Pamflet

Welke lessen moeten we trekken uit het WK in Qatar? Het boek ‘Nooit meer Qatar’ zoekt naar antwoorden

De Braziliaaanse voormalig wereldkampioen Ronaldo houdt in Davos de beker vast waar vanaf november om wordt gespeeld op het WK in Qatar. Rechts Fifa-president Gianni Infantino. Beeld ANP / EPA
De Braziliaaanse voormalig wereldkampioen Ronaldo houdt in Davos de beker vast waar vanaf november om wordt gespeeld op het WK in Qatar. Rechts Fifa-president Gianni Infantino.Beeld ANP / EPA

Oranje, nu weer bij elkaar in Zeist, gaat dit jaar naar het WK. Met het boek Nooit meer Qatar, een pamflet, streven tegenstanders van dat WK naar bewustwording.

John Graat

Welke lessen moeten we trekken uit het feit dat eind dit jaar het WK voetbal toch echt in Qatar gaat plaatsvinden? En hoe is die beslissing eigenlijk ooit genomen? Het zijn vragen die beantwoord worden in Nooit meer Qatar, een pamflettistisch boekje dat maandag in het Olympisch Stadion werd gepresenteerd.

In een bijdrage schetst de vermaarde Belgische voetbaljournalist François Colin niet alleen de corruptie die met de toewijzing van het WK in 2010 gepaard ging. Hij belicht ook uitvoerig de rol van Nicolas Sarkozy. De toenmalige Franse president wendde in de aanloop naar de stemming in 2010 zijn invloed aan, met etentjes op het Elysée in Parijs, om het WK in Qatar te krijgen in ruil voor grote economische wederdiensten voor Frankrijk. Zo ging de stem van bestuurslid Michel Platini toch naar Qatar.

De gevolgen van de corruptie en het dubieuze handjeklap zijn bekend. Midden in de woestijn verrezen stadions, nieuwe wegen en hotels voor het WK. Bij de bouw kwamen duizenden arbeidsmigranten om het leven, in een land dat mensenrechten met voeten treedt.

Moeders wanhopig op zoek naar de waarheid

Sporthistoricus Jurryt van de Vooren trekt in Nooit meer Qatar een parallel met de WK’s van 1970 in Mexico en van 1978 in Argentinië. In beide landen werden mensenrechten geschonden door een dictatuur, in beide landen waren moeders wanhopig op zoek naar de waarheid over hun kinderen. Maar in 1970 was er bij de media en buitenwereld geen interesse voor de politieke context in Mexico. Daardoor is het WK van 1970 nog altijd dat van het Brazilië van Pelé; met mensenrechtenschendingen of ‘sportwashing’ (sport gebruiken om de slechte reputatie van een land te verbeteren, red.) wordt het niet geassocieerd, schrijft Van de Vooren.

De Leeuwarder Courant schreef vijf dagen voor de WK-finale in 1970 wel: ‘Een gekneusde enkel van Pelé lijkt erger dan honderden gemartelde mensen in Brazilië.’ Over de dictatuur in het land van het WK repte de krant met geen woord terwijl kort voor dat WK studentenactivisten nog in hun eigen cel werden mishandeld, tijdens een hongerstaking.

Het WK in 1978 in Argentinië legde wel een vergrootglas op de problemen in het land, dankzij Amnesty International. De wereldvoetbalbond Fifa liet het WK gewoon doorgaan en roerde zich amper, net als nu in Qatar. Dat bewuste zwijgen, omdat sport en politiek zogenaamd gescheiden moeten zijn, noemt Van de Vooren ‘collaborerend zwijgen’. Over Qatar: “Door te zwijgen maakt de Fifa het mogelijk dat migranten worden ingezet als dwangarbeiders bij de bouw van de faciliteiten en door te zwijgen zijn er duizenden arbeiders omgekomen zodat er deze winter wordt gevoetbald op een massagraf.”

Wel boycot van Russen na inval in Oekraïne

Ook maatschappelijk betrokken fans van Nederlandse clubs geven hun visie in Nooit meer Qatar. Een van hen is Mascha Prins, PSV-supporter. Zij wijst erop dat de Uefa en Fifa wel meteen Russen gingen boycotten toen Poetin Oekraïne was binnengevallen. “Dat riep bij mij de vraag op als voetbal nu ineens wél politiek is, waarom is het dat dan niet als het over Qatar gaat", schrijft Prins.

In het boek, in samenwerking met mensenrechtenorganisatie Human Right Watch gepubliceerd, geeft Van de Vooren enkele voorzetten over de lessen die uit Qatar moeten worden getrokken. Hij vindt dat de internationale sportwereld moet gaan erkennen dat evenementen een enorme politieke en sociale invloed hebben en dat ze zo belangrijk zijn geworden dat het niet meer alleen aan de sport zelf kan worden overgelaten. Structurele samenwerking met ngo’s zou moeten voorkomen dat sportevenementen opnieuw worden ‘misbruikt voor het verbergen van politieke misdaden’.

Dat is een acute zaak. Qatar aast op de Olympische Spelen van 2036. Het besluit valt mogelijk al over drie jaar. IOC-president Thomas Bach, die dit jaar in China voor de Winterspelen van Peking nog zei dat sport en politiek gescheiden moeten zijn, voerde al gesprekken met het bewind in Qatar. “Daarom is het zo belangrijk dat de missie van Qatar mislukt om van dit WK voetbal een geslaagde propagandashow te maken”, aldus Van de Vooren. Vandaar dit boek. De fout van Mexico mag niet opnieuw worden gemaakt.

null Beeld

‘Nooit meer Qatar. Als ik de baas van de Fifa zou zijn’. Auteurs: Francois Colin, Hein Meurs, Jurryt van de Vooren, Teun Meurs, Human Right Watch. Uitg. Sportumi. 126 pag, 15 euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden