AnalyseWK-kwalificatie

WK in Qatar lonkt voor Oranje, maar wie heeft het nog over het gastland?

De Noorse spelers maken een statement richting Qatar voor de wedstrijd in Oslo tegen Nederland op 1 september. Beeld EPA
De Noorse spelers maken een statement richting Qatar voor de wedstrijd in Oslo tegen Nederland op 1 september.Beeld EPA

Het Nederlands elftal ligt weer op koers voor het WK in Qatar. Het debat over het gastland lijkt ondertussen gesmoord. Gaan we met z’n allen naar Qatar?

De tribunes waren net leeggestroomd toen Louis van Gaal dinsdagavond laat een wandeling maakte langs het veld van de Johan Cruijff Arena. Hij werd verwacht voor de camera van de NOS. Van Gaal zou daar vertellen dat hij zijn ‘visie’ had ‘geprojecteerd’ op de spelers. Daar had hij het de hele week over gehad. Dat hij ‘in het brein’ van de internationals wilde komen. Ze hadden dat geaccepteerd, constateerde hij ook nu, na de oorwassing van Turkije (6-1). “Dit is pas het begin. We moeten nu kijken hoe we nog veel beter kunnen worden”, zou hij later in de catacomben nog zeggen.

Op zijn wandeling had Van Gaal gezwaaid naar wat jonge supporters die hem hadden toegejuicht na een mooie voetbalavond. Ze zaten in de hoek waar de gebruikelijke spandoeken hingen. Oranje-fans droegen er hun lokale trots uit: Kloosterzande. Zutphen. Odoorn. Velswijk. Vortum. Een week eerder hadden de fanatiekste fans van Noorwegen in het Ullevaal-stadion in Oslo nog een groot spandoek opgehangen waarmee aandacht werd gevraagd voor de mensenrechtensituatie van arbeidsmigranten in Qatar, gastheer van het WK in 2002. De Noorse ploeg had voor de wedstrijd ook weer een doek gedragen met een soortgelijk statement.

Het debat over het omstreden toernooi lijkt gedoofd

In Nederland lijkt het debat over het omstreden toernooi praktisch gedoofd. Zeker nu Oranje onder Van Gaal weer goed uitzicht heeft op de eerste WK-deelname sinds acht jaar, wil niemand de euforie en het alweer snel opgelaaide optimisme laten bederven door het idee dat Nederland dan wel gaat voetballen in stadions die mogelijk aan duizenden arbeidsmigranten het leven hebben gekost. Fifa-bestuurders namen in 2010 het omstreden besluit om in dat bloedhete oliestaatje een WK te houden.

Dat is dus niet de schuld van de voetballers of fans van het spelletje. De spelers zouden wel hun verantwoordelijkheid nemen en hun bekendheid kunnen gebruiken om druk uit te oefenen op de autoriteiten in Qatar. Mensenrechtenorganisaties vragen dat al jaren aan de voetbalwereld: boycot het WK niet, maar gebruik het om de situatie voor de naar schatting twee miljoen arbeidsmigranten in het land blijvend te verbeteren. Amnesty International en Human Rights Watch zeggen dat die druk echt werkt.

Supporters op de tribune tijdens de WK-kwalificatiewedstrijd tussen Nederland en Turkije in de Johan Cruijff Arena, dinsdagavond.  Beeld ANP
Supporters op de tribune tijdens de WK-kwalificatiewedstrijd tussen Nederland en Turkije in de Johan Cruijff Arena, dinsdagavond.Beeld ANP

Verbeteringen, ja, maar nog niet genoeg

Amnesty kwam twee weken terug nog met een laatste rapport over Qatar en constateert verbeteringen. In mei gingen nieuwe maatregelen in om arbeidsmigranten daar te beschermen tegen werken in extreme hitte en hoge luchtvochtigheid. Maar het is niet genoeg, liet Amnesty ook weten. Ondanks eerdere beloftes is de doodsoorzaak van de buitenlandse arbeiders in de afgelopen tien jaar niet goed onderzocht. Het overgrote deel van de veelal jonge en gezonde mannen zou volgens de Qatarese overheid een natuurlijke dood zijn gestorven. Bij 70 procent kon de oorzaak niet worden vastgesteld. Normaal ligt dat rond de 1 procent. De WK-organisatie houdt vast aan het cijfer dat er 38 bouwvakkers zijn overleden die aan WK-projecten werkten. En slechts drie van die overlijdens zouden werkgerelateerd zijn.

Het laatste Amnesty-rapport was voor zes nationale bonden uit Noord-Europa deze week aanleiding om de Fifa opnieuw op te roepen meer druk uit te oefenen op de regering van Qatar. De open brief kwam van de bonden van Denemarken, Zweden, Noorwegen, Finland, IJsland en de Faeröer. De Finse international Tim Sparv (34) bezocht eerder Qatar en deed deze week in een blog op The Players’ Tribune ook een oproep aan de voetbalwereld. “Houd de discussie gaande, blijf je steun uitspreken voor de arbeiders. Schrijf, blog of tweet erover, kom met statements, spreek je uit, hou de druk op de Fifa en Qatar. Want het werkt”, schreef Sparv.

Van Gaal reageerde geprikkeld

Van het Nederlands elftal lijkt weinig meer te verwachten. Kort na zijn aanstelling reageerde Van Gaal geprikkeld op een vraag over Qatar. Hij stelde dat bondscoaches en voetballers niet met de kwestie moeten worden lastiggevallen. De KNVB kwam daarop met een verklaring. Volgens de bond heeft de actie in maart – toen Oranje bij de opkomst shirts droeg met ‘Football supports changes’ – al voldoende bijgedragen.

De KNVB zet nu verder in op ‘bestuurlijke diplomatie’ en voert gesprekken met mensenrechtenorganisaties, internationale vakbonden en instanties in Qatar. Directeur Gijs de Jong zit met andere Europese landen in een werkgroep binnen de Uefa die de vinger aan de pols houdt en aanbevelingen doet. De Jong constateerde onlangs in Qatar zelf verbetering in de positie van arbeidsmigranten. De Europese landen willen dat de Fifa minimumeisen stelt aan de leveranciers voor het WK.

Qatar is nu voorloper in de regio

“Mede dankzij de spelers staat dit onderwerp nu bovenaan alle internationale agenda’s. Daar zijn we hen dankbaar voor”, aldus de KNVB. De bond is volgens De Jong ‘een maatschappelijk bewuste organisatie’ die graag ‘duurzame veranderingen in die regio wil stimuleren’. Hij wees erop dat Qatar inmiddels het naar slavernij neigende kafala-systeem heeft afgeschaften en een minimumloon heeft ingevoerd. Daarnaast mag er tijdens de heetste uren van de dag niet meer gewerkt worden. “Hiermee is Qatar nu voorloper in de regio. Maar er is nog veel werk te doen, ook om er zeker van te zijn dat alle wetten worden nagekomen. Ook na het WK”, aldus De Jong in de verklaring.

Het WK en de inzet van voetbal werkt volgens hem echt als katalysator van veranderingen. Voor de beeldvorming komt het de KNVB dan niet verkeerd uit dat Frank de Boer niet meer het uithangbord van Oranje is. Hij heeft zelf twee jaar als voetballer zijn zakken goed gevuld in Qatar, sprak zich nogal stuntelig uit over het thema en – heel ongemakkelijk – heeft met Ronald een broer die zich tegen forse betaling inzet om Qatar en het WK te promoten. De sociaal bewogen Van Gaal lijkt veel beter in staat de aandacht op de juiste wijze te voeden. Misschien gaat hij zijn dominante positie toch nog gebruiken om geëngageerde voetballers als Sparv niet een roepende in de woestijn te laten worden.

Lees ook:

Fris Oranje leeft zich uit en werkt schade weg op route naar het WK

Een fris Oranje boekte tegen Turkije de tweede ruime zege onder de teruggekeerde bondscoach Van Gaal (6-1). Daarmee nam het de koppositie in de poule in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden