Adelaine Hain in een BBC-interview met haar en haar man Walter.

Naschrift Adelaine Hain

Adelaine Hain (1927-2019) streed tegen apartheid in én buiten Zuid-Afrika

Adelaine Hain was tijdens Nelson Mandela’s proces in 1962 steevast de enige toeschouwer op het deel van de publieke tribune dat was gereserveerd voor witte Zuid-Afrikanen. Tijdens de apartheid waren in rechtbanken zitplaatsen voor ‘blankes’ en ‘niet-blankes’ strikt gescheiden, zoals elk aspect van het openbare leven in Zuid-Afrika destijds op basis van huidskleur gescheiden was. Mandela draaide zich elke ochtend naar Hain om en stak zijn gebalde vuist in de lucht, schreef haar zoon Peter maandag. Zij stond dan op en beantwoorde Mandela’s teken van verzet met haar geheven witte vuist.

Adelaine Hain stierf zondag 8 september op 92-jarige leeftijd in het stadje Neath in Wales. Hain was tijdens Mandela’s proces journalist voor de krant Contact. Vier jaar eerder had zij het kopstuk van bevrijdingsbeweging ANC voor het eerst tijdens een etentje ontmoet. En één jaar eerder zat zij zelf al eens twee weken zonder aanklacht vast, voor haar groeiende rol in de anti-apartheidsstrijd. Dat zij daarna weer werd vrijgelaten, kwam volgens zoon Peter slechts doordat ze na haar arrestatie stiekem het enige bewijsstuk in de zaak, een politiek pamflet in haar bezit, in haar mond stak, dat stukkoude en onleesbaar weer uitspuugde. Adelaine Florence Stocks werd op 16 februari 1927 geboren in de Zuid-Afrikaanse plaats Port Alfred. Haar familie had wortels in Groot-Brittannië. Al op de middelbare school legden gesprekken met twee links-progressieve leraren de kiem voor haar verzet tegen racisme.

Op haar 21ste trouwde ze met Walter Hain. Het stel vestigde zich aanvankelijk in Pretoria en Johannesburg, maar verhuisde in 1950 voor Walters werk als architect korte tijd naar Kenia. Ze kwamen een jaar later terug, maar vertrokken van 1956 tot 1958 alweer naar Groot-Brittannië. Het koppel kreeg in die periode vol verhuizingen vier kinderen: twee zoons en twee dochters.

Opvallende verschijning

Vooral vanaf 1958 werden de Hains politiek actief, als leden van de South African Liberal Party. Adelaine was een opvallende verschijning in Pretoria, de regeringsstad die het hart vormde van de apartheid. Ze was een kleine vrouw, nauwelijks 1.50 meter, maar struinde heel de stad af in haar strijd voor meer rechten voor zwarte Zuid-Afrikanen. In townships tekende zij als witte Zuid-Afrikaan bijvoorbeeld massa’s pasboekjes van zwarte bewoners, zodat die witte wijken in konden zonder te worden gearresteerd. Uiteraard waren haar witte handtekeningen die dit mogelijk maakten illegaal. Ook was Hain veel te vinden rond de rechtbanken in de stad, waar ze gearresteerde zwarte tieners identificeerde, om vervolgens hun ouders te waarschuwen.

Zij en Walter organiseerden bovendien borrels, waarbij ze buitenlandse ambassadeurs in hun woonkamer in contact brachten met zwarte activisten. Toen het apartheidsregime Hain in 1963 strenge reis- en communicatierestricties opgelegde, die onder meer bepaalden dat zij nog maar één persoon tegelijkertijd mocht ontmoeten, liet ze haar zoon Peter die ambassadeurs één voor één de keuken in leiden waar zij zat, om met hen alsnog de vorderingen in de anti-apartheidsstrijd door te nemen.

Walter en Adelaine Hain moesten Zuid-Afrika in 1966 noodgedwongen verlaten. Het apartheidsregime verbood architectenbureaus in Pretoria nog met Walter te werken. En doordat hij én Adelaine door hun Zuid-Afrikaanse reisrestricties de stad niet mochten verlaten, droogden hun inkomsten op.

Sportboycot

Het gezin verhuisde naar Groot-Brittannië en sloot zich ook daar aan bij de anti-apartheidsbeweging. In 1970 leidde hun 19-jarige zoon Peter de Stop the Seventy Tour. Adelaine fungeerde de facto als secretaris van deze organisatie, die met succes actie voerde om de Britse tournee van het witte Zuid-Afrikaanse cricketteam af te breken. Het vormde een belangrijke stap op weg naar de latere wereldwijde sportboycot tegen Zuid-Afrika. Zoon Peter groeide zo eveneens uit tot een belangrijk gezicht van de Britse anti-apartheidsstrijd. En later tot parlementslid. Tot haar 82ste werkte Hain deeltijd als zijn assistent in het House of Commons. Niet voor niets zei de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa na Hains dood: “Ze verdient ons respect en onze dankbaarheid voor het mobiliseren van haar familie, net zoals ze gemeenschappen mobiliseerde om de apartheid te ontmantelen.” Hain laat naast haar vier kinderen ook elf kleinkinderen achter, 21 achterkleinkinderen en twee achterachterkleinkinderen.

Adelaine Hain werd op 16 februari 1927 geboren in Port Alfred. Ze stierf op 8 september 2019 in Neath. 

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden