente plaatsing in eenzame opsluiting. De gevangenisdirectie is met de gevangenen in onderhandeling over veranderingen.

In Louisiana begonnen ook in 2017 drie terdoodveroordeelden een proces. Die zaak loopt nog steeds. De gevangenen zijn inmiddels ook uit isolatie gehaald, al zitten ze nog negentien uur per dag op hun cel. Vorig jaar begonnen twee terdoodveroordeelden in Kansas een proces. Ook hun zaak loopt nog.

Oklahoma kreeg in 2019 verwijten van de mensenrechtenorganisatie ACLU. In die staat werden terdoodveroordeelden opgesloten in een ondergrondse gevangenis, 22 tot 24 uur per dag. Oklahoma plaatste na de klacht een deel van de terdoodveroordeelden over naar een bovengrondse cel met een raam en enkele bezoekregels zijn versoepeld. Ze mogen nu ook kerkdiensten bijwonen.

In 2018 spanden in Pennsylvania vijf terdoodveroordeelde gevangenen een rechtszaak aan. Ze beweerden dat hun opsluiting hen ernstige, onomkeerbare lichamelijke en psychische schade had toegebracht. De staat liet het niet op een vonnis aankomen en sloot een deal met de gevangenen. De omstandigheden voor terdoodveroordeelden werden ingrijpend verbeterd.

Regime ingrijpend aangepast

In 2017 kreeg ook South Carolina te maken met een rechtszaak, van achttien terdoodveroordeelden. Ze werden er vierentwintig uur per dag opgesloten in kleine cellen zonder ramen. In 2019 verhuisde South Carolina de terdoodveroordeelden naar een andere gevangenis en werd het regime ingrijpend aangepast.

In 2014 spanden drie terdoodveroordeelden in Virginia een zaak aan tegen de gevangenisdirectie. In hun dodencellen brandde altijd licht. De rechtbank oordeelde dat de manier van opsluiting in Virginia ‘op zijn minst een aanzienlijk risico op aanzienlijke psychologische of emotionele schade creëert’. De rechtbank stelde dat de staat ‘opzettelijk onverschillig’ was voor het risico op schade. De staat ging in beroep. In mei 2019 oordeelde het Hof dat het huisvestingsbeleid van Virginia voor ter dood veroordeelde gevangenen ongrondwettelijk was.

Joop Bouma volgde als verslaggever bij Trouw jarenlang het debat over de doodstraf, onder meer in de VS. Hij werkt aan een boek over dit onderwerp.

Lees ook:

De doodstraf zeiden we 150 jaar vaarwel. Toch vonden er sindsdien honderden executies plaats

Vandaag 150 jaar geleden, op 17 september 1870, zette koning Willem III zijn handtekening onder de ‘Wet afschaffing doodstraf’. Toch vonden daarna nog honderden executies plaats, in Nederland en vooral in Nederlands-Indië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden