AnalyseProfvoetbal

Voetbalclubs blijven ondanks lege stadions nog wel even overeind, maar er zijn zorgen: ‘De nood is wel degelijk hoog’

ADO-Sparta, eredivisiewedstrijd 31 januari. Beeld Pro Shots/Mischa Keemink
ADO-Sparta, eredivisiewedstrijd 31 januari.Beeld Pro Shots/Mischa Keemink

De voetbalstadions blijven voorlopig leeg. Houden clubs het hoofd boven water? Ze vrezen vooral de naweeën. Tijd voor zelfreflectie, stelt sporteconoom Willem de Boer.

Rampspoed werd voorspeld voor het betaald voetbal, medio 2020. De gevolgen van een heel seizoen zonder toeschouwers zouden catastrofaal zijn. Clubs zouden gaan omvallen, vanwege het grote verlies aan inkomsten. Sinds oktober rolt de bal voor lege tribunes en de kans is groot dat dit voor de rest van dit seizoen zo blijft. Gaan clubs kopje-onder?

Voorlopig zeker niet. De 34 betaaldvoetbalorganisaties (bvo’s) blijken financieel prima in staat dit seizoen af te maken. Zorgen hebben zij wel over komend seizoen en de jaren daarna. Dit blijkt uit een rondgang langs clubs, hun belangenorganisaties ECV (eredivisie) en CED (eerste divisie) en de werkgeversorganisatie voor profvoetbal (FBO).

“De grote zorgen werden vorig jaar uitgesproken toen we nog niet wisten dat de clubs aanspraak konden maken op de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW, red.). Dat heeft een groot verschil gemaakt”, zegt Jan de Jong, directeur van de ECV. “Maar de nood is wel degelijk hoog en wordt steeds hoger. Een aantal clubs komt diep in de rode cijfers terecht.”

Vier clubs zijn bezig met een gang naar ‘het laatste loket’ bij de overheid, voor noodsteun. Welke vier dit zijn, wil De Jong niet zeggen.

Overdreven

De 140 miljoen euro verlies die vorig jaar zomer werd ingeschat als schade voor de voetbalsector is niet overdreven geweest, zegt De Jong. “Het wordt zelfs meer. Alleen wordt het nu voor een deel door de NOW gecompenseerd. Maar wij weten niet of die regeling na juni doorloopt. Vandaar dat we binnenkort weer met de minister gaan praten over een toekomstig steunpakket dat het voetbal overeind moet houden.”

De KNVB voorspelde eerder een omzetverlies voor een seizoen zonder publiek van 289 miljoen euro. Dat zat in het missen van geld uit losse tickets, de verkoop op wedstrijddagen van shirtjes en sjaaltjes en van bier, cola en kroketten.

In werkelijkheid is de situatie minder dramatisch, stellen sporteconomen van de Hogeschool Arnhem-Nijmegen (HAN). Zij berekenden voor een publiekloos seizoen een omzetdaling van 225 miljoen. Maar dat is nog geen verlies. Clubs geven immers ook minder geld uit: zo’n 90 miljoen euro. Bovendien lopen de inkomsten uit tv- en mediarechten gewoon door én is er massaal gebruik gemaakt van de NOW-regeling. Al met al komen de totale operationele verliezen uit op circa 50 miljoen euro, zegt sporteconoom Willem de Boer van de HAN. “Omdat veel clubs hun inkomsten uit seizoenkaarten niet hoeven terug te betalen, komt de totale derving voor de eredivisie uit op hooguit enkele tientallen miljoenen euro’s.”

De Boer begrijp dat de belangenverenigingen en de clubs ‘moord en brand’ schreeuwen. “Als je naar de cijfers kijkt valt het wel mee”, zegt hij. “Clubs zouden failliet gaan maar ze staan nog allemaal overeind. Een deel was verre van gezond voor de coronacrisis en nóg vallen ze niet om. Mede door de NOW en de loyaliteit van sponsors en supporters.”

Een belangrijk deel van de salarissen, ook die van spelers, wordt nu uit de NOW betaald. Over de eerste twee NOW-periodes incasseerde het betaalde voetbal samen 45 miljoen euro. Over NOW-3 is dat bedrag nog onbekend.

Businessseats

Een andere cruciale meevaller is dat fans en sponsors inderdaad heel trouw en loyaal blijven aan de club. Slechts een klein deel van de seizoenkaarthouders en de klanten voor businessseats gaat geld terugvragen voor alle thuiswedstrijden die ze door corona niet mochten bezoeken.

De grote onzekerheid in de bedrijfstak zit nu vooral in komende zomer. De clubs vrezen dat een deel van de vaste kaarthouders afhaakt en niet opnieuw 300 à 400 euro neertelt zonder te weten of ze het hele seizoen het stadion binnen mogen. Ook de vip-ruimtes zullen minder worden verkocht, is de verwachting. “Dat ziet er niet zo rooskleurig uit”, zegt De Jong. “Mensen zijn nu gewend geraakt om op zaterdagavond of zondag andere dingen te doen. Het vasthouden van de achterban is het moeilijkste dat er is.”

En veel clubs hebben rekeningen doorgeschoven naar de toekomst. Ruim de helft van de 34 bvo’s heeft volgens de FBO van de Belastingdienst uitstel van betaling gekregen. Bovendien wordt nu verder ingeteerd op het eigen vermogen.

Gezien al die zorgen is het opmerkelijk dat juist in de recente winterse transferperiode in Nederland een recordaantal transfers geregistreerd werd. De KNVB telde tot de sluiting van de termijn afgelopen zondag 169 overschrijvingen van spelers; het oude record stond op 157 (in 2017). FC Emmen trok negen nieuwe spelers aan, bij ADO Den Haag zijn er dat acht. Het gaat vooral om huurlingen of spelers voor wie geen afkoopsom hoefde te worden betaald. Maar (een deel van) hun salaris moet wel worden betaald.

Dat zal nu mede met NOW-subsidie gebeuren, zegt sporteconoom De Boer. Als de totale salarissom van de club niet hoger ligt dan in maart 2020 dan was het nu goedkoop spelers halen. “De transfervrije jongens komen op de loonlijst van hun nieuwe club. Die zullen deels betaald worden vanuit de NOW. Dat is een perverse prikkel in die regeling.”

De investeringen in selecties zijn voor de buitenwacht moeilijk te rijmen met het Haagse infuus en de financiële nood. “Dat transferrecord illustreert juist hoe groot de problemen zijn”, meent De Jong. “Clubs zijn spelers gaan verhuren omdat ze de salariskosten naar beneden willen brengen. En je ziet clubs die er alles aan doen om niet te degraderen. Bij degradatie vallen ze straks ver terug in inkomsten van sponsors, seizoenkaarten en mediagelden. En risico’s nemen is nu eenmaal inherent aan deze bedrijfstak.”

Jeugdcompetities

Feyenoord verhuurde deze winter inderdaad veel spelers maar niet om te bezuinigen, zegt een woordvoerder. Jonge spelers als Bannis, Wehrmann, Azarkan en Vente maar ook anderen als Sven van Beek zijn uitgeleend omdat ze anders niet aan voetballen toekomen. Alle andere (jeugd)competities liggen stil.

Feyenoord is een van de clubs die flink geraakt worden door het spelen zonder publiek. Maar hoe erg? De Rotterdammers hadden begroot dat de Kuip in januari weer mocht volstromen. Dat is niet aan de orde. Elke wedstrijd zonder publiek kost Feyenoord 900.000 euro. Het verlies zal echter beperkt blijven als veel seizoenkaarthouders afzien van finan­ciële compensatie. Dat moet binnenkort blijken. Bij FC Groningen heeft 87 procent van de vaste fans al aangeven dat de club het geld mag houden. Bij Groningen blijft het verlies daardoor beperkt tot 3,75 miljoen. Vitesse verwacht een omzetdaling van 4 tot 7 miljoen; dat wordt vooral opgevangen met bezuinigingen en de NOW.

Ajax verwacht 55 miljoen aan omzetverlies. De club besloot zelf al om alle seizoenkaarthouders voor alle gemiste wedstrijden het volledige bedrag terug te storten. Dat kost 26 miljoen euro. PSV moet nog inventariseren hoeveel supporters restitutie willen. De Eindhovense club koerst af op een omzetverlies van 15 tot 20 miljoen euro. Tot dusver kreeg PSV het meeste geld uit de NOW-pot: 5,2 miljoen euro.

Jawel, corona hakt er best in, maar laat de clubs kritisch naar zichzelf gaan kijken, zegt De Boer. Een deel had voor de crisis al een negatief eigen vermogen en was financieel ongezond. “Ze hebben jaarlijks vrijwel allemaal een negatief bedrijfsresultaat, maar dat wordt meestal gecompenseerd door winst te maken op transfers. Dat is geen bestendig businessmodel. Je ziet nu dat de prijzen op de spelersmarkt zijn gekelderd. Nederlandse clubs moeten daar minder afhankelijk van worden.”

De angst dat supporters en sponsors deels afhaken deze zomer is volgens De Boer nog nergens op gebaseerd. Hij wijst op zeer recent onderzoek van Markteffect in samenwerking met de Eredivisie CV en KNVB Expertise. Voornaamste conclusie: een meerderheid (57 procent) van de sponsors wil het contract verlengen. Slechts vier procent van de sponsors verwacht dat niet te kunnen of willen. Ook Marc Boele, directeur van de CED  (eerste divisie), ziet mede vanwege alle loyaliteit niet snel clubs omvallen. “En als een club de licentie dreigt kwijt te raken, zie je altijd onvermoede krachten loskomen, en blijkt er toch weer een investeerder bereid de club te redden.”

‘Totale onzekerheid heeft ons in de greep’

Algemeen directeur Cees Roozemond van SC Heerenveen begrijpt de vele wintertransfers in de voorbije periode. “Wij zijn entertainmentbedrijven. Het kapitaal zet je op het veld. Dat is essentieel. Ook wil niemand nu degraderen”, zegt Roozemond.

Heerenveen zette de tering naar de nering toen de omzet terugviel met 35 procent, van 16 naar 13 miljoen euro. “Wij hebben meteen bezuinigd, op personeel, huisvesting, het spelersbudget en salarissen. Nu is bepalend is wat ons perspectief is richting de zomer. Dat hebben we nog niet. Die totale onzekerheid heeft de hele bedrijfstak in de greep.”

Lees ook:

Betaald voetbal maakt de balans op, hoe groot wordt de financiële catastrofe?

Inkomstenverlies kan voor de profclubs in het seizoen 2020-2021 oplopen tot 50 procent, zo was vóór aanvang van de competitie de gedachte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden