Het Odaiba-waterfront in Tokio in de avondschemer.

Tokio 2020

Worden dit de Spelen van de bijzaken?

Het Odaiba-waterfront in Tokio in de avondschemer.Beeld AFP

De Olympische Spelen vormen traditiegetrouw het grootste sportfeest ter wereld, maar dit keer is alles anders.

Na een jaar uitstel beginnen deze week dan eindelijk de Olympische Spelen in Japan. Hoera! Toch? De organisatie blijft het evenement hardnekkig Tokio 2020 noemen, in een poging het oude normaal vast te houden: ons toernooi gaat gewoon door. Zo dient de olympische familie als houvast in deze grillige coronatijden. Ondertussen onderstreept die benaming voor de goede verstaander vooral hoe leidend de economische belangen zijn. Bij het laten doorgaan van de Spelen én bij het gebruik van het achterhaalde jaartal. Op alle merchandise zat immers al het 2020-logo.

Het zullen uitzonderlijke Spelen worden. Daar is iedereen het over eens. Bij deze ‘corona-Spelen’ zullen de theoretische idealen vaker botsen met de weerbarstige praktijk. Eind mei nog verklaarde het Internationaal Olympisch Comité (IOC) dat het grootste sporttoernooi kan verbeelden hoe de wereld samen optrekt in het bedwingen van de pandemie. Maar wat blijft van die boodschap van verbondenheid over voor lege tribunes? In een stad waar de noodtoestand is uitgeroepen vanwege de besmettingscijfers en in een land waarvan een ruime meerderheid van de bevolking voor uit- of afstel is?

The games must go on”, zei de toenmalige IOC-voorzitter Avery Brundage na het gijzelingsdrama tijdens de Spelen van 1972 in München. En dus gingen de wedstrijden door nadat elf Israëlische sporters en begeleiders door Palestijnse terroristen waren gedood. De huidige voorzitter Thomas Bach sprak onlangs woorden van gelijke strekking. “Het belangrijkste is dat deze Spelen plaatsvinden, zodat de sporters hun olympische droom kunnen laten uitkomen.”

Lenige sporters, starre gastheer

Dat moet gebeuren onder uitzonderlijke omstandigheden. Zonder publiek, met een enorme hoeveelheid extra maatregelen en de angst voor positieve testen. Jaap Zielhuis, hoofdcoach van de Nederlandse zeilers, noemt om die reden corona een groter obstakel in de jacht op medailles dan de concurrentie uit andere landen. “We lopen één groot risico en dat is dat dit de Spelen van de bijzaken worden. Al het geneuzel om het sporten heen: de coronaregels, alle restricties die er zijn, de apps die je moet downloaden. Dat kan ons heel erg gaan benauwen en afleiden van wat wij heel goed kunnen: zeilen.”

De voetbalsters arriveerden als eerste Nederlandse ploeg in Japan. Op het vliegveld duurde het vier uur voordat alle checks waren doorlopen en al het papierwerk was gecontroleerd. Bondscoach Sarina Wiegman stelt dat het op deze Spelen draait om flexibel zijn. “We zullen ons steeds moeten aanpassen aan de situaties die ontstaan. Wat vandaag normaal is, kan morgen weer anders zijn.”

Zo lenig als de geest van de sporters moet zijn, zo star is de houding van de gastheer. Uitzonderingen bestaan niet in Japan, weet Katarzyna Cwiertka, professor moderne Japanse studies aan de universiteit van Leiden. “In de naoorlogse bureaucratie zijn regels regels.”

Cwiertka denkt dat alle maatregelen en controlemechanismen een tegemoetkoming zijn van de overheid aan de eigen inwoners. “Het volk roept dat het onverstandig is om al die buitenlanders toe te laten. De regering doet dat toch en wil, behalve natuurlijk de verspreiding van het virus tegengaan, zich ook indekken. ‘Kijk eens, hoe streng we zijn’.”

Het olympisch atletendorp bijvoorbeeld is doorgaans een gezellige ontmoetingsplaats voor sporters uit heel de wereld. Daarmee staat het symbool voor de essentie van de Spelen: verbroedering door sport. Zo niet in Tokio. De olympiërs dienen onderling contact zoveel mogelijk te beperken, alcohol mag alleen in de eigen kamer worden genuttigd en contacten met de lokale bevolking zijn verboden. Uiterlijk twee dagen na hun laatste optreden moeten sporters weer vertrekken.

Beschadigd vertrouwen

Dag olympisch ideaal. Maar kan het anders, gezien de dreiging van Covid? De Japanse overheid staat voor een immense uitdaging. Het land ontvangt ruim 11.000 atleten uit meer dan 200 landen, plus nog duizenden begeleiders en journalisten. Iedereen die op het eiland arriveert, krijgt te maken met de nieuwe olympische spelregels. Opvallend zijn de vrijheidsbeperkende maatregelen. Japan controleert bij aankomst of de GPS-functie op de telefoon aanstaat. De overheid houdt nauwlettend in de gaten of iedereen in de olympische ‘bubbel’ blijft. Een lege batterij van de telefoon is voor de Japanners geen excuus. Bewakers bij hotels houden alle gasten in de gaten.

Een feestje wordt het buiten de lijnen dus in ieder geval niet. Ook niet voor Japan, dat veel meer geld kwijt is dan oorspronkelijk begroot. De beslissing om geen toeschouwers toe te laten op de sportlocaties in de hoofdstad is de laatste financiële klap. Er was gerekend op 700 miljoen euro aan inkomsten uit de kaartverkoop. Het evenement schrappen, zou het land met een nog grotere kostenpost hebben opgezadeld.

En zo neemt de onvrede onder de Japanners toe. Wel de lasten, niet de lusten. Volgens hoogleraar Cwiertka hebben de Olympische Spelen het vertrouwen van de bevolking in de overheid beschadigd. “Mensen zijn heel laconiek geworden. Dat is nieuw voor Japanners.”

De olympische bazen verwachten nog steeds dat het evenement mensen dichter bij elkaar brengt. “Als alles eenmaal loopt in Tokio zal de angst van de Japanse bevolking omslaan in enthousiasme.” Vrijdag is de Openingsceremonie, die de Japanners net als de rest van de wereld voor de tv zullen moeten volgen.

De eerste besmettingen

In het olympisch dorp in Tokio zijn drie personen uit dezelfde olympische ploeg positief getest op het coronavirus. Het gaat om twee sporters en een teamlid. “Ze komen uit hetzelfde land en beoefenen dezelfde sport”, liet een woordvoerder van het organisatiecomité weten. Hij verstrekte verder geen details.

Het gaat om de eerste coronagevallen onder atleten in het olympisch dorp. Het teamlid testte een dag eerder al positief. Een woordvoerder van sportkoepel NOC*NSF liet desgevraagd weten dat niemand van TeamNL in het olympisch dorp positief is getest.

Lees ook:

De twijfels over de Olympische Spelen groeien: ‘Maak er Tokio 2024 van’

Hoe groot is de kans dat de Olympische Spelen van Tokio nog doorgaan komende zomer? De twijfels groeien. Vooral in Japan is het enthousiasme drastisch afgenomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden