Sportief Elftal Begeleiding

Wanneer is een coach over de houdbaarheidsdatum?

Hoe lang gaat een coach mee in de topsport? Drie jaar? Vijf jaar? Of zelfs twintig jaar? Oud-coaches Foppe de Haan en Peter Murphy houden die vraag tegen het licht.

Tennisster Kiki Bertens (27) maakte begin deze maand bekend dat ze afscheid heeft genomen van haar coach Raemon Sluiter. De twee werkten vier jaar lang samen, waarin Bertens grote successen vierde. Ze won negen WTA-toernooien, bereikte de halve finales van Roland Garros en werd in mei van dit jaar de nummer vier op de wereldranglijst, de hoogste notering ooit voor een Nederlandse tennisster. Hoewel Bertens geen verklaring gaf voor haar breuk met Sluiter, roept het een vraag op: wat is de houdbaarheidsdatum van een coach? “Voor een coach is dat een gevoelskwestie”, vindt oud-voetbaltrainer Foppe de Haan. Voormalig volleybalcoach Peter Murphy is dat met hem eens. “Is er nog vertrouwen en respect onderling? Daar draait het om.” 

Kiki Bertens met haar voormalige coach Raemon Sluiter. Ondanks vier succesvolle tennisjaren zette zij een punt achter hun samenwerking. Beeld ANP

Murphy: “In sport gaat het erom dat je als coach en als sporter een gemeenschappelijk doel nastreeft. Daarbij gelden er regels. Liggen de voorwaarden en de gestelde doelen nog op dezelfde lijn tussen een coach en een sporter of team? Is er nog sprake van discipline of worden de afspraken geschonden? Het vertrouwen in elkaar is erg belangrijk. Anders functioneert het niet.”

De Haan: “Je hebt je houdbaarheidsdatum bereikt als het niet meer werkt. Dat je als coach denkt: ik kom niet meer over en bij elke beslissing die ik neem, volgt er een negatieve reactie. Dan is het klaar. Er bestaat wel een verschil tussen het coachen van een team en een individuele sporter. Als je een individuele sporter begeleidt, zit je voortdurend dicht op elkaar. Zeker als het even niet loopt moet je veel kunnen accepteren van de ander.”

Verminderde meeropbrengst

Murphy: “Een coach heeft te maken met de ‘wet van de verminderde meeropbrengst’. Dat wil zeggen: in het begin, als het goed gaat, lopen de prestaties in een stijgende lijn naar boven, maar als de prestaties afvlakken, moet er iets anders gebeuren. Vaak hoor je dan: de coach deugt niet meer. Of sporters grijpen naar andere middelen, zoals doping. In topsport heb je te maken met bepaalde regels rond je teamontwikkeling, de identiteit van je team, je kernwaarden én de discipline. Dat blijft altijd. En daar kun je ook niet aan tornen.”

De Haan: “Als je als coach ouder wordt, is het belangrijk om contact te blijven houden met de sporters. Je moet weten wat ze beweegt en wat hun interesses zijn. Het gaat erom dat je elkaar respecteert. Zij naar jou, jij naar hen. Tegelijkertijd moet je als coach ook eisen blijven stellen. Als je daarvoor te veel moet vechten, dan heb je een probleem.”

Voeling blijven houden met de maatschappij

Murphy: “Je moet voldoende voeling blijven houden met de maatschappij. In een team zitten sporters van achttien, negentien jaar, maar ook mensen van dertig. De interesse in mensen moet in je zitten.”

De Haan: “Het gaat erom dat je bij de tijd blijft. Als coach moet je het nieuws volgen en weten wat er bijvoorbeeld speelt qua films en muziek. Ik blijf tegenwoordig een beetje op de hoogte dankzij mijn kleinkinderen, die ook de laatste computergames spelen. Dat moet je écht interesseren. Anders werkt het niet.”

Murphy: “Co Adriaanse zei ooit dat de houdbaarheidsdatum van een coach drie jaar is. Voor mij sprak hij niet. Co werkte in het voetbal, waar een hoge prestatiedruk is en de waan van de dag heerst. Als je dat niet in de gaten hebt, word je een soort speelbal van de dagelijkse strubbelingen. Ik kan me iets bij zijn uitspraak voorstellen, maar het is niet het algemene beeld. Iemand als Arsène Wenger is meer dan twintig jaar trainer geweest bij Arsenal.”

Lange- of kortetermijnbeleid

De Haan: “Hoewel ik natuurlijk veel langer werkzaam ben geweest bij SC Heerenveen, begreep ik wel wat Co bedoelde. Co is iemand die zich volledig inzette voor een club, die vaak de ambitie had om voor de prijzen te spelen. Als een citroen kneep hij zijn selectie uit. Dan houdt het op een gegeven moment op. Dat is iets anders dan wanneer je geduldig bent en jezelf de tijd geeft om iets te bereiken. Co legde zichzelf en zijn spelers een hoge druk op, waardoor een samenwerking eerder ten einde loopt.”

Murphy: “Of het zinvol is om als coach later weer terug te keren bij hetzelfde team, is de vraag. Ik heb het zelf gedaan bij de Nederlandse volleybalsters. In de jaren tachtig beleefde ik een succesvolle periode met het Nederlands team, waarna ik technisch directeur bij de volleybalbond werd. Na vier jaar kwam de vraag van het team: of ik het weer wilde oppakken? Dat heb ik gedaan, met EK-zilver en kwalificatie voor de Olympische Spelen als resultaat. Daarna konden we niet meer op gang komen. Dan moet je eerlijk zijn. Mijn vrouw zei: Joh, je moet er gewoon mee stoppen.”

De Haan: “Onder bepaalde voorwaarden kun je een samenwerking weer nieuw leven inblazen. Een mooi voorbeeld vind ik Dafne Schippers, die op een vervelende manier afscheid nam van haar coach Bennema en nu – door schade en schande wijs geworden – is teruggekeerd bij hem. Dan moet er natuurlijk wel eerst een kopje koffie gedronken worden, zoals dat heet. Als er een probleem is, dan moet dat opgelost worden, want uiteindelijk gaat het erom dat je samen hetzelfde doel nastreeft.”

In het sportief elftal buigen zich, naar het voorbeeld van de elftallen van onze redactie religie & filosofie, per aflevering twee van de elf deskundigen over een actueel sportief vraagstuk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden