Arbeiders bezig aan het Al-Wakrah Stadion even buiten Doha in 2018.

AnalyseWK Voetbal

Zal het toewijzen van het WK aan Qatar een historische vergissing blijken?

Arbeiders bezig aan het Al-Wakrah Stadion even buiten Doha in 2018.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Opnieuw zijn er grote twijfels gerezen over de keuze voor Qatar als plek voor het WK in 2022, nadat The Guardian deze week becijferde dat er bij de bouw van voetbalstadions zeker 6500 gastarbeiders om het leven zijn gekomen.

De Dwaze Moeders in Buenos Aires zijn de Nederlandse voetballers nog altijd heel dankbaar dat ze in 1978 meededen aan het WK in het Argentinië van generaal Videla. Dat bleek in 2018 uit een aflevering van Andere Tijden Sport, toen oud voetballers Arie Haan en Ernie Brandts teruggingen naar de stad waar ze met Oranje de finale speelden. Door dat WK en de meegereisde media maakte de wereld voor het eerst kennis met de Dwaze Moeders en hun smeekbede om aandacht voor de verdwijningen van hun kinderen en de gruwelen van de dictatuur.

Voor het WK in 1978 klonk in Nederland de oproep om thuis te blijven. Volgens Bram en Freek kleefde er ‘bloed aan de paal’. Gert-Jan Segers zei bij OP1 dat de stadions in Qatar nu ook ‘met bloed gebouwd’ zijn. En ook in Trouw zegt de leider van de ChristenUnie dat hij het liefst een boycot door Nederland zou zien, net als D66-leider Sigrid Kaag. Ze willen in gesprek met de KNVB.

Ereterras

Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en Human Right Watch zijn geen voorstander van een boycot. Zij menen juist dat sportevenementen in dit soort landen gebruikt moeten worden voor druk op regimes, om zo verbeteringen in gang te zetten. Een massale boycot zou leiden tot isolatie van Qatar en de situatie van de arbeidsmigranten sowieso niet verbeteren.

Maar moet Nederland straks wel met een officiële regeringsdelegatie naast de emir en zijn familie op het ereterras zitten? Een motie van de SP om daarvan af te zien werd in juni verworpen, maar gisteren door een meerderheid van de Tweede Kamer alsnog aangenomen. In december zei sportminister Tamara van Ark (VVD) nog in Trouw dat als het aan haar ligt het kabinet gewoon naar Qatar afreist.

Het Education City Stadium in Al Rayyan, Qatar, waar twee weken geleden de WK-finale voor clubteams werd gespeeld.  Beeld REUTERS
Het Education City Stadium in Al Rayyan, Qatar, waar twee weken geleden de WK-finale voor clubteams werd gespeeld.Beeld REUTERS

De vraag dringt zich op of het toewijzen van het WK aan Qatar niet een historische vergissing is geweest. In 2010 werden officials van wereldvoetbalbond Fifa al omgekocht om de wereldkampioenschappen van 2018 en 2022 aan Rusland en Qatar toe te wijzen. De grootschalige corruptie werd door de Amerikaanse justitie blootgelegd en leidde tot veroordelingen van Fifa-bonzen.

Kabinet mag van de Kamer niet naar WK in Qatar

De Tweede Kamer wil niet dat de regering naar het WK voetbal in Qatar gaat afreizen. In een motie werd hiertoe gisteren opgeroepen. Minister Blok van buitenlandse zaken voelt niets voor om het WK in Qatar op enigerlei wijze te boycotten. Als Nederland niet gaat, gaan anderen in onze plaats, zei Blok. Blok ziet juist ook kleine verbeteringen in de belabberde arbeidsomstandigheden. Zo mag na buitenlandse druk de Internationale Arbeidsorganisatie IAO inmiddels inspecteren op de bouwcomplexen. “Dit kabinet legitimeert de doden bij de bouw van de stadions”, stelde SP-Kamerlid Karabulut.

Erbarmelijke omstandigheden

Het gevolg is alleen dat de sport zit opgescheept met een WK in een vrouwonvriendelijk en homofoob oliestaatje zonder voetbalcultuur en in een klimaat dat te heet is om te voetballen (vandaar dat het zomertoernooi al naar de koelere maanden november/december werd verplaatst). Acht hypermoderne, luchtgekoelde stadions moesten er worden gebouwd, heel dicht bij elkaar. Voor de bouw daarvan, en die van nieuwe wegen en metrolijnen voor het WK, werden goedkope arbeidsmigranten ingevlogen uit straatarme landen in Azië en Afrika.

Jarenlang waren er al berichten over de erbarmelijke omstandigheden waarin zij moeten leven en werken, het niet of te laat uitbetalen van de karige lonen en het kafala-systeem dat van hen een gevangene van hun werkgever maakt. Uit eigen onderzoek kwam de Britse krant The Guardian deze week tot de conclusie dat 6500 arbeidsmigranten uit vijf landen in Qatar al zijn overleden sinds 2010. Dat leidde tot veel ophef. De doodsoorzaak van die mensen moet nog wel worden vastgesteld. Het gaat om een dodencijfer over tien jaar; in totaal wonen er twee miljoen arbeidsmigranten in Qatar.

‘Grote stappen vooruit’

Door de media-aandacht voor alle misstanden en de druk van andere landen vestigde in 2017 de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) zich in Qatar. Die spreekt na drie jaar van ‘grote stappen vooruit’. Als eerste land in de Golfregio voert Qatar nu een minimumloon in. Het aantal arbeidsinspecteurs in Qatar verdubbelde. Arbeiders zijn voortaan vrij om van werkgever te veranderen. Ook lopen er externe onderzoeken naar hittestress tijdens het werk en de doodsoorzaak bij arbeidsmigranten. Mensenrechtenorganisaties wijzen erop dat het tot nu toe om papieren veranderingen gaat. In werkelijkheid blijven de omstandigheden vooral schrijnend.

Het positieve van het naderende WK is dat de wereld op de hoogte is geraakt van de donkere kanten van Qatar, zoals de Dwaze Moeders het effect van het WK in 1978 achteraf als positief zien. De regel- en wetswijzigingen in Qatar kwamen er omdat het land onder een vergrootglas ligt. Critici betwijfelen echter of de hervormingen worden doorgezet als de finale op 18 december 2022 is gespeeld.

De (inter)nationale politiek hield zich jarenlang redelijk afzijdig van de discussie, alsof politiek en sport gescheiden werelden zijn. De roep van de CU en D66 om een boycot komt rijkelijk laat. In Qatar zijn de laatste jaren al veel evenementen, zoals de WK atletiek en WK judo, gehouden in stadions en hallen die door arbeidsmigranten zijn gebouwd; daar kraaide geen haan naar. Ook de komende jaren staan er grote sportevenementen zoals de WK zwemmen in 2023 gepland. Via sport wil Qatar het imago opvijzelen en een verzetje bieden aan de puissant rijke 300.000 autochtone Qatari. Dat mag miljarden kosten.

Maar of het WK voetbal het land structureel gaat verbeteren, moet blijken. Daarvoor zal de internationale gemeenschap de druk op de ketel moeten houden bij sportfederaties en de Qatarese overheid zodat een besmet WK straks uiteindelijk nog ergens goed voor is geweest.

Lees ook:

‘Wil je een WK voetbal spelen op een met bloed doordrenkte grasmat?’

Gert-Jan Segers (ChristenUnie) riep woensdagavond op het WK voetbal in Qatar te boycotten vanwege de dood van een groot aantal arbeidsmigranten. Hij noemt het ‘dansen op de graven van duizenden mensen’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden