Wangedrag van fans

Waarom de jonge hooligan in het voetbal vrij spel heeft gekregen

FC Groningen-Ajax, zondag 14 mei: rookbommen zijn op het veld gegooid en een supporter van de thuisclub rent met een spandoek  het veld op. De wedstrijd werd definitief gestaakt, na negen minuten. Beeld ANP
FC Groningen-Ajax, zondag 14 mei: rookbommen zijn op het veld gegooid en een supporter van de thuisclub rent met een spandoek het veld op. De wedstrijd werd definitief gestaakt, na negen minuten.Beeld ANP

Het Nederlandse voetbal wordt overschaduwd door wangedrag van fans. Zelfs bij AZ ging het helemaal fout. Waarom lukt het niet (meer) de jongere hooligan te temmen?

John Graat

Donderdagavond laat, in Alkmaar: een grote stalen poort in het Afas-stadion buigt onder het geweld van supporters van AZ alsof het karton is. Het hek is ook hier letterlijk van de dam. Stewards, ingehuurd om de boel te beveiligen, kijken machteloos toe hoe agressieve hooligans de hoofdtribune bestormen. Engelse media spreken later van een ‘Hollandse nacht van schande’.

Ooit, tot in de jaren negentig, had Engeland ook een heel groot probleem met hooliganisme. Dat werd de kop ingedrukt met een harde, stringente aanpak van de overheid met de voetballerij samen. Dit ‘Engelse model’ kwam afgelopen woensdag weer ter sprake als voorbeeld voor de toekomst, toen twee ministers in Den Haag en een delegatie van de KNVB de problemen bespraken. KNVB-directeur Marianne van Leeuwen vertelde er vrijdag over in het AD.

In het Haagse overleg ging het weer vooral om symptoombestrijding: de wens om meer zaken van wangedrag te behandelen via het strafrecht. Ook zou de digitale meldplicht er moeten komen: een persoon met een stadionverbod moet dan tijdens een wedstrijd digitaal melden waar hij of zij is. Dit is overigens al sinds 2015 wettelijk mogelijk, maar tot uitvoering is het nooit gekomen. “Er is véél te lang weggekeken”, vindt Van Leeuwen.

‘Aanstekerincident’ met Davy Klaassen had keerpunt moeten zijn

De gevolgen zijn evident. Met angst voor nieuwe escalatie leeft het betaalde voetbal nu toe naar de laatste twee speelronden in de eredivisie en de play-offs om Europees voetbal en promotie-degradatie. Gaat het opnieuw fout, met onderbrekingen, of duels die definitief worden gestaakt volgens de nieuwe richtlijnen? “Die kans is reëel”, zegt expert Frank Wijnveld. Met zijn bedrijf Crowdprofessionals adviseert hij voetbalorganisaties al jaren over veiligheid.

Het ‘aanstekerincident’ in de Kuip rond Ajacied Davy Klaassen leek even een keerpunt te zijn. Op het moment dat Feyenoord maandag werd gehuldigd, sprak de rechter een taakstraf van 60 uur uit tegen de gooier uit Waddinxveen. De KNVB kwam na dat incident met aangescherpte maatregelen. Nadat alleen vorig weekend al zeven wedstrijden door die regels onderbroken werden, is daar veel discussie over. Werken ze wel?

Over een simpel verbod op bekers met alcohol op de tribune, zoals in Engeland, wordt ook nu niet gesproken. Dus regent het soms ook vreugdebier, zoals bij FC Utrecht-RKC. Dat duel werd op 13 mei om die reden gestaakt en dan schieten de maatregelen hun doel voorbij, vindt Matthijs Keuning van het Supporterscollectief Nederland. “Dit was bedoeld om voorwerpen en het gooien van voorwerpen richting spelers tegen te gaan. Maar als je dit nu zo zwart-wit gaat toepassen, maak je je afhankelijk van de zwakste schakel”, zegt Keuning.

Speurhonden voor vuurwerk ingezet

Bij FC Groningen-Ajax zorgden een paar fans van de gedegradeerde thuisclub op 14 mei voor weer een nieuwe dimensie. Ze grepen de regels aan om bewust op definitief staken aan te sturen, met rookbommen en een man die het veld bestormde. De actie was aangekondigd. Directeur Wouter Gudde van FC Groningen zei na afloop dat er vooraf alles aan was gedaan om het te voorkomen. Speurhonden voor vuurwerk waren ingezet, net als 25 extra beveiligers.

“Dat doen ze hartstikke goed, maar niet vanuit een stabiele veiligheidsorganisatie die al het hele seizoen actief is en de baas in die vakken”, zegt Wijnveld.

Hij wijst vooral op de oorzaak van alle problemen: een gebrek aan geld, aandacht en prioriteiten stellen. “Die bal ligt bij de clubs. Zij zullen ervoor moeten zorgen dat ze meer controle krijgen op de groepen binnen de harde kernen. Met name de jongerengroepen varen sinds corona volledig hun eigen koers. Op hen hebben clubs geen grip meer. Clubs moeten zorgen dat ze die supporters kennen en contact houden. Door een tekort aan stewards en beveiligers kennen ze die jongeren niet meer. De clubs moeten daar extra op investeren.”

Veel stewards haakten af vanwege agressie fans

Stewards keken in Alkmaar en Groningen lijdzaam toe hoe hekken werden gesloopt en rookbommen werden geprepareerd. Aan die stewards hebben vrijwel alle clubs een tekort sinds corona. Het zijn veredelde vrijwilligers die voor enkele tientjes per wedstrijd supporters begeleiden. Uit een enquête waar de NOS eind april over berichtte bleek dat er veel zijn afgehaakt door het agressieve gedrag van fans. Ze hebben geen zin meer om voor een fooi allerlei bedreigingen en intimidaties te krijgen. Steeds meer clubs huren particuliere beveiligers in, maar ook die sector kampt met personeelstekorten.

De KNVB heeft richtlijnen voor het minimumaantal stewards en beveiligers, maar die worden soms bij lange na niet gehaald. Wijnveld onderzocht namens de gemeente Den Haag hoe ADO Den Haag-Excelsior in mei 2022 kon uitmonden in een veldslag, in en buiten het stadion. Eén van de bevindingen: waar 125 stewards nodig waren geweest, had ADO er slechts 35 beschikbaar. Verder waren 80 mbo-studenten er in het kader van hun stage. Halverwege de wedstrijd werden zij door hun docent teruggetrokken; de situatie was te dreigend.

Rellen op de tribune in Alkmaar na afloop van de Conference League-halve finale tussen AZ en West Ham United, donderdagavond. Beeld ANP
Rellen op de tribune in Alkmaar na afloop van de Conference League-halve finale tussen AZ en West Ham United, donderdagavond.Beeld ANP

Clubs geven nog altijd liever geld uit aan een tweede linksback dan aan de kwaliteit van de veiligheid, is de indruk van Wijnveld. “Als het dan gaat knellen kijken ze naar de politie, maar die heeft binnen het stadion niks te zoeken. Daar moeten mensen rondlopen die een opleiding hebben gekregen, beter betaald worden, portofoons hebben maar ook gedekt worden door camerasystemen. In de Arena lopen mensen rond met bodycams waarvan de beelden live gestreamd worden in de controlekamer. Als je dat soort investeringen doet, gaat het met sprongen vooruit. Maar het heeft nu te weinig prioriteit.”

‘Nooit beknibbelen’ op veiligheid, zegt Jan-Willem van Dop

De KNVB verplicht de clubs via licentievoorwaarden jaarlijks geld te reserveren voor veiligheid. De bond wil dat bedrag verhogen, maar besluitvorming daarover zal in overleg met de clubs moeten. Volgens directeur Jan-Willem van Dop van Go Ahead Eagles zal hij ‘nooit beknibbelen’ op veiligheid.

“Wij voelen nu ook in de hele stewardorganisatie, voor een groot deel vrijwilligers, dat het er minder worden. Dat is zorgwekkend”, zegt Van Dop. “Er moet meer geld naar veiligheid en dat gaan wij ook doen. Wij moeten meer professionele beveiligers gaan inzetten.” Of clubs te weinig prioriteit aan veiligheid geven? “Ik kan dat moeilijk inschatten, maar ik weet natuurlijk dat sportieve ambities altijd een grote rol spelen.”

Het regent ook dit seizoen weer stadionverboden. Van Dop is blij dat de KNVB en het kabinet elkaar nu weer gevonden hebben. “Ik vind dat we het strafrecht veel meer moeten gebruiken, zodat mensen echt een strafblad krijgen als ze in de fout gaan, zoals in Engeland.”

Voetbalcoördinatoren binnen het voetbal

Toch worden veel hooligans nu al strafrechtelijk vervolgd, zegt Wijnveld. Hij vindt dat er genoeg wettelijke instrumenten zijn, maar dat door een capaciteitsprobleem bij politie en het Openbaar Ministerie de opsporing vooral achterblijft. De overheid in Engeland koos in de jaren negentig al voor speciale voetbalcoördinatoren binnen de politie. “Die kennen de informatiestromen bij de supporters en hebben ook teams van spotters onder zich. Want die jongens zijn niet alleen lastig bij het voetbal, maar zijn vaak ook doordeweeks bezig met criminele zaken.”

De politie geeft al langer aan de beperkte capaciteit niet onbeperkt in te willen zetten voor de kleine groep raddraaiers. Politiebonden zeggen dat agenten de intimidaties, de bedreigingen en het geweld al tijden beu zijn. De politie in Noord-Nederland besloot al eerder uitfans niet meer te begeleiden.

Omdat op sommige jeugdgroepen bijna niemand grip heeft, zijn pogingen tot manipulatie van de laatste, beslissende wedstrijden in de eredivisie de komende twee zondagen een reële vrees. De duels worden bewust tegelijkertijd gespeeld om competitievervalsing tegen te gaan. FC Groningen hoeft geen angst meer te hebben voor saboterende fans. Daar zijn bij de laatste twee duels geen toeschouwers meer welkom, besloot burgemeester Koen Schuiling. Van Dop klampt zich vast aan de toegenomen sociale controle in de stadions. “Andere fans in het stadion accepteren het niet meer. Dat is positief.”

Geen AZ-supporters welkom bij wedstrijd NEC - AZ

Nijmegen laat bij de wedstrijd van NEC tegen AZ zondag geen supporters van de club uit Alkmaar toe. De gemeente laat weten dat daartoe is besloten vanwege de ongeregeldheden donderdag in het stadion bij de Conference League wedstrijd van AZ tegen West Ham United FC.

“Omdat er op deze korte termijn nog geen vervolging mogelijk is geweest van supporters die zich tijdens die wedstrijd hebben misdragen, er geen duidelijkheid is over de intenties van deze supporters en deze supporters ook af zouden kunnen reizen naar Nijmegen voor de wedstrijd tegen NEC, heeft de burgemeester in samenspraak met het Openbaar Ministerie en de politie besloten geen AZ-supporters toe te laten”, meldt de gemeente.

De gemeente meldt dat burgemeester Hubert Bruls het betreurt dat het nodig is om de maatregel te nemen, “omdat hiermee de vele goeden onder de kwaden moeten lijden”.

Lees ook:

Column John Graat

Waarom het voetbal overal mee wegkomt: ManCity en Hannie

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden