Voetbal

Voor zwalkende voetbalcoaches wordt de vraag nijpend: ‘Gaat ’ie de kerst halen?’

De Kerst is een periode van bezinning, met voor voetbaltrainers nog wel eens onaangename gevolgen. Beeld Studio Vonq

Met Kerst in zicht maken voetbalclubs de balans op en komen zwak presterende trainers onder de loep te liggen. Dit seizoen raakte de eredivisie al vier coaches kwijt. In Zwolle krijgt John Stegeman nog respijt. ‘Ontslag is voor clubs de makkelijkste weg.’

Mike Willems brengt zijn ene knie over de andere en strijkt zijn broekspijp glad. De technisch directeur van PEC Zwolle zit aan zijn bureau in het ruime kantoor onder de hoofdtribune van het MAC3PARK-stadion. “Het begint te komen hé, de wisselingen”, zegt hij. “Andere clubs hakken knopen door. Maar onze voorzitter is laatst heel duidelijk geweest en daar sluit ik me bij aan. We hebben nog steeds alle vertrouwen in John Stegeman.”

Het is een half uur voor de zaterdagavondwedstrijd van vorige week tegen AZ en Willems geeft op geduldige wijze zijn versie van wat er misgaat bij de club. Zijn team verloor zeven van de laatste negen competitiewedstrijden en is ver weggezakt op de ranglijst. Blessures, moeite met scoren en overmatig incasseren van tegengoals. Maar een crisis? Nee, “Er zijn nog genoeg vooruitzichten naar boven.”

Het is een terugkerend fenomeen. Zodra de sneeuw begint te vallen, breekt het angstzweet bij voetbaltrainers in de eredivisie uit. Voor zwalkende coaches wordt de vraag nijpend: ‘Gaat ’ie de kerst halen?’ In 2016 gingen voor het eerst sinds 1983 alle trainers ongeschonden de vakantieperiode in. Dit seizoen verlieten verschillende trainers al dan niet gedwongen vroegtijdig hun club. Jaap Stam (Feyenoord), Robert Maaskant (VVV) Leonid Sloetski (Vitesse) en Alfons Groenendijk (ADO Den Haag) zitten intussen weer gewoon thuis.

Voorbode

Het geduld dat PEC met Stegeman betracht, is bijzonder. In september keek de trainer zijn ontslag al een keer in de ogen. Onder invloed van alcohol – drie keer meer dan toegestane dranklimiet – reed de coach tegen een lantaarnpaal aan. Hij kwam ervan af met een boete en extra maatschappelijke activiteiten. ‘Geen voorbode om de Kerst te halen’, schreef Sjoerd Mossou, columnist bij het Algemeen Dagblad.

Willems kijkt er anders tegaan. “Moreel gezien vonden we het verantwoord om hem een tweede kans te geven. Het wringt wel als hij het zelf na de wedstrijd dan over verantwoordelijkheid heeft. Daarover hebben we het met hem gehad. Het is inderdaad de vraag of het wel slim is om het daarover te hebben na wat hij gedaan heeft.”

Het liefst wil Willems er niet meer over praten. “Het heeft een paar roerige weken met zich meegebracht. De vragen van pers en publiek, daar ontkom je niet aan. Maar uiteindelijk is het vrij snel rustig geworden. Naar buiten toe hebben we ons redelijk goed staande gehouden. We waren vooral ook dolblij dat hij geen andere mensen had gedupeerd met het ongeval. Omdat we nu onderaan staan is het weer wat onrustig, qua vragen vanuit de pers, maar over het incident heeft niemand het meer.”

Op de perstribune wordt meegekreund om de onmacht van PEC tegen een soeverein AZ. In het trainersvak gooit Stegeman de handen op, molenwiekt de armen stijf en roept zijn stem schor. Het Zwolse spel verloopt moeizaam, het resultaat – 0-3 verlies – is opnieuw onbevredigend. Na de wedstrijd heeft PEC-aanvoerder Pelle Clement het over een strijd tussen mannen tegen jongens. 

Met acht nederlagen uit tien wedstrijden en een zestiende plek op de ranglijst krijgt de wedstrijd tegen mede-degradatiekandidaat VVV-Venlo de week erop – vanavond dus – een extra lading. Voor VVV bleek een 6-1 nederlaag tegen Heracles Almelo midden november de grens en werd trainer Robert Maaskant aan de kant geschoven. Een grens hebben ze bij PEC niet vastgesteld, zegt Willems. “Zoiets weet je nooit. Ik kan niet zeggen: als we van VVV verliezen gaat John. We gaan ervan uit dat hij hier het seizoen afmaakt. Die intentie is er. Wat in de tussentijd gebeurt, weet je niet. Er spelen ook externe factoren mee: de pers, het publiek. Als die zich gaan roeren tegen de trainer, ben je misschien wel genoodzaakt om in te grijpen.”

Mark van Bommel deze week tijdens de wedstrijd tegen Rosenborg. Die ging al nergens meer over; PSV was al uitgeschakeld in Europa. Ondanks de tegenvallende resultaten van de Eindhovenaren lijkt hij vooralsnog de kerst te gaan halen. Beeld Getty Images

Niet te benijden stroman

Ooit verzuchtte Ruud Gullit als coach van Feyenoord dat zijn rol als trainer die van een niet te benijden stroman was. De invloed van de trainer is eigenlijk maar relatief, zegt Martin Van Tuijl. De econoom aan Tilburg University bestudeerde tussen 2000 en 2014 tal van resultaten gekoppeld aan het verwachtingspatroon op basis van quoteringen van wedkantoren. “Leg je die naast elkaar, dan zie je dat de resultaten na sommige ontslagen verbeteren of verslechteren en soms verandert er juist niets. Een trainer ontslaan heeft iets heel willekeurigs. Kijk naar Dick Advocaat de voorbije jaren. Hij nam het over bij Sparta en degradeerde alsnog. Vervolgens sprong hij in bij Utrecht en haalde de voorronde van de Europa League. Dus zeg het maar. Het kan vriezen of het kan dooien.”

Hij haalt een oud cliché uit de voetbalwereld aan: ‘Een hele selectie kan je de deur niet wijzen, een trainer wel’. “Dat geldt echt. Maar uiteindelijk is iedere coach zo goed als zijn materiaal. Dan kiezen we maar een zondebok. Dan geven we de illusie dat we iets doen. Voor clubs is het de makkelijkste weg.”

Te grote druk van de buitenwacht, eerder dan puur functioneren, is vaak wat de doorslag geeft om een trainer te ontslaan, zegt Van Tuijl. “De druk van media en publiek nam door de jaren heen toe. Media berichten frequenter, en de social media zijn erbij gekomen, waardoor supporters hun stem kunnen laten horen buiten het stadion. Zo krijgt het voortdurend aandacht.”

Van Tuijl: “Als trainer de Kerst halen is een overwinning op zich. De Kerst symboliseert een periode van hoop. Als je een trainer laat zitten, kan hij de boel ook aan de praat krijgen, vers enthousiasme aanwakkeren en met een schone lei beginnen. Er is ook nog de nakende transferperiode. Dat zorgt voor een nieuwe dynamiek. In mei een trainer ontslaan, heeft weinig zin.”

De herkenbaarheid en betrokkenheid mag niet verloren gaan

Dat Stegeman ondanks de slechte resultaten respijt krijgt van de club, heeft volgens Willems ook met zijn achtergrond te maken. “Hij komt hier uit de regio”, zegt Willems. “Dat is ook een van de redenen waarom we hem genomen hebben. Met een Amsterdammer of Limburger is het toch anders voor de uitstraling naar buiten. Dat merken we aan de toeschouwers en de sponsors. Het geeft herkenbaarheid en betrokkenheid. Dat willen we niet kwijtraken.”

Stegeman zelf probeert na de wedstrijd zijn zaak te bepleiten. Hij spreekt van “een aardige wedstrijd op de mat gelegd” en “prima voetbal”.  Het belang van de vitale wedstrijd, vanavond, tegen VVV zwakt Stegeman vakkundig af. “Het is ook maar een wedstrijd waarmee je drie punten kunt verdienen.”

Met het gegeven dat vier andere coaches al wel op straat staan, is Stegeman niet bezig, zegt hij. “Nee, we halen geen punten en we staan er niet florissant voor, maar een diep dal? Nee, zo wil ik niet denken, jij kijkt misschien naar de ranglijst, dat snap ik, daar baal ik ook van. Maar van een verlies aan strijdlust merk ik niets. Ik zie het aan de ploeg, er is geen berusting. We leggen ons er niet bij neer.”

Aju paraplu

Gepikeerd komt de persvoorlichter van PEC Zwolle tussenbeide wanneer de positie van Stegeman te uitvoerig wordt besproken tijdens het onderonsje met journalisten en de coach. “Kunnen we het over de wedstrijd hebben?” Maar Stegeman sust en geeft antwoord: ”Soms zijn er trainers die de boel niet meer aan de praat krijgen, dan is het ‘aju paraplu’. Maar ik heb het gevoel dat de ploeg wil, wat ik graag wil.”

Maar dan valt hij toch heel even uit zijn rol. Nee, hij is niet bang voor ontslag.  “Als jij een waardeloos artikel plaatst of je baas is boos op je, dan ben je toch niet meteen bang voor je baan? Angst is een hele slechte raadgever, kan ik je vertellen.” 

Of hij de Kerst haalt? De mengeling van ironie en vermaak in zijn antwoord tekent de comfortabele positie waarin Stegeman klaarblijkelijk zit. “Nee, ik denk niet dat ik de Kerst haal. Ik ga als een kalkoen in de oven liggen.”

Lees ook:

PEC ontbeert de klasse om de misplaatste arrogantie van PSV af te straffen

Van trotse subtopper is PEC inmiddels getransformeerd tot een club die meer angstig omlaag dan hongerig naar boven kijkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden