Turnwereld

Wat heeft het grootste misbruikschandaal in de Nederlandse sport tot dusver opgeleverd?

Een turnster in actie op het onderdeel balk. Beeld Getty Images
Een turnster in actie op het onderdeel balk.Beeld Getty Images

De turnbond is stuurloos en turntrainers worden vrijgesproken of krijgen een voorwaardelijke straf. Wat heeft het grootste misbruikschandaal in de Nederlandse sport tot dusver opgeleverd?

Esther Scholten

Groot was de verontwaardiging, toen in de zomer van 2020 tientallen oud-turnsters verhaalden van de dagelijkse terreur in Nederlandse gymnastiekzalen. Maar wat zijn ze ermee opgeschoten? Een wetenschappelijk onderzoek gaf ze gelijk en sprak van een doorgeschoten prestatiecultuur, maar bijna twee jaar later is er nog niet één onvoorwaardelijke straf opgelegd aan een trainer.

Wel is gymnastiekbond KNGU inmiddels stuurloos. Deze week kondigde algemeen directeur Marieke van der Plas haar vertrek aan. Op dit moment zijn ook de posities van technisch directeur, bondscoach mannen en bondscoach vrouwen vacant.

‘Wees dan ook een man’

Als de turnaffaire iets leert, is het wel dat de moed die nodig is om over misbruik te spreken lang niet altijd resulteert in genoegdoening. Een tegemoetkomingsregeling voor slachtoffers, waarvan sinds 1 maart gebruikgemaakt kan worden, is niet zo ruimhartig en laagdrempelig als beloofd. Om voor de 5000 euro in aanmerking te komen, moeten de vrouwen hun verhaal voor een commissie vertellen en aantonen dat ze zoveel last hebben van fysieke of psychische klachten dat hun maatschappelijke ontwikkeling hierdoor is belemmerd.

Uit de uitspraken van het Instituut Sportrechtspraak (ISR), die geanonimiseerd worden gepubliceerd, blijkt dat grensoverschrijdend gedrag juridisch lastig aan te pakken is. Afgelopen maandag diende de zaak tegen de bekendste turncoach van Nederland: Vincent Wevers, de vader en trainer van olympisch kampioene Sanne. “Om medische redenen’ was hij niet bij de zitting aanwezig. Oud-turnster Petra Witjes noemt dat ‘laf’. “Je hebt toen je daden als een man verricht, wees dan ook een man als je ter verantwoording wordt geroepen.” De uitspraak volgt nog.

Nico Zijp, een van de andere trainers die in 2020 bij de nationale selectie betrokken was, is inmiddels vrijgesproken. Collega Gerben Wiersma werd schuldig bevonden, maar kreeg geen straf. Hij werkt momenteel als bondscoach in Duitsland. Patrick Kiens heeft naar verluidt een schikking getroffen. Over de zaken tegen Frank Louter en Wolther Kooistra is niets bekend.

‘Beklaagde is opgeleid binnen voornoemde cultuur’

Het ISR heeft met ongeveer tweehonderd mensen gesproken die aangaven slachtoffer te zijn van een turntrainer of – breder gesteld – het beleid. Rond de 25 trainers zijn onderwerp van onderzoek. Dat heeft tot dusver geresulteerd in vijf uitspraken van de tuchtcommissie: drie keer vrijspraak, twee keer een voorwaardelijke schorsing. Ook is er één keer een schikking getroffen.

De commissie van beroep, waar een uitspraak aangevochten kan worden, heeft één voorwaardelijke schorsing van negen maanden opgelegd en één trainer schuldig bevonden zonder daar een straf aan te koppelen. Waarom? “Uit onderzoek is gebleken dat binnen de turnsport een cultuur van grensoverschrijdend gedrag heerste. (...) De commissie heeft oog voor het feit dat beklaagde is opgeleid binnen voornoemde cultuur. In dat licht bezien kan de aanpak van beklaagde als gematigd worden beschouwd.”

“Het kan toch niet zo zijn dat er zoveel meldingen zijn gedaan, dat een wetenschappelijk onderzoeker zegt dat we gelijk hebben en dat het tuchtrecht de trainers vrijspreekt?” Dat vroeg oud-turnster Stephanie Tijmes zich vorig jaar in deze krant vertwijfeld af.

Henk van Aller van het ISR verklaart dat het om een andere casuïstiek gaat dan het instituut doorgaans behandelt. “Het betreft gedragingen; langdurige bejegeningen die door de slachtoffers zijn opgevat als beschadigend. Hier is veelal geen sprake van één concreet incident met vermelding van plaats, datum en getuigen. Dat maakt het tuchtrechtelijk complex.”

Het voorlopige antwoord op de vraag van Tijmes luidt dus: ja, dat kan wel.

Voorbeelden van vonnissen

Acht meldsters doen tegen hun voormalige trainer aangifte van “gedrag dat als gevolg heeft dat de waardigheid van een persoon wordt aangetast. Specifiek: iemand bespotten vanwege uiterlijk of gedrag, en psychische en emotionele mishandeling.” Het oordeel: vrijspraak wegens onvoldoende bewijs.

In een andere zaak verweert een trainer zich tegen het verwijt dat hij meisjes van negen, tien jaar oud intimiderend zou hebben behandeld. “Kleineren kan hij zich niets bij voorstellen. (...) Er wordt volgens hem gezocht naar talenten die de doelen kunnen behalen en hij ziet in de teleurstelling van de turnsters en ouders de belangrijkste voedingsbodem voor de klachten tegen hem.”

Nog een voorbeeld. Een meldster zegt dat de trainer haar been onder haar uit sloeg. Een andere turnster werd door hem zo hardhandig aan haar arm van de balk afgetrokken, dat ze met haar hoofd tegen het toestel sloeg.

Ook een trainster heeft zich in dit geval bij de zes meldsters gevoegd. Zij stelt dat betrokkene – zoals het ISR de beschuldigde omschrijft – te hard en zakelijk was tegen de kinderen en dat een van hen door zijn toedoen een eetstoornis heeft ontwikkeld. Oordeel: de tuchtcommissie vindt ‘dat er onvoldoende bewijs is dat betrokkene zich schuldig heeft gemaakt aan voornoemde overtreding’.

Lees ook:

Het juridische gevecht van oud-turnster Stephanie Tijmes: ‘Wij hebben geen stem. Toen niet, nu niet’

Natuurlijk is ze blij met de erkenning deze week vanuit wetenschappelijke hoek. Maar oud-turnster Stephanie Tijmes betwijfelt of er juridische gerechtigheid komt voor het leed dat haar en vele anderen in gymzalen is aangedaan. ‘Blijkbaar is het Nederlands rechtssysteem niet voor iedereen rechtvaardig.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden