Hersenletsel

Vader Wout kreeg naar eigen zeggen dementie door al het koppen: ‘Nu is het tijd voor meer onderzoek’

Melissa en Robin, zoon en dochter van Wouter Holverda, met een aantal herinneringen aan de carrière van de overleden voetballer.  Beeld Olaf Kraak
Melissa en Robin, zoon en dochter van Wouter Holverda, met een aantal herinneringen aan de carrière van de overleden voetballer.Beeld Olaf Kraak

Voormalig profvoetballer Wout Holverda overleed aan dementie. Uit onderzoek van het Amsterdam UMC blijkt dat dit te maken heeft met het vele koppen. ‘Er moet nu meer onderzoek komen.’

Anton Slotboom

Hoeveel doelpunten hij met het hoofd had gemaakt? Zelf wist voetballer Wout Holverda, die tussen 1978 en 1990 betaald voetbal speelde, het niet zeker. Holverda kon goed koppen, dat wist iedereen. Het moest toch zeker tientallen keren zijn geweest. Maar zeker weten? Nee, hij had geen idee. Alleen: toen in 2013 dementie bij hem werd geconstateerd, zei hij wel te weten waarom. “Dat komt door al dat koppen”, vertelde Holverda aan de fans van Sparta, de club die hij na zijn loopbaan als speler als fan bleef bezoeken. “En hij maakte er dan vaak zelfs een dolletje van,” vertelt zijn dochter Melissa Holverda. “Ja hoor pa, zei ik dan altijd. Maar ik dacht tegelijkertijd ook: nou pa, het zou wél kunnen.”

Holverda heeft gelijk gehad. Dat blijkt uit onderzoek van het Amsterdam UMC. Het ziekenhuis bevestigt dat Holverda inderdaad aan dementie leed die werd veroorzaakt door de impact op het hoofd. Het onderzoek vond de afgelopen maanden plaats op verzoek van het ziekenhuis, met toestemming van de familie.

Hersenen onder de microscoop

Dat werd al zo afgesproken toen Holverda, die in december 2021 overleed op 63-jarige leeftijd, nog leefde. “Mijn vader was een sociaal mens die iets voor anderen wilde betekenen. Hij doneerde altijd al bloed. We hadden allemaal meteen het idee dat dit was wat hij wilde.”

Zelf kon Holverda dat niet meer bevestigen. In de laatste maanden van zijn leven ging hij flink achteruit. Holverda herkende zijn eigen familieleden niet meer. “Bij dergelijke hersenziektes weet je nooit helemaal zeker wat er aan de hand is, daar kom je pas achter als je de hersenen onder de microscoop legt,” zegt neuroloog Jort Vijverberg van het Amsterdamse UMC.

Vijverberg bedacht zelf dat hij na Holverda's dood de hersenen wilde onderzoeken. “In Nederland is nog geen onderzoek gedaan naar hersenschade onder sporters. In de hersens van Wout zouden we voor het eerst antwoorden kunnen vinden.” Toen Holverda in december in een verpleeghuis overleed, was er wel meteen haast bij. “De donatie van zijn hersenen moest binnen een paar uur na zijn dood gebeuren. Na die tijd gaan structuren in de hersenen al snel verloren.”

Bij Holverda werd de hersenziekte CTE vastgesteld

Het lichaam van vader werd opgehaald door de hersenbank en kwam ‘keurig’ terug, vertelt zoon Robin. “Dat gaf een dubbel gevoel. Hij was niet meer compleet.” Holverda, een lieveling van de Sparta-fans, werd een middag lang in een open kist opgebaard in het stadion van de club. Zo konden de fans afscheid nemen. Dat zijn hersenen waren verwijderd, wist die dag vrijwel niemand.

Holverda’s hersenen waren in het laboratorium al op sterk water gelegd. Ze waren in kleine plakjes gesneden. Vijverberg zag na een week of wat wachten snel bevestigd wat hij vermoedde. Holverda had geleden aan chronische traumatische encephalopathie, CTE. Dat is een ziekte die vooral voorkomt bij American Football-spelers, die in hun sport veel klappen op het hoofd te verwerken krijgen. In de Verenigde Staten zijn inmiddels honderden gevallen gediagnosticeerd.

‘Misschien is dit zeldzaam in het voetbal. Misschien niet’

Vijverberg: “Maar in Nederland is dat niet zo. We hebben hier nog veel vragen en weinig antwoorden. Er moet nu meer en breder onderzoek komen. Misschien is dit wel heel zeldzaam in het voetbal. Misschien niet. Ik hoop daarom dat voetballers, ook al hebben ze geen klachten, hun hersens de komende jaren toch doneren voor onderzoek. Zodat we meer kunnen ontdekken.”

Het veelvuldig koppen is inmiddels ook in het Nederlandse voetbal een bron van zorg. Koppen staat al langer bij de internationale voetbalbonden op de agenda. De Uefa legde dit element van het voetbalspel voor jeugdspelers al eerder aan banden. De KNVB laat jeugdspelers koppen met zachtere ballen, om de techniek van ‘goed koppen’ te leren. Van een verbod is op de Hollandse voetbalvelden voorlopig geen sprake. “Samen met de KNVB zijn we onderzoek aan het opzetten om te kijken of koppen echt schadelijk is”, zegt Vijverberg. “Er is meer onderzoek nodig. We willen het voetbal zeker niet onderuithalen. Dat wil ik echt benadrukken. Sporten is nog steeds gezonder dan niet sporten.”

Valt de voetbalsport iets te verwijten? Nee, vinden dochter Melissa en zoon Robin Holverda. “Onze vader trainde in zijn tijd veel op kopballen”, zegt Robin. “Ook op verzoek van zijn trainers. Maar het ontbrak nog aan kennis.” De familie koestert vooral hoop. Een teamgenoot van Holverda heeft zich inmiddels bij de familie gemeld. Hij wil zijn hersens ook doneren. Het ziekenhuis hoopt dat er meer volgen. “Mijn vader is te vroeg gestorven”, zegt dochter Melissa. “Hij was pas 63, nog zo jong. Maar dit onderzoek is ook erkenning. Wij halen er steun en troost uit.”

Lees ook:

Spechten hebben een schokdemper, maar wie beschermt het brein van de voetballer?

Column van John Graat over de gevaren van hersenletsel in het voetbal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden