Racisme

Zwarte voetballers over racisme: ‘Ik voelde me klein en vernederd’

Pernelly Biya. Beeld Koen Verheijden

Racisme raakt mensen tot in de ziel. Amateur- en professionele voetballers vertellen over hun ervaringen. ‘Ik voelde me machteloos. De verslagenheid in mij was groot.’

Het was als een oude wond die langzaam weer openging. Pernelly Biya (26) zat zondagmiddag op de bank wat te zappen, toen hij belandde bij Fox Sports. Presentator Jan Joost van Gangelen vertelde dat de wedstrijd FC Den Bosch-Excelsior was gestaakt.

Even later werd Biya duidelijk waarom het duel in de eerste divisie was stilgelegd. Dat Excelsior-aanvaller Ahmad Mendes Moreira bij elk balcontact racistische uitingen naar zich kreeg toegeslingerd, zoals oerwoudgeluiden en zwartepietliedjes. Dat Mendes Moreira, overmand door emoties, niet meer in staat was om verder te voetballen. En dat scheidsrechter Laurens Gerrets de moed had gehad om het duel tijdelijk te staken vanwege die racistische spreekkoren, iets wat nooit eerder was gebeurd in de geschiedenis van het Nederlandse betaald voetbal.

Biya voelde de pijn van Mendes Moreira. Het riep herinneringen op aan een wedstrijd in maart 2016, toen Biya als voetballer van hoofdklasser VVOG uit Harderwijk op bezoek ging bij Harkemase Boys in Friesland. Het leek een normale wedstrijd, zoals er elke week duizenden worden afgewerkt in Nederland. Totdat iemand ineens oerwoudgeluiden begon te maken. En hem racistisch begon te bejegenen.

“In het begin denk je nog: erboven staan, geef het geen aandacht”, herinnert Biya zich. “Maar op een gegeven moment houdt dat op. Dan is het gewoon klaar.”

De scheidsrechter haalde zijn schouders op

Als Biya nu terugdenkt aan die voorjaarsdag in 2016, voelt hij de pijn van toen weer. “Ik was verdrietig, boos, teleurgesteld”, vertelt hij. “Ik werd daar diep gekwetst. Tegelijkertijd voelde ik me machteloos. De verslagenheid in mij was groot.”

Want de uit Zaïre afkomstige Biya vond geen gehoor bij de arbitrage van die middag. “Scheidsrechter, er worden racistische opmerkingen naar mij gemaakt”, zei Biya nog in het veld. “Als dat nog een keer gebeurt, dan stop ik ermee.” Maar de scheidsrechter haalde zijn schouders op en zei dat hij het niet had gehoord.

Het is een klassieke reflex, weet Biya. Scheidsrechters – en met hem vele anderen – houden zich liever doof voor racisme. “Waar ik me wel gesteund door voelde, waren de reacties van mijn teamgenoten en de spelers van de tegenpartij. Ze hoorden wat ik ook hoorde. ‘Biya, ik heb het gehoord’, zei een tegenstander. ‘Ik ga er zo naartoe.’ Maar toen was het al te laat.”

Biya knakte op het moment dat de assistent-trainer van VVOG de scheidsrechter wees op de racistische spreekkoren en vervolgens eerst een gele en toen een rode kaart kreeg voorgehouden. Dat was, zegt Biya, omdat de assistent de arbiter had toegeroepen dat die moest ingrijpen. De ‘man in het zwart’ was daar niet van gediend en stuurde de assistent weg.

Biya is dan niet meer te houden, blijkt uit de beelden die nog te zien zijn op YouTube. Hij moet worden tegengehouden door ploeggenoten. Biya, kalm nu: “Wat ik niet begreep: wat er op tien meter van de scheidsrechter werd gezegd, hoorde hij niet, maar iemand die vanaf zeventig meter iets roept – niets verkeerds volgens mij – wordt van het veld gestuurd. Daar kan ik met mijn verstand niet bij. Dan steek je je kop in het zand.”

Bananen

Het incident in Harkema zorgde voor veel ophef. Iets waarvan was gehoopt dat het tot het verleden zou behoren, was plotseling weer actueel. Op de televisie verschenen oude beelden van Stanley Menzo, die in de jaren negentig als voormalig doelman van Ajax en PSV soms bananen van het veld moest rapen: een dieptepunt in de geschiedenis van het Nederlandse voetbal.

Biya schoof aan in het tv-programma ‘RTL Late Night’, waar hij de kans kreeg zijn verhaal te doen bij presentator Humberto Tan. “Ik heb daar nog wel over getwijfeld”, zegt Biya drie jaar later eerlijk. “Want tachtig procent van de berichten die je erna krijgt, is positief, omdat ze je steunen en het goed vinden dat je er aandacht voor vraagt. Maar de overige twintig procent vindt je een aansteller of zegt dat je in de slachtofferrol zit. Dat moet je wel incalculeren voordat je je verhaal vertelt.”

Hoe het incident bij Harkemase Boys-VVOG afliep? Biya, die tegenwoordig voor de Veenendaalse amateurclub DOVO speelt, wil benadrukken dat hij alle steun heeft gekregen van Harkemase Boys. De Friese club heeft alles in het werk gesteld om de daders in de kraag te vatten. Uiteindelijk is er één persoon opgepakt, iemand die niet eens lid was van de vereniging. “Het is natuurlijk goed dat er iemand voor moest boeten, al had ik wel het gevoel dat er meer personen waren die zich racistisch hadden geuit”, meent Biya. Tegelijkertijd snapt hij dat dat zo makkelijk nog niet ligt.

Dezer dagen hoort ook Biya de echo weerklinken: de politiek moet harder optreden. “Hoe moet je dat doen?” vraagt Biya zich af. “Bij voetbalgeweld, waarbij de één de ander een klap verkoopt, is het veel duidelijker om te bepalen wat iemand gedaan heeft. Racisme gaat vaak heel sneaky, zodat je ermee weg kunt komen. Bewijs maar eens dat iemand iets heeft gezegd. Dat is nog niet zo eenvoudig.”

Sjaaltjes voor hun snufferd

Een oplossing voor racisme is lastig, vindt voormalig eredivisievoetballer Ruben Schaken (37). “Ik denk dat je het hoogstens kunt verminderen”, meent hij. “Bijvoorbeeld door de sancties te verzwaren en clubs verplicht te stellen om camera’s op te hangen. Maar ja, als dat gebeurt, houden die gasten weer sjaaltjes voor hun snufferd. Zo slim zijn ze ook wel weer.”

Hedwiges Maduro. Beeld BSR Agency

Oud-voetballer Hedwiges Maduro pleit voor puntenaftrek als supporters van een club zich herhaaldelijk misdragen. “Dan ga je hopelijk ook corrigerend gedrag krijgen onder supporters”, stelt hij. “Als het dan nog misgaat, mag je een club best raken op de ranglijst. Want dan heeft die ook iets niet goed gedaan.”

Maduro (34) is nooit door grote groepen racistisch bejegend. Wel had hij te maken met individuele raddraaiers. Schaken, die zeven keer uitkwam voor het Nederlands elftal, kreeg in zijn carrière al vroeg te maken met racisme. De eerste keer dat het gebeurde, herinnert hij zich hij nog goed. “Ik speelde met Cambuur bij ADO Den Haag. Ik was jong, een jaar of achttien, negentien, ik had nog weinig ervaring. Vooraf was ik geïnstrueerd. Ze zeiden dat het er nogal heftig aan toe kon gaan bij ADO en dat supporters, zeker als ze op achterstand staan, alles doen om je uit je spel te halen.”

En zo geschiedde. Schaken maakte een doelpunt, waarna de oerwoudgeluiden begonnen. “Daar schrok ik van. Ik was al wel gewend aan het K-woord en dat ook je moeder langskomt in liedjes, maar dit had ik nog nooit meegemaakt. Ik voelde me klein en vernederd.”

Schaken, oud-voetballer van onder andere Feyenoord, moest ermee leren omgaan, bekent hij. “Ik probeerde er juist kracht uit te halen”, verduidelijkt Schaken, wiens voorouders uit Suriname komen. “Ik hield mezelf voor: mensen doen dit, omdat ik goed ben, dus laat dan ook maar zien hoe goed je bent. Voor mij werkte dat. Ik haalde er motivatie uit. Daar moet je alleen wel mentaal sterk voor zijn. Als je wat minder in je vel zit, is het lastiger om je te wapenen. Wij zijn ook mensen, hè.”

Georginio Wijnaldum (29), reserve-aanvoerder van het Nederlands elftal, voelt soms de pijn van racisme, bekende hij dinsdag na afloop van de EK-kwalificatiewedstrijd tegen Estland. Zeker in deze tijd van het jaar, als Sinterklaas zijn intrede doet. “Mensen in Nederland zeggen: het is een kinderfeest. Als je, wanneer het over Zwarte Piet gaat, zegt: het is racisme, dan zeggen ze: nee, het is een traditie. Maar ik sprak laatst mijn neefje en tegen hem hadden ze in de klas gezegd: jij hoeft je niet te schminken, want jij bent al zwart. Zelfs onder kinderen komt racisme voor.”

FC Aap

Wijnaldum stond ook op de foto die de huidige Feyenoord-speler Leroy Fer in november 2014 plaatste op sociale media. Het was een selfie met acht donkere internationals van Oranje. Dat leidde tot racistische commentaren: ‘Allemaal zwarte pieten’, ‘Fc aap’ en ‘Club van Sinterklaas’. Uiteindelijk werden drie mensen bestraft. Ze kregen een boete van 360 euro.

“Dit is wel het ergste wat ik heb meegemaakt”, kijkt Fer (29) terug. “Ik snapte het niet. Je bent speler van het Nederlands elftal, we waren net derde geworden op het WK in Brazilië en dan dit. Het was heel lelijk. Of die straf hoog genoeg is geweest? Moeilijk te zeggen. Ik vind wel dat dit soort mensen keihard moet worden aangepakt. Dat we het er nu, vijf jaar later, naar aanleiding van de gebeurtenissen van afgelopen weekend weer over moeten hebben, is gewoon pijnlijk. Het is 2019. Dit kán gewoon niet meer.”

Georginio Wijnaldum en Frenkie de Jong, samen één. Beeld BSR Agency

Wijnaldum deed eerder deze week een emotionele oproep tijdens een persconferentie van het Nederlands elftal, waarin hij vooral de kracht van voetbal in een multiculturele samenleving benadrukte. “Als je kijkt naar ons team, dan zijn we gewoon één”, zei hij “Wij kijken niet naar kleur. We spelen voor het Nederlands elftal, voor het oranje shirt en voor het volk. En we zijn blij dat we het volk volgend jaar weer kunnen laten genieten van het EK. Oranje is één grote familie. We gaan als broers met elkaar om.”

Het kwam dinsdag mooi tot uiting na de openingstreffer in het duel met Estland. De maker van het doelpunt, Wijnaldum, zocht samen met Frenkie de Jong de camera op om een statement te maken. Ze legden hun armen naast elkaar voor het oog van de wereld. De één donker, de ander blank. Maar samen één.

Lees ook:

De Bossche M-side komt niet voor het voetbal, weet ook de voorzitter van FC Den Bosch. 

Zondag lieten supporters van FC Den Bosch zich van een grof racistische kant zien tegenover Ahmad Mendes Moreira. Staat deze gebeurtenis op zichzelf of is er meer aan de hand bij deze club?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden