NaschriftAlbert Arie

Als een van de weinige joden bleef Albert Arie in Egypte

Albert Arie werd in 1930 geboren in Caïro, waar hij ook overleed, op 15 april 2021. Beeld Facebook
Albert Arie werd in 1930 geboren in Caïro, waar hij ook overleed, op 15 april 2021.Beeld Facebook

Albert Arie werd geboren én stierf in Caïro. Hij was een van de weinigen Joden die in Egypte bleven wonen en zijn Joodse wortels speelden zijn leven lang een belangrijke rol in alles wat hij deed.

Albert Arie heeft vrijwel de gehele Egyptische Joodse gemeenschap om zich heen zien vertrekken, maar bleef zelf in Caïro wonen, samen met – waarschijnlijk – zeven andere Joden in Egypte. Halverwege de vorige eeuw had hij nooit gedacht onderdeel te worden van een uitstervende gemeenschap. Met zijn ‘Ik ben Egyptenaar en blijf in mijn land’ bleef hij vasthouden aan zijn idealen, ook al zag hij 80.000 Joden vertrekken en hun erfgoed in verval raken. Arie werd een levende herinnering aan de Joodse geschiedenis van Egypte.

Tot het uitroepen van de staat Israël waren de Egyptische joden onmiskenbaar onderdeel van de samenleving. In een van Aries laatste interviews zei hij: “Toen was er nog geen vijandigheid, ­niemand had het zien aankomen. Om 10 uur ’s ochtends kon je de rechtstreekse trein van Caïro naar Jeruzalem nemen.”

De Joden vertrokken in golfbewegingen uit Egypte. Met elke oorlog die Egypte met Israël uitvocht, begon hun positie verder te wankelen. Arie heeft meermaals gezegd dat zionisme geen reden was voor Egyptische joden om te vertrekken.

Ze werden echter het doelwit van Egyptische woede over het lot van de Palestijnen na de oprichting van de Joodse staat Israël. Met het presidentschap van de Arabisch nationalist Gamal Abdel Nasser in 1956, werd duidelijk dat Joden niet meer welkom waren in Egypte.

Paspoort met een ‘no-return’-stempel

Joden werden gedwongen hun bedrijven en fabrieken over te doen aan de staat en hun huizen werden onteigend. Tijdens de Zesdaagse Oorlog van 1967 werden alle mannelijke nog overgebleven Joden in Egypte tussen de 18 en 60 jaar oud vastgezet.

Na hun vrijkomen vertrokken de Joden vrijwel direct met hun families uit Egypte, met een ‘no-return’-stempel in het paspoort. De animositeit tegenover Joden is tot vandaag gebleven. Die wordt mede ingegeven door propaganda tegen Israël en allerlei complottheorieën die de ronde doen in de media en in geschiedenislessen op scholen, die Egypte altijd als overwinnaar op het ‘zionistische regime’ presenteren. Dit terwijl de diplomatieke banden tussen beide landen de afgelopen jaren juist hechter zijn geworden.

Ook Arie had het in de jaren na de stichting van Israël niet ­gemakkelijk, maar dat had meer met zijn politieke idealen te maken dan met zijn Joods-zijn. Hij behoorde tot de drie prominente Joden die weigerden naar Israël te vertrekken en die zich aansloten bij het verzet tegen de Britse heerser. Later bracht hij vanwege betrokkenheid bij de communistische partij elf jaar in de gevangenis door. Dat heeft zijn vitaliteit nooit aangetast.

Vertellen over de Egyptische Joodse gemeenschap deed hij tot zijn dood

Nadat hij uit de gevangenis kwam, ruilde Arie zijn politiek activisme in voor zijn familiegeluk. Om in de jaren zestig met zijn vrouw te kunnen trouwen, moest hij zich tot de islam bekeren. Maar zijn vasthoudendheid en idealen bleven net als zijn Joodse wortels in zijn DNA zitten en die gaf hij door aan zijn kinderen.

Zo zette zijn zoon Sammy de organisatie Drop of Milk op, met als doelstelling het behoud van het Joodse erfgoed van Egypte. Arie was er nauw bij betrokken en hielp onder meer tal van onderzoekers naar de Joodse geschiedenis op weg. Zij kwamen meestal bij Arie thuis op bezoek, in zijn appartement in het centrum van Caïro waar hij was opgegroeid.

Vlak voor zijn dood mocht Arie een uniek moment meemaken. De inauguratie van de Eliyahu Hanavi-synagoge in Alexandrië vorig jaar januari. Nadat de Joodse gemeenschap in rap tempo was uitgedund, gaf de Egyptische overheid mede om toeristische redenen plots veel geld uit om deze synagoge als cultureel erfgoed te behouden en op te knappen.

Op dat moment was Arie 89 jaar en liet zijn gezondheid het niet toe om uit de banken in de synagoge op te staan, maar hij straalde van trots terwijl hij zich al zittend liet interviewen door talloze journalisten. Ook al benadrukte Arie telkens weer zich bovenal Egyptenaar te voelen, vertellen over de Egyptische Joodse gemeenschap bleef hij tot zijn dood doen.

Albert Arie werd op 25 juni 1930 geboren in Caïro, waar hij overleed op 15 april 2021.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden