null

Onderzoek

Verliezen voor een kratje pils: matchfixing is niet alleen een probleem in de topsport

Beeld Suzan Hijink

Matchfixing is een probleem van de topsport. Toch? Uit onderzoek blijkt dat het ook in de breedtesport voorkomt. ‘We nemen het niet serieus genoeg.’

Stel u neemt deel aan een tennistoernooi en bent zelf al zeker van een plaats in de volgende ronde. Door uw laatste poulepartij te verliezen, helpt u een vriend om zich ook te kwalificeren. Slechts weinig sporters zullen zich in dat geval realiseren dat ze zich schuldig maken aan matchfixing.

Ander voorbeeld: twee hockeyteams spelen elkaar tijdens hun duel voornamelijk de bal toe. Niemand valt aan, omdat beide elftallen in hun strijd voor promotie of tegen degradatie geholpen zijn met een gelijkspel. Hoe erg is dat?

Hoogleraar Maarten van Bottenburg van de Universiteit Utrecht, gespecialiseerd in sportbeleid, benadrukt dat het de geloofwaardigheid van sport wel degelijk in gevaar brengt, hoe onschuldig dit misschien ook lijkt. Een akkoordje tussen spelers of opzettelijk verliezen is in strijd met de Fair Play-gedachte. “We denken bij matchfixing vaak aan de gokgerelateerde variant en een ver-van-mijn-bed-show, maar het is veel dichterbij.”

Matchfixing op amateurniveau

Matchfixing wordt vooral geassocieerd met topsport. Voor het eerst is er nu onderzoek gedaan naar wat er op amateurniveau speelt. “Matchfixing in de breedtesport komt vaker voor dan we denken”, stelt onderzoeker Van Bottenburg.

Uit een enquête onder hockeyers en tennissers blijkt dat 12 procent van de bijna duizend respondenten iemand kent die weleens gevraagd is om een wedstrijd te beïnvloeden, 7 procent is zelf benaderd. Van die 7 procent gaf een kwart gehoor aan het verzoek. Daarbij was geen sprake van druk of bedreiging. De tegenprestatie zat in de categorie van een kratje bier. Het belangrijkste motief om ondermaats te presteren was een andere speler of club helpen, niet om er geld mee te verdienen door te gokken op de betreffende wedstrijd. Dit wordt sportgerelateerde matchfixing genoemd.

Relativerende opmerkingen

“Natuurlijk zijn er relativerende opmerkingen bij deze resultaten te plaatsen”, zegt Van Bottenburg, “maar ik zie ook de urgentie erachter. Wedstrijdvervalsing in een lagere klasse vindt vaak in een bijna jolige sfeer plaats. ‘Oké, wij verliezen als jullie de rekening in de kantine betalen.’ Daardoor nemen we het niet serieus genoeg.”

Het wetenschappelijk onderzoek maakt een duidelijk onderscheid tussen sportgerelateerde matchfixing en gokgerelateerde matchfixing. Die eerste vorm blijkt op alle beoefeningsniveaus voor te komen, van de tweede is niets gebleken.

Toch waakt Chiel Warners, de nationale informatiecoördinator matchfixing, voor een te snelle conclusie dat er in de breedtesport geen sprake is van gokgerelateerde matchfixing. Hij wijst op de relatief hoge leeftijd van de respondenten, de gekozen sport hockey die minder interessant is voor internationale gokaanbieders en nieuwe ontwikkelingen die steeds lagere competities wereldwijd zichtbaar maken.

Juiste context

“Het is een goed en nuttig onderzoek, dat een nieuwe inkijk biedt. We weten nog te weinig over matchfixing, daarom is ieder inzicht welkom. Maar dit onderzoek moet wel in de juiste context gezien worden. Op dit moment zetten steeds meer sportbonden steeds meer competities online. Dat heeft een vlucht genomen door corona, om op die manier zoveel mogelijk mensen betrokken te houden. Ook commercieel is het aantrekkelijk. Alleen kun je er donder op zeggen dat als je iets online zet de Aziatische gokmarkt dat ook interessant vindt. Ik heb al van meerdere bonden gehoord dat er wedstrijden waren die opeens door onverklaarbaar veel mensen online werden gevolgd.”

Het onderzoek is uitgevoerd in 2020 en deze maand gepubliceerd in het rapport ‘Wedstrijdvervalsing in de breedtesport’. In zes andere Europese landen zochten wetenschappers ook naar antwoord op de vraag in hoeverre matchfixing voorkomt in de amateursport. De internationale resultaten zijn nog niet bekend. Afgesproken was dat iedere universiteit zich op voetbal en tennis zou richten en daarnaast een sport naar keuze zou kiezen. In Nederland werd dat hockey. De Universiteit Utrecht heeft voetbal uiteindelijk buiten beschouwing gelaten, wegens een gebrek aan respons. De KNVB wilde het eigen representatieve ledenpanel hier niet voor inzetten, zoals de KNLTB en de KNHB wel deden.

Individuele sporten zijn makkelijker ‘te fixen’

Er komen geen grote verschillen naar voren tussen tennis en hockey. Daarom is er volgens Van Bottenburg geen aanwijzing dat het verschil tussen individuele en teamsporten een bepalende factor is voor sportgerelateerde matchfixing. Opvallend, omdat uit de gokgerelateerde matchfixing bekend is dat individuele sporten makkelijker ‘te fixen’ zijn en dus kwetsbaarder.

Iedereen is het erover eens dat wedstrijdmanipulatie door gokkers een grotere zorg is dan de ‘kratjeswedstrijden’. Daar komt criminaliteit bij kijken, witwassen, de verwevenheid van onder- en bovenwereld en soms zelfs fysiek geweld. Dat neemt niet weg, zegt Van Bottenburg, dat sportgerelateerde matchfixing ook een serieus probleem is.

“Matchfixing is niets anders dan afspraken maken die bedoeld zijn om het wedstrijdverloop op oneigenlijke wijze – dus niet tactisch of technisch – te beïnvloeden. Dat ondermijnt de essentie van sport, een eerlijke krachtmeting. Wedstrijdsport heeft als uitgangspunt dat je je best doet om te winnen. Niet ten koste van alles, daar zit een grens aan. Doping is bijvoorbeeld niet geoorloofd. Maar ik vind sportgerelateerde matchfixing eigenlijk nog erger. Dan probeer je niet met verboden middelen te winnen, je probeert niet eens te winnen. Dat raakt aan de achillespees van sport.”

Bredere discussie

“Als je de resultaten bekijkt van de laatste competitierondes zitten daar in vrijwel alle sporten bizarre uitslagen tussen. Dat betekent dat mensen het laten lopen, om wat voor reden dan ook. Soms wordt er een B-team opgesteld, omdat de beste spelers al op vakantie willen. Er zit iets van normalisatie achter. Ik denk dat er een bredere discussie over gevoerd moet worden.”

Warners juicht dat toe. “Dit rapport is ook belangrijk om een stukje bewustzijn te creëren. Voor iemand die al eens een wedstrijd heeft laten lopen voor een kratje pils is de stap naar gokgerelateerde matchfixing een stuk kleiner. Daarbij: iedere vorm van manipulatie moet je niet willen.”

Van Bottenburg hoopt dat de kennis dat matchfixing op alle niveaus plaatsvindt sporters en sportbonden aan het denken zet. “Wat is Fair Play? Hoe ga je om met sportieve belangen voor de lange termijn die een wedstrijd overstijgen? Waar slaat geoorloofde tactiek om in manipulatie? Dat is een grijs gebied. Het helpt om het daar met elkaar over te hebben. Het is behalve een moreel vraagstuk ook een organisatorisch vraagstuk. Je kunt er immers wat aan doen. Bijvoorbeeld op de laatste competitiedag allemaal op hetzelfde tijdstip spelen. We moeten niet langer negeren dat het gebeurt.”

Tennisbond

“Ik ben me niet kapot geschrokken van de aantallen”, zegt Robert Jan Schumacher, directielid van de KNLTB. “Maar het is nog altijd te veel. Iedere tennisser heeft het recht om deel te nemen aan een open en faire competitie.”

Grote vraag is natuurlijk wat een sportbond ertegen kan doen. De bestrijding van gokgerelateerde matchfixing in de topsport kent drie poten, weet Schumacher: preventie, detectie en correctie. “In de amateursport zijn die laatste twee bijna niet te doen. Het is onmogelijk om te weten wat er op al die sportvelden in het land gebeurt. Daarom denk ik dat er ingezet moet worden op voorlichting, preventie dus.”

In de nieuwe gedragscode van de KNLTB staat: ‘Doe je best om te winnen. Maak geen afspraken die het verloop en resultaat van een wedstrijd of competitie kunstmatig beïnvloeden dan wel vervalsen’.

Hockeybond

De hockeybond overweegt een eigen vervolgonderzoek, laat de KNHB in een reactie weten. Een kleine 500 leden hebben de vragenlijst van de Universiteit Utrecht beantwoord; 35 van hen hebben aangegeven weleens benaderd te zijn om een wedstrijd te manipuleren. “Voor de KNHB zijn dit 35 ervaringen te veel. Maar de verzoeken en aantallen moeten tegelijkertijd op reële wijze afgezet worden tegen het totaal aantal wedstrijden en spelers.” In Nederland hockeyen ongeveer 250.000 mensen.

Vanwege de, naar hockeymaatstaven, kleinschaligheid van het huidige onderzoek denkt de bond aan een ondervraging van een grotere hockeypopulatie. “Matchfixing is een fenomeen waartegen de KNHB zich pertinent verzet.”

Lees ook:

De deur van de Nederlandse sport staat wijd open voor matchfixers

Een nieuwe gokwet, een brandbrief van de sportbonden gesteund door het OM en een gestaakte tuchtzaak tegen matchfixing. Hoe kwetsbaar is de Nederlandse sport?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden